زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

خذ العفو

عفو و گذشت اخلاق نیك و پسندیده ی خداست و بر بندگان است كه برای راحت خود و راحت دیگران این خُلق پسندیده را از مولای خود پروردگار
﴿صفحه 214﴾
مهربان فرا گیرند و در هر موقعیتی به كار بندند .
در بعضی از احادیث قدسیه آمده كه خدای متعال می فرماید :
نَادَیتُمونِی فَلَبَّیتكُم ، سَأَلتُمُونِی فَاَعطَیتُكُم ، بَارَزتُمونی فَأمهَلتُكُم ، تَرَكتُمونِی فَرَعیتُكُم ، عَصَیتُمُونِی فَستَرتُكُم ، فَإن رَجعْتُم إلی قِبلْتُكُم وَإن أدبرتُم عَنّی انتَظرتُكُم(271) .
مرا خواندید شما را اجابت كردم ، از من خواستید به شما عطا نمودم ، با من به جنگ و مخالفت برخاستید شما را مهلت دادم ، مرا واگذاشتید شما را رعایت كردم ، مرا معصیت كردید بر شما پوشاندم ، اگر به من باز گردید شما را می پذیرم و اگر از من روی بگردانید به انتظار شما خواهم بود .
در حدیثی آمده است :
إذا تَابَ الشیخ یقولُ الله عزّ وجلّ : الآن ! إذا ذَهَبت قُوّتُك وَتُقطّعَت شَهوَتُك ؟ بَلی أنا أرحَم الرّاحِمین ، بَلی أنا أرحَم الرّاحمین(272) .
هنگامی كه پیرمرد توبه كند خدای عزّ و جلّ می فرماید : اكنون كه قدرتت از دست رفته و میل و شهوتت قطع شده توبه می كنی ؟ توبه كن كه من مهربانترین مهربانانم ، آری من مهربانترین مهربانانم .
راستی برای مردم چه زندگی خوشی و چه امنیت و راحتی و چه اعتبار و اعتمادی ظهور می كند اگر همه متخلق به اخلاق حق شوند !!
از پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده است :
المُؤمِنُ یَأخُذ مِن اللهِ خُلقاً حَسناً(273) .
﴿صفحه 215﴾
مؤمن از خدا اخلاق نیكو فرا می گیرد .

وأْمُرْ بالعرف

سپس آیه ی شریفه به پیامبر توصیه می كند : مردم را به همه ی كارهای نیك و پسندیده و آنچه را عقل سالم و خرد ناب ، شایسته می داند فرمان ده .

وأعرض عن الجاهلین

در مرحله ی بعد می گوید : از نادانان روی بگردان و با آنان وارد ستیز و مجادله مشو .
نادانان به خاطر سفاهت و پوكی و پستی و كم ظرفیتی ، هنگامی كه با بزرگان و اهل شخصیت و دعوت كنندگان به حق روبرو می شوند ، سخن زشت می گویند ، تهمت می زنند ، سنگ اندازی در راه خدا می كنند ، دهن كجی می نمایند ، حق را به مسخره می گیرند ; قرآن به پیامبر می فرماید در برخورد با اینان هم چون خود آنان وارد مبارزه با آنان مشو ، بلكه بردباری و حوصله به خرج ده و شكیبایی پیشه كن و سخن و كارشان را نادیده بگیر و با متانت و وقار از آنان اعراض كن كه این گونه رفتار و منش هم در حفظ شخصیت تو مؤثر است و هم زمینه ای برای فرو نشاندن آتش خشم و حسد و تعصب نادانان و بیدار ساختن آنان است .