رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: عباس گرایی

مقدمه

بسم ‌الله ‌الرحمن ‌الرحیم. الحمد لله رب العالمین والصلوة والسلام علی سید الانبیاء والمرسلین حبیب اله العالمین ابی ‌القاسم محمد وعلی آله الطیبین الطاهرین المعصومین. اللهم کن لولیک الحجة ابن الحسن، صلواتک علیه وعلی آبائه، فی هذه ‌الساعة وفی کل ساعة، ولیاً وحافظاً وقائداً وناصراً ودلیلاً وعیناً، حتی تسکنه ارضک طوعاً وتمتعه فیها طویلاً.
بیش از 25 سال است که در شب‌های پنجشنبه به امید یافتن لیاقت شفاعت اهل‌بیت(علیهم السلام) در خدمت برادران عزیز روحانی و بعضاً غیرروحانی، آیات نورانی قرآن و کلمات دُرَربار اهل‌بیت(علیهم السلام) را بازگو می‌کنیم و جان خویش را در معرض این انوار طاهر الهی قرار می‌دهیم. در طول این سال‌ها بارها این شوق در دلم جوشش می‌یافت که در این محفل، جان و دل را با کلمات بانوی دو عالم و نور دیدة رسول خاتم(صلى الله علیه وآله) حضرت‌ زهرا(علیها السلام) صفا و جلا دهم و در راه حب حضرتش عرض ارادتی کنم؛ اما خلجان
﴿ صفحه 28 ﴾
این اندیشه که مبادا طرح گلایه‌ها و سوزهای دل صدیقة طاهره(علیها السلام) موجب حساسیت برادران اهل‌سنت و احیاناً عامل اختلاف بیشتر گردد مانع این امر مهم می‌شد. تا اینکه در سال جاری اتفاقی مبارک، برگ جدیدی را در ذهنم ورق زد. خطبة شریف حضرت زهرا(علیها السلام) با تأیید مراجع عظام تقلید حفظهم‌الله به ثبت رسید و با شمارگان بالا چاپ و منتشر شد. این بار با خود اندیشیدم که آیا به‌رغم انتشار این خطبه در سطح عموم، خودداری از شرح و بیان آن گوهر ناب، توجیه معقولی دارد؟ به‌راستی وحدت مطلوب چگونه باید تحقق یابد؟ آیا رواست که انبوهی از حقایقْ مکتوم بماند و چه‌بسا با گذشت زمان، گرد و غبارِ انکار، حجاب آن شود؟ آیا صواب این نیست که مسائل علمی و تحقیقی، به‌‌دور از تعصبات و با انگیزة یافتن نور حقیقت بیان شود؟ مگر نه این است که حقیقت، وفادارترین پاسبان آیین راستین اسلام و اهداف عالی آن است و باید تنها گم‌شدة محافل علمی باشد تا دست‌های نورانی محققان صادق، راه‌بلدِ امینِ گرفتاران دریای شبهات باشند؟
حقیقت این است که یکی از برکات انقلاب شکوهمند اسلامی ایران، زنده شدن نام حضرت زهرا(علیها السلام) در جامعة ما بود. بنده که بخش عمده‌ای از جوانی‌ام را در دوران پیش از انقلاب گذرانده‌ام، شاهد بوده‌ام که حتی در شهر یزد که یکی از شهرهای مذهبی ایران است، اصلاً ایامی به نام دهة فاطمیه شهرتی نداشت؛ اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، عواملی موجب شد که نام حضرت زهرا(علیها السلام) در جامعة ما به‌گونه‌ای ویژه‌ زنده شود، و برکات بسیار عظیمی را برای عالم اسلام به ارمغان آورد. از عواملی که می‌توان برای این امر نام برد بیانات حضرت امام خمینی(رحمه الله) دربارة حضرت زهرا(علیها السلام) بود که نظیر آن را کمتر کسی بیان کرده بود. گرچه این بیانات به مذاق برخی طوایفِ شاذ
﴿ صفحه 29 ﴾
و دور از حقیقتْ خوش نیامد، سخنان امام اثر خود را بر دل‌های تشنة عشق اهل‌بیت(علیهم السلام) گذاشت و نام فاطمه(علیها السلام) را در این عصر و زمان احیا کرد.
به همراه سخنان روشنگرانة امام خمینی(رحمه الله)، جاذبه‌ای معنوی در قلب رزمندگان اسلام نسبت به مادر ائمة اطهار(علیها السلام) جوانه زد که اسباب عادی را یارای توجیه آن نیست. نشانه‌های این جذبه در پیشانی‌بندهایی که بر روی آنها شعار «یا زهرا» نقش بسته بود، در ندای «یا زهرا» که در شب‌های عملیات در فضای جبهه‌ها طنین‌انداز می‌شد، در دست‌های توسلی که به‌سوی مادر سادات دراز می‌شد، و...، به‌روشنی دیده می‌شد. این جوانه آن‌گاه رشد معجزه‌آسا به خود گرفت که برخی از مراجع عظام قم در اقدامی عاشقانه، با پای برهنه مظلومیت پارة تن رسول خدا(صلى الله علیه وآله) را فریاد و با اقامة مراسم عزاداری، شوری در دل‌ها بر پا کردند. سرانجام خطبة حضرت به‌منزلة سندی تاریخی برای جویندگان حقیقت ثبت شد و مراجع عظام تقلید به‌گونة بی‌سابقه‌ای آن ‌را تأیید و امضا کردند و شاید همین امر دوستان را بر آن داشت که به بنده پیشنهاد شرح این خطبة شریف را دهند. به‌‌هرحال انگیزه‌های فراوانی برای توسل به کلمات حضرت زهرا(علیها السلام) وجود دارد و امید ما این است که بهانه‌ای برای بهره‌مندی از شفاعت وجود مبارک آن حضرت کسب کنیم.
محمدتقی مصباح یزدی
رمضان‌المبارک 1431هـ.ق
22/5/1389هـ.ش
﴿ صفحه 30 ﴾
﴿ صفحه 31 ﴾

