فهرست کتاب


منتهی الآمال تاریخ چهارده معصوم (جلد اول )

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه) تحقیق: صادق حسن زاده‏

[شرح حال قیس بن عاصم ]

پانزدهم قیس بْن عاصِم الْمِنْقَرىّ در سال نهم با وَفْد بنى تَمیم به خدمت حضرت رسول(صلى الله علیه و آله) اسلام آورد حضرت فرمود: هذا سَیِّدُ اَهْلِ الْوَبَر.(471) و او مردى عاقل و حلیم بود؛ چندان كه احنف بن قیس معروف به كثرت حلم، حلم را از او آموخته؛ چنانكه در تاریخ است كه وقتى از احنف پرسیدند كه از خود حلیم تر كسى یافته اى؟ گفت: آرى من این حلم را از قیس بْن عاصم منقرى آموخته ام. یك روز به نزد او آمدم او با مردى سخن مى گفت ناگاه چند تن از مردم بَرادَر او را با دست بسته آوردند و گفتند هم اكنون پسرت را مقتول ساخت او را بسته آوردیم، قیس این بشنید و قطع سخن خویش نكرد آنگاه كه سخنش تمام گشت پسر دیگرش را طلبید و گفت: قُمْ یا بُنَىَّ اِلى عَمِّكَ فَاَطْلِقْهُ وَاِلى اَخیكَ فَاَدْفِنْهُ؛ یعنى برخیز اى پسرك من، دست عمویت را بگشا و برادرت را به خاك سپار! آنگاه فرمود: مادر مقتول را صد شتر عطا كن باشد كه حزن او اندك شود این بگفت و از طرف اَیمَن به سوى اَیْسَر تكیه زد و بگفت:
اِنّی امْرؤْ لایَعْتَری خُلْقی ----- دَنَسٌ یُفَنِّدُهُ ولا أَفِنُ (472)
و این قیس همان است كه با جماعتى از بنى تمیم خدمت حضرت رسول خدا(صلى الله علیه و آله) رسیدند و از آن حضرت موعظه نافعه خواستند آن حضرت ایشان را موعظه فرمود به كلمات خود، از جمله فرمود: اى قیس! چاره اى نیست از براى تو از قرینى كه دفن شود با تو و او زنده است و دفن مى شوى تو با او و تو مرده اى پس او اگر «كریم» باشد گرامى خواهد داشت ترا و اگر او «لئیم» باشد واخواهد گذاشت ترا و به داد تو نرسد و محشور نخواهى شد مگر با او و مبعوث نشوى مگر با او و سؤال كرده نخواهى شد مگر از او؛ پس قرار مده آن را مگر عمل صالح؛ زیرا كه اگر صالح باشد اُنس خواهى گرفت با او و اگر فاسد باشد وحشت نخواهى نمود مگر از او و او عمل تو است. قیس عرض كرد: یا نبى اللَّه! دوست داشتم كه این موعظه به نظم آورده شود تا ما افتخار كنیم به آن بر هر كه نزدیك ما است از عرب و هم آن را ذخیره خود مى كردیم. آن جناب فرستاد حَسّان بن ثابت شاعر را حاضر كنند كه به نظم آورد آن را؛ صَلْصال بن دَلْهَمِسْ حاضر بود و به نظم درآورد آن را پیش از آنكه حَسّان بیاید، و گفت:
تَخَیَّرْ خلیطاً مِنْ فِعالِكَ اِنَّما ----- قَرینُ الْفَتى فِی الْقَبْر ما كانَ یَفْعَلُ
ولابُدَّ قَبْلَ الْمَوْتِ مِنْ اَنْ تُعِدَّهُ ----- لِیَوْمٍ یُنادِى المَرْءُفیهِ فَیُقْبِلُ
فَاِنْ كُنْتَ مَشْغُولاً بِشَى ءٍ فلا تَكُنْ ----- بِغَیْرِ الَّذی یَرْضى بِهِ اللَّهُ تَشْغَلُ
فَلَنْ یَصْحُبَ الاِنْسانَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهِ ----- وَمِنْ قَبْلِهِ اِلاَّ الَّذی كانَ یَعْمَلُ
اَلا اِنَّمَا الإنسانُ ضَیْفٌ لاَهْلِهِ ----- یُقیمُ قَلیلاً بَیْنَهُمْ ثُمَّ یَرْحَلُ (473)

[شرح حال مالك بن نُوَیْره ]

