فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

سه حقیقت بسیار مهم اخلاقی

امام صادق (علیه السلام) مردم را به سه خصلت بسیار مهم اخلاقی توجه می دهند كه اگر این سه خصلت به وسیله ی همه ی مردم به كار گرفته شود مشكل تهیدستان حل می شود ، و همه ی تلخی های روحی و باطنی و نزاع های خانمانسوز و برخوردهای نامناسب خاتمه می یابد ، و هركسی به هر حقی كه دارد می رسد ، و خیمه ی حیات از شیرینی و آرامش و امنیت و كرامت پر می شود . آن سه خصلت به اندازه ای باارزش و سودمند است كه امام صادق (علیه السلام) می فرمایند : هركسی یكی از این سه خصلت را به محضر حضرت حق بیاورد حضرت حق بهشت را بر او واجب می كند . آن سه خصلت عبارت است از :
﴿صفحه 377﴾
الإنفاقُ مِن إقتَار ، وَالبِشْرُ لِجَمیعِ العَالَمِ ، وَالإنصافُ مِن نَفسِهِ(530) .
هزینه كردن مال در عین تنگدستی ، برخورد با گشاده رویی با همه ی مردم و انصاف دادن به همگان از سوی خود .

انفاق

قرآن مجید و روایات به طور مكرر از انسان خواسته اند كه بخشی از مال خود را برای حلّ مشكل تهیدستان و كارهای خیر و امور عام المنفعه هزینه كنند ، گرچه خود هنگام انفاق در مضیقه ی مالی و فشار مادی قرار داشته باشند !!
راستی ، انفاق چه خصلت باارزشی است كه معارف الهیه انسان را گرچه تنگدست باشد به انجام آن دعوت كرده اند .
ممكن است تنگدست بگوید حكم پرارزش انفاق شامل حال من نمی شود ; زیرا چراغی كه به خانه رواست به مسجد حرام است .
ولی اسلام این توجیه را كه انسان را از یكی از بهترین خصلت ها و از پی آن از پاداش های عظیم الهی محروم می كند نمی پذیرد . اسلام انفاق تنگدست را به اندازه ی شأن مادی او از وی خواسته است .
در كتاب های قدیمی نقل شده : هنگامی كه نمرودیان برای سوزاندن ابراهیم آتش فراوانی افروخته بودند ، جبرئیل زنبوری را دید كه به سوی آن آتش می رود تا آب بسیار اندكی كه با دهانش حمل می كند روی آن آتش بریزد . به او گفت : مگر ممكن است این آب بسیار اندك این آتش فراوان را خاموش كند ؟ زنبور گفت : من هم به اندازه ی ظرفیتم وظیفه دارم به خاموش كردن این آتش كمك كنم ، كوچكی من و حجم غیرقابل توجه دهان من باعث نمی شود كه من وظیفه ی الهی خود را ترك كنم ، بر من هم لازم است در این دستگاه الهی به اندازه ی توان
﴿صفحه 378﴾
و قدرتم به یاری ابراهیم بشتابم !
بی تردید اگر چند نفر تنگدست پول اندك خود را كه فرض كنید با روی هم گذاشتن آن مجموعاً ده هزار تومان می شود به تهیدستی بپردازند ، یقیناً گوشه ای از مشكل او را حل می كند ، پول نسخه ی بیمار او را تأمین می نماید یا كفشی برای فرزندش تهیه می شود ، یا با آن ورقه ی آب و برقی را می پردازد و یا . . . .
بنابراین تنگدستان هم باید در كنار مؤمنانی كه گشایش مالی دارند و پیوسته در كار خیر شركت می كنند ، به اندازه ی شأن مادی خود گرچه یك درهم باشد ، گرچه یك متر پارچه باشد ، گرچه یك عدد خرما باشد ، شركت كنند تا حضرت محبوب آنان را نیز جزء انفاق كنندگان ثبت كند و در قیامت به پاداش عظیم و اجر كریم و ثواب بی نهایت برساند .
( آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَأَنفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُم مُسْتَخْلَفِینَ فِیهِ فَالَّذِینَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَأَنفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ كَبِیرٌ )(531) .
به خدا و پیامبرش ایمان بیاورید و از مال و ثروتی كه شما را در تصرف و هزینه كردنش جانشین خود قرار داده ام انفاق كنید و كسانی از شما كه ایمان آورده اند و انفاق كرده اند دارای پاداش بزرگ هستند .
انفاق مال برای حل مشكل آبروداران و انجام امور خیر از قبیل مسجد ، مدرسه ، حمام ، پل ، راه سازی ، غرس درخت برای بهرهوری عموم مردم ، درمانگاه ، بیمارستان ، نشر معارف اسلامی عبادت و طاعت خداست .
امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید :
إنّ إنفاقَ هَذَا المالِ فی طاعَةِ اللهِ أعظَمُ نِعمَة ، وَإنّ إنفاقَه فی مَعاصِیهِ أعظَمُ
﴿صفحه 379﴾
مِحنة(532) .
بی تردید انفاق مال در طاعت خدا بزرگ ترین نعمت ، و هزینه كردنش در معاصی بزرگ ترین مصیبت است .
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
أرضُ القِیامَةِ نارٌ مَا خَلاَ ظِلَّ المُؤمِنِ : فَإنَّ صَدَقَتَهُ تُظِلُّهُ(533) .
زمین قیامت یك پارچه آتش است ، مگر سایبان مؤمن ، زیرا صدقه ی مؤمن او را در سایه ی خود می پوشاند .
امام صادق (علیه السلام) می فرماید :
مَلعونٌ مَلعونٌ مَن وَهَبَ اللهُ لَهُ مَالاً فَلمْ یَتَصَدَّقْ مِنهُ بِشَیء(534) .
ملعون است ، ملعون است كسی كه خدا مالی به او بخشیده و او چیزی از آن را صدقه نداده است .
و نیز آن حضرت فرمود :
أنفِقْ وَأیْقِنْ بِالخَلَفِ(535) .
از مال خود در راه خدا هزینه كن و یقین داشته باش كه آنچه را هزینه كرده ای جایگزین دارد .
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
﴿صفحه 380﴾
مَن مَنَعَ مَالَهُ مِن الأخْیَارِ إختِیاراً صَرَفَ اللهُ مَالَهُ إلَی الأشرَارِ إضطِراراً(536) .
كسی كه مالش را به اختیار خود از هزینه كردن برای خوبان منع كند ، خدا مالش را به ناچار مصرف بدان خواهد كرد .
حضرت سجاد (علیه السلام) فرمود :
إنَّ مِن أخْلاقِ المُؤمِنِ الإنفاقُ عَلَی قَدْرِ الأقْتَارِ(537) .
بی تردید از خصلت های مؤمن هزینه كردن مال در حدّ تنگدستی است .
این نكته ی بسیار مهم را نیز نباید از یاد برد كه عمل به آیات انفاق و روایات مربوط به آن در صورتی برای انسان میسّر است كه از بیماری خطرناك بخل سالم باشد ; زیرا این خصلت نكوهیده و خطرناك برای باطن انسان هم چون ترمز شدیدی است كه نمی گذارد انسان یك قدم به سوی عمل به آیات كتاب خدا و فرهنگ اهل بیت بردارد و در نتیجه به خاطر تعطیل آیات خدا و فرمان های اهل بیت در زندگی اش دچار عذاب قیامت خواهد شد !
امیرالمؤمنین (علیه السلام) در این زمینه می فرماید :
البُخلُ یَكسِبُ العارَ وَیُدخِلُ النَّارَ(538) .
بخل برای انسان كسب عار و ننگ می كند و او را وارد آتش دوزخ می نماید .

