زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

حكایتی شگفت از حضرت سجاد (علیه السلام)

ابوبصیر از حضرت باقر (علیه السلام) روایت می كند كه آن حضرت فرمود : پدرم غلامی داشت كه او را دنبال كاری فرستاد و او نسبت به انجام آن كار تأخیر كرد ، حضرت با تازیانه یك ضربه به او زد ، غلام گریست و گفت : خدا را ای علی بن الحسین (علیه السلام) ، مرا دنبال كاری می فرستی و سپس تازیانه ام می زنی ؟ ! امام باقر (علیه السلام)فرمود : پدرم گریست و به من گفت : به حرم رسول خدا برو و دو ركعت نماز بخوان ، آن گاه بگو : خدایا علی بن الحسین را از خطایش در قیامت بیامرز ، سپس به غلام فرمود : برو تو در راه خدا آزادی . ابوبصیر می گوید به حضرت باقر (علیه السلام)گفتم : فدایت شوم ، آزادی كفاره ی یك ضربت تازیانه است ; ولی امام سكوت كرد(469) .
﴿صفحه 334﴾

علی و بازار پیراهن فروشان

امیرالمؤمنین(علیه السلام) به بازار پیراهن فروشان آمد و دو پیراهن یكی را به ارزش سه درهم و دیگری را به ارزش دو درهم خرید و فرمود : قنبر این پیراهن سه درهمی را بگیر و بپوش . او گفت : شما كه منبر می روید و برای مردم سخنرانی می كنید به این پیراهن باارزش تر سزاوارترید . فرمود : تو جوانی و دارای هیجان جوانی هستی ، من از پروردگارم حیا می كنم به تو برتری جویم ، از رسول خدا شنیدم كه می فرمود : خدمتكاران را از آنچه خود می پوشید بپوشانید و از آنچه خود می خورید بخورانید(470) .

نیازمندی های انسان در مسأله ی حسنات اخلاقی

راه یافتگان به عرصه گاه حسنات اخلاقی ، و آراستگان به زیبایی های معنوی ، و دارندگان خصلت های ارزشی ، و پاك دامنان از زشتی های نفسانی عقیده دارند هر انسانی برای رسیدن به فضایل انسانی و خصلت های ملكوتی ، و حالات ارزشمند باطنی به پنج حقیقت نیازمند است :
1 . معرفت و آگاهی به زیبایی های اخلاقی .
2 . دلبستگی و عشق ورزی به آنها .
3 . به كار گرفتن آن حسنات آسمانی و ملكات عرشی .
4 . تداوم بخشیدن نسبت به كارگیری و عمل به آنها .
5 . تبلیغ هنرمندانه و دعوت همگان با زبانی پر از مهر و محبت به آن خصلت های الهی و انسانی .
به دست آوردن معرفت به آن موارد سعادت بخش كار مشكلی نیست و رفت و آمد چندانی نیاز ندارد ، همه می توانند به كتاب هایی كه در این زمینه بزرگان
﴿صفحه 335﴾
دین و عالمان متعهد و دانشمندان دلسوز نوشته اند مراجعه كنند . نوشته های آنان تلفیقی از آیات و روایات و مباحث عقلی است و خوشبختانه برخی از آنها هم كه عربی است یا مطابق با متن عربی یا خلاصه ای از آن برای استفاده ی عموم ترجمه شده است .
مانند بزرگواری در اسلام ترجمه ی متن عربی كتاب اخلاق راغب اصفهانی ، و ترجمه ی حقایق فیض ، و اخلاق حسنهی فیض ، و معراج السعادة و نیز كتاب های مهمی كه در این زمینه در نوع خود بی نظیر است مانند جلد دوم اصول كافی ، تحف العقول ، مجموعه ی ورّام ، محجّة البیضاء ، ایمان و كفر ، بحار الانوار ، جامع السعادات و امثال این كتاب ها ، كه انسان با دقت در متن آنها به حسنات اخلاقی معرفت و آگاهی پیدا می كند ، و هنگامی كه با چشم دل مطالعه كند چراغ عشق به آن واقعیات در خانه ی دل او روشن می شود و به انسان برای آراسته شدن به آن موارد و به كار گرفتن آن ارزش ها حركت می دهد ، و آن چنان آن حسنات در مقام عمل به ذائقه ی جان او شیرین می نماید كه عاشقانه تحت هر شرایطی به تداوم بخشیدن به عمل به آنها تن می دهد ، و برای این كه دیگران هم از این بوستان همیشه بهار محروم نمانند ، به تبلیغ آن و دعوت مردم به آراسته شدن به آنها عاشقانه قدم به میدان می نهد و از دل و جان برای تحقق آنها در وجود مردم مایه می گذارد .
مردم باید بدانند كه به كار گرفتن حسنات اخلاقی از اعظم عبادات و افضل قربات است ، عبادتی كه نیاز به زحمت غسل و وضو و روی به قبله كردن ندارد .