منتهی الآمال تاریخ چهارده معصوم (جلد اول )

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه) تحقیق: صادق حسن زاده‏

شهادت سعید بن عبداللَّه حنفى (رضى الله عنه)

روایت شده كه حضرت سیّدالشّهدا (علیه السلام) زُهیر بن قَین و سعید بن عبداللَّه را فرمود كه پیش روى من بایستید تا من نماز ظهر را به جاى آورم، ایشان بر حسب فرمان در پیش رو ایستادند و خود را هدف تیر و سنان گردانیدند، پس حضرت با یك نیمه اصحاب نماز خوف گذاشت و نیمى دیگر ساخته دفع دشمن بودند، و روایت شده كه سعید بن عبداللَّه حنفى در پیش روى آن حضرت ایستاد و خود را هدف تیر نموده بود و هر كجا آن حضرت به یمین و شمال حركت مى نمود در پیش روى آن حضرت بود تا روى زمین افتاد و در این حال مى گفت: خدایا! لعن كن این جماعت را لعن عاد و ثمود، اى پروردگار من! سلام مرا به پیغمبر خود برسان و ابلاغ كن او را آنچه به من رسید از زحمت جراحت و زخم چه من در این كار قصد كردم نصرت ذریه پیغمبر ترا، این بگفت و جان بداد، و در بدن او به غیر از زخم شمشیر و نیزه، سیزده چوبه تیر یافتند. و شیخ ابن نما فرموده كه گفته شده آن حضرت و اصحابش نماز را فراداى به ایماء و اشارت گذاشتند. (1141)
مؤلف گوید: كه سعید بن عبداللَّه از وجوه شیعه كوفه و مردى شجاع و صاحب عبادت بود، و در سابق دانستى كه او و هانى بن هانى سبیعى را اهل كوفه با بعضى نامه ها به خدمت امام حسین (علیه السلام) فرستادند كه آن حضرت را حركت دهند از مكّه و به كوفه بیاورند، و این دو نفر آخر كس بودند كه كوفیان ایشان را روانه كرده بودند و كلمات او در شب عاشورا در وقتى كه حضرت سیّد الشهداء (علیه السلام) اجازه انصراف داد در مَقاتل معتبره مضبوط است و در زیارت مشتمله بر اسامى شهداء مذكور است، و در حقّ او و مواسات حُرّ با زُهیر بن قین، عبیداللَّه بن عمرو بَدّى كِندى گفته:
سَعیدَ بْنَ عَبْدِاللَّهِ لا تَنْسِیَنَّهُ ----- ولاَ الْحُرَّ اِذْ آسى زُهَیْرًا عَلى قَسْرٍ(1142)
فَلَوْ وَقَفَتْ صَمُّ الْجِبالِ مَكانَهُمْ ----- لَمارَتْ (1143)عَلى سَهْلٍ وَ دَكَّتْ عَلى وَ عْرا(1144)
فَمِنْ قائم یَسْتَعْرِضُ النَّبْلَ وَجْهُهُ ----- وَ مِنْ مُقْدِم یَلْقَى الاَْ سِنَّةَ بِالصَدْرِ
حَشَرَنَا اللَّهُ مَعَهُمْ فىِ الْمُسْتَشْهَدینَ وَرَزَقَنا مُرافَقَتَهُمْ فى اَعْلا عِلِّیینَ.

شهادت زُهیر بن القین (رضى الله عنه)

راوى گفت: زُهیر بن اْلقَین(رضى الله عنه) كارزار سختى نمود و رَجَز خواند:
اَنَا زُهَیْرٌ وَاَنَا ابْنُ الْقَیْنِ ----- اَذوُدُكُمْ بِالسَّیْفِ عَنْ حُسَیْنٍ
اِنَّ حُسَیْنًا اَحَدُ الِسّبْطَیْنِ ----- اَضْرِبُكُمْ وَلا اَرى مِنْ شَیْنٍ
پس چون صاعقه آتشبار خویش را بر آن اشرار زد و بسیار كس از اَبطال رجال را به خاك هلاك افكند، و به روایت محمّد بن ابى طالب یك صد و بیست تن از آن منافقان را به جهنم فرستاد، آنگاه كثیر بن عبداللَّه شعبى به اتّفاق مُهاجربن اَوْس تمیمى بر او حمله كردند او را از پاى در آوردند و در آن وقت كه زُهَیرْ بر خاك افتاد، حضرت حسین (علیه السلام) فرمود: خدا ترا از حضرت خویش دور نگرداند و لعنت كند كشندگان ترا همچنان كه لعن فرمود جماعتى از گمراهان را و ایشان را به صورت میمون و خوك مسخ نمود (1145)
مؤلف گوید:زُهیر بن قین جَلالت شأنش زیاده از آن است كه ذكر شود و كافى است در این مقام آنكه امام حسین (علیه السلام) یوم عاشورا میمنه را به او سپرد و در وقت نماز خواندن او را با سعید بن عبداللَّه فرمود كه در پیش روى آن جناب بایستند و خود را وقایه آن حضرت كنند و احتجاج او با قوم به شرح رفت و مردانگى و جلادت او با حُرّ ذكر شد الى غیر ذلك مّما یتعلّق بِهِ .

مقتل نافع بن هلال بن نافع بن جمل (رضى الله عنه)

نافع بن هلال كه یكى از شجاعان لشكر امام حسین (علیه السلام) بود، تیرهاى مسموم داشت و اسم خود را بر فاق تیرها نوشته بود شروع كرد به افكندن آن تیرها بر دشمن و مى گفت:
اَرْمی بِها مُعْلَمَةً اَفْواقُها ----- مَسْمومَةً تَجْرى بها اِخْفاقُها(1146)
لَیمْلاَنَّ اَرْضَها رَشاقُها ----- وَالنَّفْسُ لا یَنْفَعُها اَشفاقُها
و پیوسته با آن تیرها جنگ كرد تاتمام شد، آنگاه دست زد به شمشیر آبدار وشروع كرد به جهاد ومى گفت:
اَنَاالْغُلاُمُ الَْیمَنِىُّ الْجَمَلِىّ ----- دینى عَلى دینِ حُسَیْن بْنِ عَلِىٍ
اِنْ اُقْتَلِ الْیَوْمَ فَهذا اَمَلى ----- فَذاكَ رَأیى وَاُلاقى عَمَلى
پس دوازده نفر وبه روایتى هفتاد نفر از لشكر پسر سعد به قتل رسانید به غیر آنانكه مجروح كرده بود، پس لشكر بر او حمله كردند وبازوهاى او را شكستند واو را اسیر نمودند.
راوى گفت: شمربن ذى الجوشن او را گرفته بود و با او بود اصحاب او و نافع را مى بردند به نزد عمر سعد و خون بر محاسن شریفش جارى بود عُمر سعد چون او را دید به او گفت: وَیْحَك ،اى نافع! چه واداشت ترا بر نفس خود رحم نكردى و خود را به این حال رسانیدى؟ گفت: خداى مى داند كه من چه اراده كردم و ملامت نمى كنم خود را بر تقصیر در جنگ با شماها و اگر بازو وساعد مرابود اسیرم نمى كردند. شمر به ابن سعد، گفت: بكش او را اصلحَكَ اللَّه! گفت: تو او را آورده اى اگر مى خواهى تو بكش !پس شمر شمشیر خود را كشید براى كشتن او نافع گفت: به خدا سوگند! اگر تو از مسلمانان بودى عظیم بود بر تو كه ملاقات كنى خدا را به خونهاى ما. فَالْحَمْدُللَّه الَّذى جَعَلَ مَنا یا نا عَلى یَدَىْ شِرارِ خَلْقِهِ .
پس شمر او را شهید كرد.
مكشوف باد كه در بعض كتب به جاى این بزرگوار، هلال بن نافع ذكر شده، و مظنونم آن است كه نافع از اوّل اسم سقط شده، و سببش تكرار نافع بوده، و این بزرگوار خیلى شجاع و با بصیرت و شریف و بزرگ مرتبه بوده، و در سابق دانستى به دلالت طرماح از بیراهه به یارى حضرت سیّد الشّهداء (علیه السلام) از كوفه بیرون آمد و در بین راه به آن حضرت ملحق شد با مُجَمّع بن عبداللَّه و بعضى دیگر، و اسب نافع را كه «كامل» نام داشت كتل كرده بودند و همراه مى آوردند.
و طبرى نقل كرده كه در كربلا وقتى كه آب را بر روى سیّد الشّهداء (علیه السلام) و اصحابش بستند تشنگى بر ایشان خیلى شدّت كرد حضرت سیّد الشّهداء (علیه السلام) جناب عباس (علیه السلام) را با سى سوار و بیست نفر پیاده با بیست مشك فرستاد تا آب بیاورند. نافع بن هلال عَلَم به دست گرفت و جلو افتاد، عمرو بن حجّاج كه موكّل شریعه بود صدا زد كیستى؟ فرمود: منم نافع بن هلال! عمرو گفت: مرحبا به تو اى برادر براى چه آمدى؟ گفت: آمدم براى آشامیدن از این آب كه از ما منع كردید، گفت: بیاشام گوارا باد ترا! گفت: واللَّه! نمى آشامم قطره اى با آنكه مولایم حسین(علیه السلام) و این جماعت از اصحابش تشنه اند، در این حال اصحاب پیدا شدند، عمرو بن حجّاج گفت: ممكن نیست كه این جماعت آب بیاشامند، زیرا كه ما را براى منع از آب در این جا گذاشتند. نافع پیادگان را گفت كه اعتنا به ایشان نكنید و مشكها را پر كنید. عمرو بن حجّاج و اصحابش بر ایشان حمله آوردند، جناب ابوالفضل العباس و نافع بن هلال ایشان را متفرق كردند و آمدند نزد پیادگان و فرمودند: بروید ؛ پیوسته حمایت كرد از ایشان تا آبها را به خدمت امام حسین (علیه السلام) رسانیدند.(1147) و این نافع بن هلال همان است كه در جمله كلمات خود به سیّد الشّهدا (علیه السلام) عرض مى كند: وَ اِنّا على نیّا تِنا وَ بصائرِنا نُوالى مَنْ والاكَ وَ نُعادى مَنْ عاداكَ.