فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

كمال خوش رفاقتی

﴿صفحه 315﴾
حضرت صادق (علیه السلام) از پدر بزرگوارش امام باقر (علیه السلام) روایت می كند : علی (علیه السلام) با مردی از اهل ذمّه همراه شد . مرد ذمّی به او گفت : ای بنده ی خدا ! قصد كجا داری ؟ حضرت فرمود : كوفه . هنگامی كه بر سر دوراهی راه ذمّی تغییر كرد حضرت هم مسیرش را از كوفه به مسیر ذمّی تغییر داد . ذمّی گفت : تو خیال كوفه نداشتی ؟ فرمود : آری خیال كوفه داشتم . ذمّی گفت : راه را رها كردی ؟ فرمود : دانستم . گفت : در حالی كه دانستی چرا همراه من شدی ؟ فرمود : این از كمال خوش رفاقتی است كه مرد دوستش را هنگام جدایی مشایعت كند و پیامبر ما این گونه به ما فرمان داده است . ذمّی گفت : پیامبر این چنین گفته است ؟ حضرت فرمود : آری . ذمّی گفت : تنها پیرو واقعی او كسی است كه از او در كارهای باارزش پیروی كرده است و من نزد تو شهادت می دهم كه من هم بر طریقه و روش تو هستم . پس ذمّی با علی (علیه السلام) بازگشت و زمانی كه حضرت را شناخت مسلمان شد(434) .
در هر صورت خوش خلقی با اهل و عیال و خانواده و با همه ی مردم از ارزش های باطنی و كرامت های روحی و سبب جلب محبت دیگران و مصون ماندن از بسیاری از شرور و باعث زیاد شدن روزی و جلب خشنودی و رضایت حق و عامل پاداش و جزای عظیم در قیامت و از علل بخشوده شدن گناهان و محو شدن سیئات است .
بد خلقی و ترش رویی و عبوسی و خشونت از صفات شیطان صفتان و خوی مردم بی دین و دور از انسانیت و سبب رمیده شدن مردم از انسان و رنجش خانواده و آزار مردم و باعث سخط و غضب حق و عامل دوزخی شدن انسان و بسته شدن درهای رحمت به روی اوست .
چه بسا خوش خلقانی كه در عرصه ی هولناك محشر با عمل اندك نجات
﴿صفحه 316﴾
یابند و چه بسا بد خلقانی كه با داشتن عمل بسیار طریق نجات به روی آنان مسدود و مستحق عذاب سخت دوزخند .

إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُم لاَِنْفُسِكُمْ . . .
اسراء ( 17 ) : 7

بخش چهاردهم: ( قسمت دوم روایت صفات پسندیده ) نیكی با دیگران

. . . وَأربعٌ مَن كُنّ فِیه مِن المُؤمِنِینَ أسكَنَه الله فِی أَعلَی عِلِیّینَ فِی غُرَف فَوقَ غُرَف فِی محلّ الشَّرَفِ كلّ أشرف : مَن آوَی الیتیمَ وَنَظَر لَهُ فَكان لَه ابا رَحیماً ، وَمن رَحِم الضّعیف وأعانَه وَكَفاه ، وَمن أنفقَ علَی والِدَیهِ ورَفَق بِهما وبِرَّهُما وَلَمْ یَحزُنْهُما ، وَمَن لَم یَخرِقَ بِمَملوكِه وَأعَنَه عَلی مَا یَكلِفُه وَلَم یَستَسِعَه فِیمَا لاَ یُطِیقُ(435) .
و چهار چیز است كسی كه از مؤمنین در او باشد خدا او را در اعلی علیین در غرفه هایی بالای غرفه ها در شریف ترین محل جای می دهد : كسی كه یتیمی را پناه دهد و به او نظر محبت اندازد و نسبت به وی پدری مهربان باشد ، و كسی كه به ناتوان رحم كند و او را یاری دهد و امورش را كفایت نماید ، و كسی كه هزینه ی پدر و مادرش را بپردازد و با آنان مدارا كند و نسبت به هر دو نیكی ورزد و آنان را غصه دار ننماید ، و كسی كه به حقوق غلام و كنیز و خدمتكارش تجاوز نكند و او را بر آنچه تكلیف می كند یاری دهد و او را در اموری كه در طاقت او نیست به كار نگیرد .

یتیم نوازی

یتیم به آن انسانی می گویند كه یا به خاطر مرگ پدر از نوازش و محبت پدرانه محروم شده ، یا به سبب مرگ مادر از آغوش عاشقانه ی مادرانه بی بهره گشته ، یا هر دو منبع لطف و فیض و عشق و محبت را از دست داده است .
از وظایف الهی و تكالیف قرآنی و مسؤولیت های اسلامی اهل ایمان توجه
﴿صفحه 320﴾
همه جانبه به یتیمان برای جلب خشنودی خداست .
قرآن مجید و روایات در ضمن بیان مطالبی لطیف و اشاراتی دقیق ، و سفارشاتی عمیق و توصیه هایی بسیار مهم مردم را به رعایت حقوق همه جانبه ی یتیمان دعوت كرده و این كار را از اعظم عبادات و افضل قربات شمرده اند .
حق یتیم آن چنان عظیم است كه قرآن بیست و سه بار از یتیم یاد كرده ، و فصل جداگانه ای در روایات اهل بیت (علیهم السلام) به این برنامه ی بسیار مهم اختصاص یافته است .
قرآن مجید نسبت به ایتام این عناوین را به كار گرفته است :
احسان به یتیم ، اكرام به یتیم ، اطعام یتیم ، انفاق به یتیم ، امر ازدواج یتیم ، پناه دادن به یتیم ، كار برای یتیم ، حفظ مال یتیم ، خوردن مال یتیم ، برخورد قهر آمیز با یتیم .
آیات كریمه ی قرآن به ترتیب عناوین بالا عبارت است از آیاتی كه در این سطور می نگارم :