پیشگفتار

پیش از ورود به خطبة شریف بانوی دو عالم(علیها السلام)، دو مسئلة اساسی را برمی‌رسیم. نخست اینکه به نظر می‌رسد اگر در آغاز، اصل مسئلة‌ «وحدت امت اسلامی» بررسی، و مقصود از آن روشن شود، دل نورانی صدیقة طاهره(علیها السلام) شادتر خواهد بود؛ چراکه امروزه می‌بینیم امت اسلامی بیش‌ازپیش به این امر مهم نیازمند است و عدم تبیین جامع این مسئله ضربات فراوانی بر پیکر امت اسلامی وارد ساخته است. نیم‌نگاهی به وضعیت کنونی امت اسلامی و پیروان رسول خاتم(صلى الله علیه وآله) ضرورت توجه به این مسئلة مهم را بر هر مسلمانی روشن می‌سازد. عاشقان و ارادتمندان محمد مصطفی(صلى الله علیه وآله) را چه شده که امروز به‌رغم بهره‌مندی از آموزه‌های غنی، نجات‌بخش و سعادت‌آفرین اسلام ازیک‌طرف، و در دست‌ داشتن مناطق راهبردی و نعمت‌های فراوان مادی از طرفی دیگر، از سوی مستکبران عالم به استضعاف کشیده شده‌اند؟ چرا با وجود دستور صریح قرآن بر اعتصام به حبل الهی و پرهیز از تفرقه، امروز شاهد برادرکشی در میان امت اسلامی هستیم؟ آیا نمی‌بینیم که امروز چگونه دشمنان کینه‌توز دین خدا بیش از هر زمان دیگر کمر به
﴿ صفحه 32 ﴾
نابودی تعالیم انبیای الهی، به‌ویژه دین مبین اسلام بسته‌اند؟ امروز بر همة مسلمانان به‌ویژه عالمان و اندیشمندان مسلمان است که تلاش خویش را بر تحقق وحدت و از بین بردن تفرقه و تشتت در میان امت رسول گرامی اسلام(صلى الله علیه وآله) متمرکز سازند تا در سایة اتحاد و برادری، زمینة بهره‌مندی از آموزه‌های حیات‌بخش اسلام برای همگان فراهم آید، و آثار پربرکت آن را در دنیا و آخرت خویش شاهد باشیم. برای دستیابی به این امر مهم ابتدا باید با طرح مباحث نظری، راهکارهای تحقق این امر را تبیین کنیم، و سپس برای تحقق عملی آن بکوشیم.
اما مسئلة دوم که بِدان می‌پردازیم، فلسفة ایراد خطبة شریف حضرت زهرای مرضیه(علیها السلام) است که پس از بررسی مسئلة وحدت امت اسلامی خواهد آمد.

1. وحدت امت اسلامی

برای طرح بحثی جامع دربارة مسئلة «وحدت»، باید به پرسش‌هایی ازاین‌دست پاسخ داد:
ـ وحدت به چه معناست؟
ـ وحدت مطلوب چگونه وحدتی است؟
ـ وحدت مطلوب چگونه تحقق می‌یابد و چه موانعی می‌تواند بر سر راه تحقق آن قرار گیرد؟
ـ مقصود از حفظ وحدت چیست و چگونه باید وحدت را حفظ کرد؟‌
ـ آیا طرح صحیح، علمی‌ و محققانة ویژگی‌ها، تاریخ و مواضع اهل‌بیت(علیهم السلام) با مسئلة وحدت تنافی دارد یا برعکس، اساساً امامت و ولایت، عامل وحدت امت اسلامی است؟
با توجه به پرسش‌هایی از این سنخ، و نبودِ پاسخی جامع برای آنها، به نظر می‌رسد
﴿ صفحه 33 ﴾
نخست باید با ارائة بحثی جامع دربارة مسئلة «وحدت و اختلاف»، ابهامات در این باره را پاسخ گوییم. امیدواریم که اندیشمندان و جوانان محقق ما با دنبال کردن پرسش‌هایی ازاین‌دست، این‌گونه مباحث را به سرانجامی شایسته‌ برسانند.
پس از ارائة بحثی جامع دربارة وحدت و اختلاف، و نگاهی به فلسفة ایراد این خطبة نورانی، دست خویش را به‌سوی فهم خطبة بی‌نظیر سرور بانوان عالم، زهرای مرضیه(علیها السلام) دراز خواهیم کرد؛ خطبه‌ای که از فصیح‌ترین و بلیغ‌ترین کلماتی است که از ساحت مقدس اهل‌بیت‌(علیهم السلام) صادر شده و ازنظر تاریخی، جای تشکیکی دربارة آن باقی نمانده است؛ با این آرزو که مشمول عنایت‌های خاص آن بانو قرار گیریم.