فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

خوش رویی

از خصلت های بسیار زیبا كه غم و اندوه را از دل دیگران می زداید نشان دادن خوش رویی است ، كاری كه برای انسان هیچ هزینه ای ندارد .
﴿صفحه 381﴾
چقدر شایسته است انسان هنگامی كه می خواهد با زن و فرزند ، پدر و مادر ، اقوام و خویشان و همه ی مردم برخورد كند همه ی غم و اندوهش را در پس پرده ی باطن پنهان نماید و همه ی نشاط و سرسبزی و خرمی اش را در چهره ظاهر كند و با خوش رویی كامل با همگان دیدار كند .
امیرالمؤمنین (علیه السلام) وقتی خصلت های مؤمن را می شمارد می فرماید :
المُؤمِنُ بِشرُهُ فِی وَجهِهِ وَحُزنُهُ فِی قَلْبِهِ(539) .
مؤمن شادی و خرمی اش در چهره اش نمایان و غم و اندوهش در دلش پنهان است .
و نیز آن حضرت در روایاتی می فرمایند :
البَشاشَةُ إحسان(540) .

خوش رویی احسان و نیكی نسبت به مردم است .
البَشاشةُ حِبالَةُ المَودّة(541) .
خوش رویی ریسمان محبت و عشق است .
البِشرُ یُطفِئُ نارَ المُعانَدة(542) .
خوش رویی آتش دشمنی و كینهورزی را خاموش می كند .
البِشرُ شِیمَةُ الحُرّ(543) .
خوش رویی خصلت آزاده است .
﴿صفحه 382﴾
بِشرُكَ یَدلُّ عَلی كَرَمِ نَفسِك وَتَواضُعِك یُنبِئُ عَن شریفِ خَلقِك(544) .
خوش روییت دلیل بر بزرگواری نفست و فروتنی ات خبردهنده ی از اخلاق بلند مرتبه ات می باشد .
طلاقَةُ الوَجهِ بِالبِشرِ وَالعَطیّةُ وَفِعلُ البِرّ وَبذلُ التَحیّةِ داع إلی محبّةَ البَریّة(545) .
گشاده روییت با خوش رویی و دست دهنده ات و كار نیكت و سلام كردنت كشاننده ی تو به سوی محبوبیت نزد همه ی مردم است .

انصاف

انصاف دادن به مردم كه از زیباترین خصلت های اخلاقی است از نظر لغت به معنای عدالت ورزی و اجرای قسط و اقرار به حقوق مردم و ادای آنهاست و این كه هر خیری را كه برای خود می خواهم برای دیگران هم بخواهم و هر زیان و ضرری كه برای خود نمی پسندم برای دیگران هم نپسندم .
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) می فرماید :
أعدَلُ النّاسِ مَن رَضِیَ لِلنّاسِ مَا یَرْضَی لِنَفْسِهِ وَكَرِهَ لَهُم مَا یَكْرَهُ لِنَفْسِهِ(546) .
با انصاف ترین مردم كسی است كه آنچه را برای خود می پسندد برای همه ی مردم هم بپسندد و هرچه را برای خود نمی پسندد برای مردم هم نپسندد .
و نیز آن حضرت فرمود :
مَن وَاسَی الفَقِیرَ وَأنصَفَ النَّاسَ مِن نَفْسِهِ فَذَلِكَ المُؤمِنُ حَقّاً(547) .
﴿صفحه 383﴾
كسی كه با مال خود به تهیدست كمك كند و از سوی خود به همه ی مردم انصاف دهد مؤمن حقیقی است .
حضرت علی (علیه السلام) به محمد بن ابوبكر كه از طرف آن حضرت استاندار مصر بود نوشت :
أحِبّ لعامّة رَعِیّتك مَا تُحِبُّ لِنَفسِك وَأهل بَیتِك ، وَأكرِه لَهُم مَا تَكرَهُ لِنَفسِك وَأهلِ بَیتِك(548) .
آنچه را برای خود و خانواده ات دوست داری برای همه ی افراد تحت حكومتت دوست بدار و آنچه را برای خود و خانواده ات دوست نداری برای آنان هم دوست نداشته باش .
امام صادق (علیه السلام) به حذّاء كه از اصحابشان بود فرمود :
ألا أخبِرُكَ بِأشَدِّ مَا افْتَرَضَ اللهُ عَلَی خَلقِهِ ؟ إنصافُ النّاسِ مِن أنفُسِهِم ، مُوَاسَاةُ الإخوَانِ فِی اللهِ عَزَّ وجَلَّ وَذِكرُ اللهِ عَلی كُلِّ حَال ، فَإنْ عَرَضْتَ لَهُ طَاعةُ اللهِ عَمِلَ بِها وَإن عَرَضْتَ لَهُ مَعصِیَةٌ تَرَكَها(549) .
آیا تو را به قوی ترین اموری كه خدا بر مردم واجب نموده خبر دهم ؟ انصاف دهی به همه ی مردم از سوی خودشان ، و كمك دادن به برادران دینی با مالشان و یاد خدا در همه حال ، پس اگر طاعتی به آنان روی آورد به آن عمل كنند و اگر گناهی به آنان عرضه شد آن را ترك كنند .
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
السَّابِقونَ إلَی ظِلِّ العَرشِ طُوبَی لَهُم . قِیلَ : یَا رَسولَ اللهِ ! وَمَن هُم ؟ فَقَالَ : الَّذِین یَقبَلُونَ الحَقَّ إذا سَمِعُوهُ ، وَیَبْذُلونَه إذا سُئِلُوهُ ، وَیَحكُمُونَ لِلنَّاسِ كَحُكمِهِم
﴿صفحه 384﴾
لاِنفُسِهِم ، هُمُ السَّابِقون إلَی ظِلِّ العَرْشِ(550) .
خوشا به حال پیشی گیرندگان به سوی سایه ی عرش . گفتند : ای پیامبر خدا آنان كیانند ؟ فرمود : كسانی كه وقتی حق را می شنوند می پذیرند و زمانی كه حق را از آنان می طلبند عاشقانه در اختیار خواهندگان می گذارند و همانند داوریِ نسبت به خود در حق همه ی مردم داوری می كنند ، اینان پیشی گیرندگان به سوی سایه ی عرشند .

چهار حق واجب اخلاقی

اسلام كه دین كامل و جامع پروردگار مهربان است و منابع معارفش قرآن مجید و سنت پیامبر و فرهنگ اهل بیت (علیهم السلام) است همه ی مردم را از نظر اخلاقی نسبت به یكدیگر مسؤول شناخته و انسان های بی تفاوت را از دایره ی محبت خدا خارج می داند .
بر هر مسلمانی واجب شده كه هر حقی را از دیگر مسلمانان به عنوان حق انسانی یا شرعی به عهده دارد حتماً ادا كند و در صورت سهل انگاری باید به انتظار عقوبت خدا باشد !
رسول بزرگوار اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) در گفتاری حكیمانه چهار حق را بر عهده ی مردم نسبت به یكدیگر واجب دانسته و ادای آن را الزامی اعلام فرموده است :
یلزَمُ الحَقّ لأُمّتی فی أربَع : یُحبّون التائبَ ، وَیَرحَمونَ الضَّعیفَ ، وَیُعینُونَ المُحسِنَ ، وَیَستَغفِرونَ لِلمُذنِب(551) .
برای امتم در چهار چیز حقّ واجب است : دوست داشتن توبه كننده ، مهرورزی به ناتوان ، یاری دادن به نیكوكار ، و طلب آمرزش برای گناهكار .
﴿صفحه 385﴾