فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

برخورد كریمانه با خدمتكار

امام صادق (علیه السلام) خدمتكارش را دنبال كاری فرستاد ، خدمتكار در بازگشت تأخیر كرد ، امام به دنبال او رفت ، وی را در حال خواب یافت ، بالای سرش نشست و به باد زدن او مشغول شد تا خدمتكار از خواب برخاست . حضرت فرمود : فلانی به خدا سوگند حق تو نیست كه هم شب بخوابی و هم روز ، شب برای خوابیدن حق تو است و روز برای انجام كار حق ماست(324) .

نصیحت امام سجاد (علیه السلام) به دلقكی بیكار

امام صادق (علیه السلام) روایت می كند : دلقكی بیكار در مدینه بود كه اهل مدینه از دلقك بازی و سخنانش به خنده می آمدند . روزی به مردم گفت : این مرد مرا خسته و درمانده كرد ( منظورش حضرت علی بن الحسین (علیه السلام) بود ) .
آن گاه به مردم خطاب كرد كه هیچ كاری از كارهای من او را به خنده نیاورده و به ناچار باید ترفندی به كار گیرم تا او را بخندانم !
امام ششم (علیه السلام) می فرماید : روزی علی بن الحسین (علیهما السلام) در حالی كه دو نفر از غلامانش او را همراهی می كردند از منطقه ای عبور می كردند ، آن دلقك به سوی حضرت آمد و ردای مباركش را از پشت سرش ربود ، دو خدمتكار حضرت او را دنبال كردند و ردا را از دستش گرفته به جانب حضرت آوردند و به دوش مباركش انداختند . حضرت در حالی كه خود را از چشم انداز آن دلقك پنهان می داشتند و دیده از زمین برنمی گرفتند به دو خدمتكارش فرمودند : این چه اتفاقی بود كه رخ داد ؟ گفتند : مردی دلقك است كه مردم مدینه را می خنداند و از این راه نان می خورد ! امام فرمود : به او بگویید وای بر تو ! برای خدا روزی است
﴿صفحه 246﴾
كه در آن روز ، بیكاران و بیعاران زیان می كنند(325) .

5 ـ عطا و بخشش به كسی كه تو را محروم نموده

این برنامه ی بسیار زیبای اخلاقی از حقایق باارزشی است كه خدای مهربان به پیامبر بزرگوارش سفارش كرده است و ریشه در لطف و رحمت و كرامت حضرت حق دارد . چه بسا انسان به حوادثی تلخ مبتلا می شود و روزگار از او روی بر می تابد و بسیاری از درها به روی او بسته می شود و مشكلات وی را در تنگنا قرار می دهد و به نظر می آورد كه اگر به فلان شخص كه از اقوام یا دوستان است مراجعه كند و آبرو مایه بگذارد و از او درخواست كمك نماید او با روی باز از انسان استقبال می كند و با چهره ای گشاده انسان را می پذیرد و با بزرگواری و كرم ، مالی را در جهت حل مشكل در اختیار قرار می دهد . ولی وقتی به او مراجعه می شود در حالی كه قدرت بر حلّ مشكل انسان دارد بر طبل مأیوس كردن انسان می كوبد و آدمی را از خود می راند و به عرصه ی محرومیت از عطایش می نشاند .
با چشیدن چنین زهر تلخی از دست او ، خدای مهربان فرمان می دهد كه اگر چنین شخصی چون تو دچار مشكل شود و در تنگنا قرار گیرد و در حالی كه تو در گشایش و وسعت مالی قرار گرفته ای برای حلّ مشكلش به تو مراجعه كند ، تو آن روزی را كه در سختی و تنگدستی به او مراجعه كردی و او تو را از عطایش محروم ساخت مانع عطای خود به او قرار مده ، بلكه با بی توجهی كامل در رابطه با حالت بخیلانه ی او ، دست عطایت را به سویش بگشا واو را به عرصه ی محرومیت از لطف و احسانت منشان و با گشاده رویی و خوش خلقی از عطایت بهره مندش ساز .
﴿صفحه 247﴾
چنین كاری كه باید گفت تلافی كردن بدی به خوبی است از زیباترین حالات اخلاقی و از نقاط قوّت روحی و از بهترین كارهای انسان است .
بیایید یاران به هم دوست باشیم *** همه مغز ایمان بی پوست باشیم
نداریم پنهان ز هم عیب هم را *** كه تا صاف و بی غش به هم دوست باشیم
بود غیب ما و شهادت برابر *** قفا هم به طوری كه در روست باشیم
بود دوستی مغز و اظهار آن پوست *** چه حیف است ما حامل پوست باشیم
چو ما را به حق دوستی می رساند *** بیایید با دوستی دوست باشیم
مكافات بد را نكویی بیاریم *** اگر بد كنیم آن چنان كوست باشیم
بكوشیم تا دوستی خوی گردد *** به هر كو كند دشمنی دوست باشیم
نداریم كاری به پنهانی هم *** همین ناظر آنچه در روست باشیم
ز اخلاق مذمومه دل پاك سازیم *** بر اطوار یاری كه خوشخوست باشیم
بود سینه ها صاف و دل ها منور *** چو آیینه كان مظهر روست باشیم(326)