فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

4 ـ گذشت و چشم پوشی از كسی كه ستم ورزیده

از زیباییهای بسیار مهم اخلاقی و حسنات باطنی ، گذشت و چشم پوشی از ستم قابل گذشتی است كه كسی از روی جهل و تعصّب و كینه و خشم و حسادت و تنگ نظری به انسان روا داشته است .
بی تردید هر انسانی در معرض كینه و خشم و حسد و تنگ نظری خویشان و اطرافیان و آشنایان و دیگر مردمان است ، اگر بخواهد در مقام انتقام از آنان برآید ، كه زیان و ضررش از ستمی كه دیده بیشتر است یا باید گناهی چون گناه ستم كنندگان مرتكب شود تا زخم ستم دیدگی اش بهبود نسبی یابد . ولی اگر برابر با خواسته ی حق كه انسان را در قرآن مجید به عفو و گذشت فرمان داده گذشت كند ، هم خشنودی خدای مهربان را جلب كرده و هم به پاداش عظیم حق دست یافته و هم از ضرر و زیان انتقام ـ كه محصول تلخ كینه و خشم است ـ در امان مانده است .
خدای عزیز در قرآن مجید فرمان داده است :
( . . . فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّی یَأْتِیَ اللّهُ بِأَمْرِهِ . . . )(313) .
گذشت كنید و انتقام گرفتن را وا گذارید تا خدا عقوبتش را برای خطاكار بیاورد .
( . . . فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُـحْسِنِینَ )(314) .
از ایشان گذشت كن و انتقام گرفتن را وا گذار ، زیرا خدا نیكوكاران را دوست دارد .
﴿صفحه 241﴾
( وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا أَلاَ تُحِبُّونَ أَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ )(315) .
و باید گذشت كنید و انتقام گرفتن را وا گذارید ، آیا دوست ندارید خدا شما را بیامرزد و خدا بسیار آمرزنده ی مهربان است .
( . . . وَیَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ . . . )(316) .
خردمندان بدی را به وسیله ی خوبی دفع می كنند .
( . . . وَإِن تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ )(317) .
و اگر گذشت كنید و از انتقام درگذرید و ببخشایید ( مورد آمرزش قرار می گیرید ) زیرا خدا بسیار آمرزنده ی مهربان است .
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
ألا أدُلُّكُمْ عَلَی خَیرِ أخلاقِ الدُّنْیَا وَالآخرةِ ؟ تَصِل مَن قَطَعَك وَتُعْطِی مَن حَرَمَك وَتَعْفُو عَمَّن ظَلَمَك(318) .
آیا شما را بر بهترین اخلاق دنیا و آخرت راهنمایی كنم ؟ صله ی رحم با كسی كه از تو بریده و عطا كردن به كسی كه تو را از عطایش محروم كرده و گذشت از كسی كه به تو ستم ورزیده است .
پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
ینادی مناد یَومَ القِیامَةِ مِن بُطنانِ العَرْشِ : ألا فَلیقُم كُلُّ مَن أجرهُ عَلیَّ . فَلاَ یَقومُ إلاّ من عُفِیَ عَن أخیه . . .(319) .
روز قیامت ندا دهنده ای از باطن عرش ندا می دهد : آگاه باشید كسی كه
﴿صفحه 242﴾
پاداشش بر عهده ی من است برخیزد . پس برنمی خیزد مگر كسی كه از برادرش گذشت كرده است .
و نیز رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
إنّ العَفوَ یَزیدُ صَاحِبَهُ عِزّاً فَاعْفُوا یُعِزَّكُمُ اللهِ(320) .
بی تردید عفو و گذشت عزت دارنده اش را می افزاید ، پس گذشت كنید تا خدا شما را عزّت دهد .

روزی هفتاد بار گذشت كن

مردی به پیامبر اسلام عرضه داشت : خدمتكاری دارم كه گاهی اشتباه می كند و زمانی كه كاری را به او واگذار می كنم با نقص انجام می دهد و چه بسا كاری را از او می خواهم ولی انجام نمی دهد ، حدّ و مرز گذشت به چنین خدمتكاری چه اندازه است ؟ رسول اسلام فرمود : از طلوع آفتاب تا هنگام غروب ، حدّ و مرز گذشت از خدمتكاری كه اشتباه كرده یا سستی ورزیده ، هفتاد بار است !!

گذشت قیس بن عاصم

به احنف بن حیس گفتند : تو با این كه عرب هستی چرا این اندازه بردبار و آسان گیر و باگذشتی ؟ در حالی كه باید تندخو و خشن و تلخ باشی ! گفت : من درس گذشت و عفو را از قیس بن عاصم آموختم ، یك بار میهمانش بودم به خدمتكارش گفت : غذا بیاور . او غذا را در ظرفی سنگین وزن حمل كرد ، در راه ظرف غذا كه در حال جوشیدن بود از دستش رها شد و بر سر فرزند قیس افتاد و او را كشت . خدمتكار لرزه بر اندامش افتاد ولی قیس زیر لب گفت : هیچ راهی
﴿صفحه 243﴾
برای حلّ مشكل این خدمتكار نمی یابم جز این كه او را آزاد نمایم ; به او گفت : تو در راه خدا آزادی ، می توانی هرجا كه خواستی بروی . سپس گفت : اگر او را نزد خود نگاه می داشتم تا چشمش در چشم من بود خجالت می كشید ، بنابراین او را آزاد كردم تا هم در اضطراب نباشد و هم در حال شرمندگی به سر نبرد !