خوش رویی

از خصلت های بسیار زیبا كه غم و اندوه را از دل دیگران می زداید نشان دادن خوش رویی است ، كاری كه برای انسان هیچ هزینه ای ندارد .
﴿صفحه 381﴾
چقدر شایسته است انسان هنگامی كه می خواهد با زن و فرزند ، پدر و مادر ، اقوام و خویشان و همه ی مردم برخورد كند همه ی غم و اندوهش را در پس پرده ی باطن پنهان نماید و همه ی نشاط و سرسبزی و خرمی اش را در چهره ظاهر كند و با خوش رویی كامل با همگان دیدار كند .
امیرالمؤمنین (علیه السلام) وقتی خصلت های مؤمن را می شمارد می فرماید :
المُؤمِنُ بِشرُهُ فِی وَجهِهِ وَحُزنُهُ فِی قَلْبِهِ(539) .
مؤمن شادی و خرمی اش در چهره اش نمایان و غم و اندوهش در دلش پنهان است .
و نیز آن حضرت در روایاتی می فرمایند :
البَشاشَةُ إحسان(540) .

خوش رویی احسان و نیكی نسبت به مردم است .
البَشاشةُ حِبالَةُ المَودّة(541) .
خوش رویی ریسمان محبت و عشق است .
البِشرُ یُطفِئُ نارَ المُعانَدة(542) .
خوش رویی آتش دشمنی و كینهورزی را خاموش می كند .
البِشرُ شِیمَةُ الحُرّ(543) .
خوش رویی خصلت آزاده است .
﴿صفحه 382﴾
بِشرُكَ یَدلُّ عَلی كَرَمِ نَفسِك وَتَواضُعِك یُنبِئُ عَن شریفِ خَلقِك(544) .
خوش روییت دلیل بر بزرگواری نفست و فروتنی ات خبردهنده ی از اخلاق بلند مرتبه ات می باشد .
طلاقَةُ الوَجهِ بِالبِشرِ وَالعَطیّةُ وَفِعلُ البِرّ وَبذلُ التَحیّةِ داع إلی محبّةَ البَریّة(545) .
گشاده روییت با خوش رویی و دست دهنده ات و كار نیكت و سلام كردنت كشاننده ی تو به سوی محبوبیت نزد همه ی مردم است .