شانزدهم مالِكِ بْنِ نُوَیْرَة الحنفى الیربوعى از ارداف ملوك و شجاعان روزگار و فُصحاى شیرین گفتار و صحابه سیّد مختار و مخلصان صاحب ذوالفقار بوده. قاضى نوراللَّه در «مجالس» شطرى از احوال خیر مآل او و شهادت یافتن او به سبب محبّت اهل بیت در دست خالد بن ولید ذكر كرده و هم در احوال او گفته از برآء بن عازب روایت كرده اند كه گفت در اثناى آنكه حضرت رسالت(صلى الله علیه و آله) با اصحاب خود نشسته بودند رؤساى بنى تمیم كه یكى از ایشان مالك بن نُوَیْره بود درآمدند و بعد از اداى خدمت گفت: یا رسول اللَّه! عَلِّمْنِى الایمانَ فَقالَ لَهُ رَسُولُ اللَّه(صلى الله علیه و آله) : الإیمانُ اَنْ تَشْهَدَ اَنْ لااِلهَ اِلاَّ اللَّهُ وَاَنّی رَسُولُ اللَّهِ وَتُّصَلِّىَ الْخَمْسَ وَتَصُومَ شَهْرَ رَمَضانَ وَتُؤَدِّىَ الزَّكوةَ وَتَحُجَّ الْبَیْتَ وَتُوالى وَصِیّى هذا. وَاَشارَ اِلى عَلِىّ بْنِ ابى طالب(علیه السلام) .
؛ یعنى مالك به حضرت رسالت گفت: مرا طریق ایمان بیاموز، آن حضرت فرمود: ایمان آن است كه گواهى دهى به آنكه لا اِلهَ اِلاَّ اللَّه و به آنكه من رسول خدایم و نماز پنجگانه بگزارى و روزه ماه رمضان بدارى و به اداى زكات و حجّ خانه خداى رو آورى و این را كه بعد از من وصِىّ من خواهد بود دوست دارى و اشاره به على بن ابى طالب(علیه السلام) كرد، و دیگر آنكه خون ناحق نریزى و از دزدى و خیانت بپرهیزى و از خوردن مال یتیم و شُرْب خَمْر بگریزى و ایمان به احكام شریعت من بیاورى و حلال مرا حلال و حرام مرا حرام دانى و حقگذارى ضعیف و قوى و صغیر و كبیر به جا آرى. آنگاه شرایع اسلام و احكام آن را بر او شمرد تا یاد گرفت. آنگاه مالك برخاست و از غایت نشاط دامن كشان مى رفت و با خود مى گفت: تَعَلَّمْتُ الایمانَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ؛ یعنى به خداى كعبه كه احكام دین آموختم و چون از نظر حضرت رسالت (صلى الله علیه و آله) دور شد آن حضرت فرمودند كه:
«مَنْ اَحَبَّ اَنْ یَنْظُرَ اِلى رَجُلٍ مِنْ اَهْلِ الجَنَّةِ فَلْیَنْظُرْ اِلى هذا الرّجُلِ»
دو نفر از حضرت رسالت(صلى الله علیه و آله) دستورى طلبیده از عقب او رفتند و آن بشارت به وى رسانیدند و از او التماس نمودند كه چون حضرت رسالت(صلى الله علیه و آله) ترا از اهل جنّت شمرده مى خواهیم كه جهت ما طلب مغفرت كنى، مالك گفت: لا غَفَرَ اللَّهُ لكُما؛خداى تعاى شما را نیامرزد كه حضرت رسالت(صلى الله علیه و آله) كه صاحب شفاعت است مى گذارید و از من درخواست مى كنید كه جهت شما استغفار كنم!؟ پس آن دو نفر مُكَدَّر بازگشتند چون حضرت رسالت(صلى الله علیه و آله) را نظر بر روى ایشان افتاد گفت كه فِى الْحَقِّ مَبْغضَةٌ؛ یعنى شنیدن سخن حق گاه است كه آدمى را خشمناك و مُكَدَّر سازد. و آخر چون حضرت رسالت(صلى الله علیه و آله) وفات یافت مالك به مدینه آمد و تفحّص نمود كه قائم مقام حضرت رسالت(صلى الله علیه و آله) كیست؟ در یكى از روزهاى جمعه دید كه ابوبكر بر منبر رفته و از براى مردم خطبه مى خواند، مالك بى طاقت شد با ابوبكر گفت كه تو همان برادر تیمى ما نیستى؟ گفت: بلى، مالك گفت: چه كار پیش آمد آن وصّى حضرت(صلى الله علیه و آله) را كه مرا به ولایت او مأمور ساخته بود؟ مردم گفتند: اى اعرابى! بسیار است كه كارى از پس كارى حادث مى شود. مالك گفت: واللَّه! هیچ كارى حادث نشده بلكه شما خیانت كرده اید در كار خدا و رسول خدا(صلى الله علیه و آله) بعد از آن متوجه ابوبكر شد و گفت: كیست كه ترا بر این منبر بالا برده و حال آنكه وصّى پیغمبر نشسته است، ابوبكر به حاضران گفت كه این اعرابى بَوالٌ عَلى عَقِبیه را از مسجد رسول(صلى الله علیه و آله) بیرون كنید. پس قُنْفُذ و خالد بن ولید برخاستند و مالك را پى گردنى زده از مسجد بیرون كردند. مالك بر اشتر خود سوار شد صلوات بر حضرت رسول(صلى الله علیه و آله) فرستاد و بعد از صلوات این ابیات بر زبان راند:
اَطَعْنا رَسُولَ اللَّهِ ما كانَ بَیْنَنا ----- فَیا قَوْمِ ما شَاْنی وَشَاْنِ اَبى بَكْرٍ
اِذا ماتَ بَكْرٌ قامَ بَكْرٌ مَقامَهُ ----- فَتِلْكَ وَبَیْتِ اللَّهِ قاصِمَةُ الظَّهْرِ(474)
مؤلف گوید: كه شیعه و سنى نقل كرده اند كه خالد بن ولید، مالك را بى تقصیر بكشت و سر او را دیك پایه نمود و در همان شب كه او را به قتل رسانید با زوجه اش همبستر شد و طایفه مالك را بكشت و زنان ایشان را اسیر كرده به مدینه آوردند و ایشان را اهل «رِدَّه» نامیدند.(475)

باب دوّم :در تاریخ حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام

در بیان تاریخ ولادت و وفات سیّدة النّساء و مخدومه ملائكة السَّماء، شفیعه روز جزاء حضرت فاطمه زهراء(علیها السلام) است
در آن سه فصل است: