زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

6 ـ بسیار گفتن « لا حول ولا قوّة إلا بالله العلی العظیم »

از سفارشات بسیار مهم قرآن مجید و روایات ، متذكر بودن انسان به ذكری است كه آن ذكر ، قلب را صفا می دهد و سینه را جلا می بخشد و روح را آراسته به نورانیت می كند و نفس را به عرصه ی تزكیه می كشاند و اعضا و جوارح را تحت تأثیر قرار می دهد . از جمله ی آن ذكرها ، ذكر نورانی و ثمربخش « لا حول ولا قوة الاّ بالله العلی العظیم » است(243) .
﴿صفحه 195﴾
« حول » به معنای تحول و دگرگونی و « قوت » به معنای توانایی و نیرومندی است ، و این حقیقت برای اهل بصیرت و صاحبان دانش و بینش و خردمندان بزم آفرینش مسلّم و قطعی است كه در همه ی عرصه ی هستی و پهن دشت خلقت هیچ نوع تحوّل و دگرگونی و توانایی و نیرومندی جز با تكیه بر خدای برتر و بزرگ وجود ندارد . اگر او تحوّل چیزی را اراده كند تحوّل انجام خواهد گرفت ، گرچه همه ی موجودات جهان هستی در برابر خواست او بایستند ، و اگر او بخواهد نیرومندی اش را در كاری به كار گیرد به كار می گیرد و هیچ نیرویی در برابر نیروی حضرتش تاب مقاومت ندارد .
اگر این ذكر از دل شروع شود ، و نورانیتش روان و جان را در آغوش گیرد و بر زبان صادقانه جاری گردد ، این حقیقت خودنمایی خواهد كرد كه همه ی دگرگونی ها به دست اوست و توانایی و نیرومندی در ملك و ملكوت و غیب و شهادت جز توانایی و نیروی او وجود ندارد ; بنابراین در صورتی كه انسان وابسته به وجود مبارك حق باشد ، و راه استوار و صراط قویم اسلام را بپیماید وبه فرمان های ثمر بخش حضرت محبوب گردن نهد ، از تحولات و تغییرات باكی به خود راه نمی دهد و از هیچ قدرتی كه در برابر قدرت دوست پوچ و هیچ است نمی هراسد و در برابر ستمگران می ایستد ; و اگر ایستادنش به قیمت از دست دادن جانش تمام شود هم چون پیشوای شهیدان با همه ی وجود فریاد می زند :
إنّی لا أرَی الموتَ إلاّ سَعادةً ولا الحیاةَ مَعَ الظّالمینَ إلاّ بَرَماً(244) .
من مرگ را جز سعادت و خوشبختی و زندگی با ستمگران را جز ملولی و نابودی نمی دانم .
﴿صفحه 196﴾
كسی كه به این صورت یاد خدا كند بی تردید خدای مهربان هم از او یاد می كند . و یاد خدا نسبت به عبد تحقق آثار ذكر در خیمه ی حیات عبد و جلوه دادن توفیق در همه ی شؤون زندگی اوست .
( فَاذْكُرُونِی أَذْكُرْكُمْ )(245) .
مرا یاد كنید تا شما را یاد كنم .
و این ذكر و یاد و متذكّر بودن باید پیوسته و دایم باشد ، كه یاد و ذكر پیوسته و دایم اسلحه ی نیرومندی برای راندن شیطان و دور كردن او از عرصه ی زندگی است .
( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِیراً )(246) .
ای اهل ایمان خدا را فراوان و بسیار یاد كنید .
( فَإِذَا قَضَیْتُمُ الصَّلاَةَ فَاذْكُرُوا اللّهَ قِیَاماً وَقُعُوداً وَعَلَی جُنُوبِكُمْ )(247) .
چون نماز را به پایان بردید پس خدا را در حال قیام و قعود و به پهلو خوابیده یاد كنید .
ابن عباس در توضیح این آیه می گوید : یعنی خدا را در شب و روز و در خشكی و دریا و در سفر و حضر و هنگام دارایی و تنگدستی و بیماری و سلامت و پنهان و آشكار یاد كنید .
این گونه ذكر در حقیقت همان ذكر قلبی دایمی است كه در بخشی از فرصت ها ، بی اختیار و با اختیار بر زبان جاری می شود و اشك از دیدگان بر چهره فرو می ریزاند و اعضا و جوارح را در همه ی حركاتشان از ضربه های مهلك
﴿صفحه 197﴾
شیطان حفظ می كند و وسوسه گری ها و اغواگری ها را از دامن حیات دور می نماید .
رسول خدا (علیه السلام) می فرماید :
مَن أكثَرَ ذِكرَ اللهِ اَحَبَّهُ اللهُ ، وَمَنْ ذَكَرَ اللهَ كَثِیراً كُتِبَت لَه بَرَاءَتانِ : بَرَاءَةٌ مِن النّارِ وَبَراءَةٌ مِن النِّفاقِ(248) .
كسی كه همواره یاد خدا كند خدا او را دوست خواهد داشت ، و كسی كه پیوسته یاد خدا باشد دو برائت برای او ثبت می شود : برائتی از آتش دوزخ و برائتی از دورویی و نفاق .
امام صادق (علیه السلام) می فرماید :
شِیعَتُنا الَّذینَ إذا خَلَوْا ذَكَروا اللهَ كَثیراً(249) .
شیعیان ما كسانی هستند كه چون خلوت كنند در آن خلوت پیوسته خدا را یاد می كنند .


خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ
اعراف ( 7 ) : 199

بخش نهم: توصیه های حق به حسنات اخلاقی

سفارش خدا به پیامبران

در میان توصیه های حضرت حق به پیامبرانش ، بیشترین توصیه ای كه به چشم می خورد ، توصیه به حسنات اخلاقی است ; زیرا ظهور حسنات اخلاقی در افق وجود انسان سبب خوشبختی او در دنیا و آخرت و عامل جذب مردم به پاكی ها و نیكی هاست .
﴿همه ی پیامبران توصیه های حضرت حق را با دل و جان پذیرفتند و حقایق سفارش شده را بر صفحه ی نفس ثابت و استوار نمودند و هر عاقل منصفی را به خاطر آراسته بودنشان به حسنات اخلاقی به خود و آیین نجات بخششان جذب كردند.
توصیه های حضرت حق به پیامبران گاهی خطاب به همه ی آنان و گاهی به فردی خاص است . بخشی از این توصیه ها در قرآن مجید است ، مانند : توصیه به عفو و گذشت ، دوری جستن از انتقام بی مورد ، فرو خوردن خشم ، نیكی با دیگران ، انفاق ، صدقه ، رعایت حق ایتام و مساكین و مستضعفان ، اصلاح میان مردم ، دعوت به صلح و آشتی و آرامش و اتحاد و وحدت ، پیروی از حق ، حركت در راه راست ، امر به معروف و نهی از منكر ، مشورت با اهل عقل و درایت ، رعایت حقوق همسایه و دوست و زیردست ، داوری به عدالت ، رعایت ادب ضیافت و میهمانی ، تشویق به كار خیر و برّ و احسان ، رعایت حقوق اسیران و بردگان و پرهیز از ستم و تجاوز .
بخشی از توصیه های حق در احادیث قدسی است كه لازم می دانم به مواردی از آن اشاره كنم .
﴿صفحه 202﴾