منتهی الآمال تاریخ چهارده معصوم (جلد اول )

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه) تحقیق: صادق حسن زاده‏

شهادت زُهیر بن القین (رضى الله عنه)

راوى گفت: زُهیر بن اْلقَین(رضى الله عنه) كارزار سختى نمود و رَجَز خواند:
اَنَا زُهَیْرٌ وَاَنَا ابْنُ الْقَیْنِ ----- اَذوُدُكُمْ بِالسَّیْفِ عَنْ حُسَیْنٍ
اِنَّ حُسَیْنًا اَحَدُ الِسّبْطَیْنِ ----- اَضْرِبُكُمْ وَلا اَرى مِنْ شَیْنٍ
پس چون صاعقه آتشبار خویش را بر آن اشرار زد و بسیار كس از اَبطال رجال را به خاك هلاك افكند، و به روایت محمّد بن ابى طالب یك صد و بیست تن از آن منافقان را به جهنم فرستاد، آنگاه كثیر بن عبداللَّه شعبى به اتّفاق مُهاجربن اَوْس تمیمى بر او حمله كردند او را از پاى در آوردند و در آن وقت كه زُهَیرْ بر خاك افتاد، حضرت حسین (علیه السلام) فرمود: خدا ترا از حضرت خویش دور نگرداند و لعنت كند كشندگان ترا همچنان كه لعن فرمود جماعتى از گمراهان را و ایشان را به صورت میمون و خوك مسخ نمود (1145)
مؤلف گوید:زُهیر بن قین جَلالت شأنش زیاده از آن است كه ذكر شود و كافى است در این مقام آنكه امام حسین (علیه السلام) یوم عاشورا میمنه را به او سپرد و در وقت نماز خواندن او را با سعید بن عبداللَّه فرمود كه در پیش روى آن جناب بایستند و خود را وقایه آن حضرت كنند و احتجاج او با قوم به شرح رفت و مردانگى و جلادت او با حُرّ ذكر شد الى غیر ذلك مّما یتعلّق بِهِ .

مقتل نافع بن هلال بن نافع بن جمل (رضى الله عنه)

نافع بن هلال كه یكى از شجاعان لشكر امام حسین (علیه السلام) بود، تیرهاى مسموم داشت و اسم خود را بر فاق تیرها نوشته بود شروع كرد به افكندن آن تیرها بر دشمن و مى گفت:
اَرْمی بِها مُعْلَمَةً اَفْواقُها ----- مَسْمومَةً تَجْرى بها اِخْفاقُها(1146)
لَیمْلاَنَّ اَرْضَها رَشاقُها ----- وَالنَّفْسُ لا یَنْفَعُها اَشفاقُها
و پیوسته با آن تیرها جنگ كرد تاتمام شد، آنگاه دست زد به شمشیر آبدار وشروع كرد به جهاد ومى گفت:
اَنَاالْغُلاُمُ الَْیمَنِىُّ الْجَمَلِىّ ----- دینى عَلى دینِ حُسَیْن بْنِ عَلِىٍ
اِنْ اُقْتَلِ الْیَوْمَ فَهذا اَمَلى ----- فَذاكَ رَأیى وَاُلاقى عَمَلى
پس دوازده نفر وبه روایتى هفتاد نفر از لشكر پسر سعد به قتل رسانید به غیر آنانكه مجروح كرده بود، پس لشكر بر او حمله كردند وبازوهاى او را شكستند واو را اسیر نمودند.
راوى گفت: شمربن ذى الجوشن او را گرفته بود و با او بود اصحاب او و نافع را مى بردند به نزد عمر سعد و خون بر محاسن شریفش جارى بود عُمر سعد چون او را دید به او گفت: وَیْحَك ،اى نافع! چه واداشت ترا بر نفس خود رحم نكردى و خود را به این حال رسانیدى؟ گفت: خداى مى داند كه من چه اراده كردم و ملامت نمى كنم خود را بر تقصیر در جنگ با شماها و اگر بازو وساعد مرابود اسیرم نمى كردند. شمر به ابن سعد، گفت: بكش او را اصلحَكَ اللَّه! گفت: تو او را آورده اى اگر مى خواهى تو بكش !پس شمر شمشیر خود را كشید براى كشتن او نافع گفت: به خدا سوگند! اگر تو از مسلمانان بودى عظیم بود بر تو كه ملاقات كنى خدا را به خونهاى ما. فَالْحَمْدُللَّه الَّذى جَعَلَ مَنا یا نا عَلى یَدَىْ شِرارِ خَلْقِهِ .
پس شمر او را شهید كرد.
مكشوف باد كه در بعض كتب به جاى این بزرگوار، هلال بن نافع ذكر شده، و مظنونم آن است كه نافع از اوّل اسم سقط شده، و سببش تكرار نافع بوده، و این بزرگوار خیلى شجاع و با بصیرت و شریف و بزرگ مرتبه بوده، و در سابق دانستى به دلالت طرماح از بیراهه به یارى حضرت سیّد الشّهداء (علیه السلام) از كوفه بیرون آمد و در بین راه به آن حضرت ملحق شد با مُجَمّع بن عبداللَّه و بعضى دیگر، و اسب نافع را كه «كامل» نام داشت كتل كرده بودند و همراه مى آوردند.
و طبرى نقل كرده كه در كربلا وقتى كه آب را بر روى سیّد الشّهداء (علیه السلام) و اصحابش بستند تشنگى بر ایشان خیلى شدّت كرد حضرت سیّد الشّهداء (علیه السلام) جناب عباس (علیه السلام) را با سى سوار و بیست نفر پیاده با بیست مشك فرستاد تا آب بیاورند. نافع بن هلال عَلَم به دست گرفت و جلو افتاد، عمرو بن حجّاج كه موكّل شریعه بود صدا زد كیستى؟ فرمود: منم نافع بن هلال! عمرو گفت: مرحبا به تو اى برادر براى چه آمدى؟ گفت: آمدم براى آشامیدن از این آب كه از ما منع كردید، گفت: بیاشام گوارا باد ترا! گفت: واللَّه! نمى آشامم قطره اى با آنكه مولایم حسین(علیه السلام) و این جماعت از اصحابش تشنه اند، در این حال اصحاب پیدا شدند، عمرو بن حجّاج گفت: ممكن نیست كه این جماعت آب بیاشامند، زیرا كه ما را براى منع از آب در این جا گذاشتند. نافع پیادگان را گفت كه اعتنا به ایشان نكنید و مشكها را پر كنید. عمرو بن حجّاج و اصحابش بر ایشان حمله آوردند، جناب ابوالفضل العباس و نافع بن هلال ایشان را متفرق كردند و آمدند نزد پیادگان و فرمودند: بروید ؛ پیوسته حمایت كرد از ایشان تا آبها را به خدمت امام حسین (علیه السلام) رسانیدند.(1147) و این نافع بن هلال همان است كه در جمله كلمات خود به سیّد الشّهدا (علیه السلام) عرض مى كند: وَ اِنّا على نیّا تِنا وَ بصائرِنا نُوالى مَنْ والاكَ وَ نُعادى مَنْ عاداكَ.

