فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

وأعرض عن الجاهلین

در مرحله ی بعد می گوید : از نادانان روی بگردان و با آنان وارد ستیز و مجادله مشو .
نادانان به خاطر سفاهت و پوكی و پستی و كم ظرفیتی ، هنگامی كه با بزرگان و اهل شخصیت و دعوت كنندگان به حق روبرو می شوند ، سخن زشت می گویند ، تهمت می زنند ، سنگ اندازی در راه خدا می كنند ، دهن كجی می نمایند ، حق را به مسخره می گیرند ; قرآن به پیامبر می فرماید در برخورد با اینان هم چون خود آنان وارد مبارزه با آنان مشو ، بلكه بردباری و حوصله به خرج ده و شكیبایی پیشه كن و سخن و كارشان را نادیده بگیر و با متانت و وقار از آنان اعراض كن كه این گونه رفتار و منش هم در حفظ شخصیت تو مؤثر است و هم زمینه ای برای فرو نشاندن آتش خشم و حسد و تعصب نادانان و بیدار ساختن آنان است .

اصول فضایل اخلاقی

دانشمندان بزرگ و متخصصان علم اخلاق فرموده اند : اصول فضایل اخلاقی بر طبق اصول قوای انسانی در سه بخش خلاصه می شود :
1 ـ عفت 2 ـ عقل 3 ـ غضب .
﴿صفحه 216﴾
1 ـ عقیده ی دانشمندان و حكمای الهی بر این است كه همه ی فضایل نفسی چون مهرورزی ، فروتنی ، خشوع ، نیكوكاری ، گذشت و . . . مندرج در عفت است كه آیه ی شریفه ی ( خُذ العَفْو ) به این حقیقت اشارت دارد .
2 ـ عنوان فضایل عقلی حكمت است ، و آن عبارت از آگاهی و بصیرت از قواعد زندگی سالم و دانستن واقعیات حیات و علم به حقوق فرد و جامعه و توجه به روابط انسانی متقابل است ، كه آیه ی شریفه در قسمت دوم آیه ( وَأْمُر بِالعُرْف ) به این حقایق نظر دارد .
3 ـ تسلّط بر نفس در برابر قّوه ی غضبیه ، و حاكمیت بر حالت خشم برای سالم ماندن دیگران از حملات این دیو درونی كه نامش شجاعت است مندرج در ( اعرِض عَن الجاهِلین ) است . به همین خاطر می گویند این آیه جامع ترین آیه ی قرآن در بخش حسنات اخلاقی است و اگر فرد و خانواده و جامعه بر اساس واقعیات این آیه عمل كند از شرّ دنیا و آخرت در امان خواهد ماند .
حضرت رضا (علیه السلام) در روایت بسیار مهمی می فرماید :
مؤمن ، مؤمن نیست مگر این كه سه خصلت در او باشد : خصلتی از پروردگارش و روشی از پیامبرش و سنتی از ولیّ و رهبرش امام معصوم . اما از پروردگارش : خصلت پنهان داشتن سرّ و راز مردم در او باشد . خدای ( عزّ و جلّ ) می فرماید : « پروردگار دانای نهان است و این نهان را برای احدی جز پیامبری كه بپسندد آشكار نمی كند »(274) . و اما از پیامبرش : خصلت مدارای با مردم در او باشد ; خدای ( عزّ و جلّ ) پیامبرش را به مدارای با مردم فرمان داد و گفت : « ملازم عفو و گذشت باش و همه را به امور شایسته و پسندیده فرمان ده »(275) . و اما از ولی و رهبرش : صبر در راحت و رنج در او باشد،
﴿صفحه 217﴾
خدای ( عزوجل ) می فرماید : « و در سختی و زیان و در هنگام جنگ شكیبایانند ; آنانند كسانی كه راست گفته اند و آنان همان پرهیزكارانند » .(276) .
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
إنّ اللهَ أدَّبَ مُحَمّداً (صلی الله علیه وآله وسلم) فَأحْسَنَ تَأدِیبَهُ فَقالَ : خُذِ العَفْوَ وَأْمُر بِالعُرفِ وَأعْرِض عَنِ الجَاهِلِینَ(277) .
خدا پیامبرش را به ادب آراست و نیكو آراست و ادب این بود كه به او فرمود : « ملازم گذشت باش و به امور شایسته و پسندیده فرمان ده و از نادانان روی بگردان » .

وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللّهِ
بقره ( 2 ) : 207

بخش دهم: روش پاكان در زندگی