مقتل عبداللَّه و عبدالرّحمن غِفاریان «رحمهما اللَّه»

اصحاب امام حسین (علیه السلام) چون دیدند كه بسیارى از ایشان كشته شدند و توانائى ندارند كه جلوگیرى دشمن كنند عبداللَّه و عبد الّرحمن پسران عروه غِفارىّ كه از شجاعان كوفه و اشراف آن بلده بودند خدمت امام حسین (علیه السلام) آمدند وگفتند:
یااَباعَبْدِاللَّهِ! عَلیْكَ السَّلامُ حازَنَا الْعَدُوُّ اِلَیْكَ.
مستولى شدند دشمنان بر ما و ما كم شدیم به حدّى كه جلو دشمن را نمى توانیم بگیریم لا جرم از ما تجاوز كردند و به شما رسیدند پس ما دوست داریم كه دشمن را از تو دفع نمائیم و در مقابل تو كشته شویم، حضرت فرمود: مرحبا!پیش بیائید ایشان نزدیك شدند و در نزدیكى آن حضرت مقاتله كردند، و عبد الّرحمن مى گفت:
قَدْ عَلِمَتْ حَقّاً بَنُو غِفار ----- وَخِنْدِف بَعْدَ بَنى نِزارٍ
لَنَضْرِ بَنَّ مَعْشَرَ الْفُجّارِ ----- بِكُلِ ّ عَضْبٍ صارم بَتّارٍ
یاقَوْمِ زُودُوا عَنْ بَنىِ الَاْحْرارِ ----- بِالْمُشْرَفّىِّ وَالْقِنَاالْخَطّارِ(1148)
پس مقاتله كرد تا شهید شد. راوى گفت: آمدند جوانان جابریان سَیْف بن الحارث بن سریع و مالِك بن عبد بن سریع، و این دو نفر دو پسر عمّ و دو برادر مادرى بودند آمدند خدمت سیّد الشّهداء (علیه السلام) در حالى كه مى گریستند، حضرت فرمود: اى فرزندان برادر من براى چه مى گرئید؟ به خدا سوگند كه من امیدوارم بعد از ساعت دیگر دیده شما روشن شود، عرض كردند: خدا ما را فداى تو گرداند به خدا سوگند ما بر جان خویش گریه نمى كنیم بلكه بر حال شما مى گرییم كه دشمنان دور تو را احاطه كرده اند و چاره ایشان نمى توانیم نمود، حضرت فرمود كه خدا جزا دهد شما را به اندوهى كه بر حال من دارید و به مُواسات شما با من بهترین جزاى پرهیزكاران، پس آن حضرت را وداع كردند و به سوى میدان شتافتند و مقاتله كردند تا شهید گشتند.(1149)