فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

4 ـ صله ی رحم

زیارت اقوام و خویشان و رفت و آمد با آنان و گره گشایی از مشكلات ایشان و شاد كردن قلوبشان از اموری است كه در قرآن مجید و روایات به انجام آن سفارش بسیار و تأكید فراوان شده است گرچه آنان پیوندشان را با انسان بریده باشند .
از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده است :
صِل مَن قَطَعَكَ(234) .
با خویشاوندی كه پیوندش را با تو بریده است صله ی رحم داشته باش .
سِرْ سَنَةً ، صِلْ رَحِمَكَ(235) .
﴿صفحه 192﴾
یكسال طی مسافت كن برای این كه صله ی رحم به جای آوری .
إنَّ أعجَلَ الخَیْرِ ثَواباً صِلَةُ الرَّحِمِ(236) .
كار خیری پاداشش شتابان تر از صله ی رحم به انسان نمی رسد .
صِلُوا أرحامَكُم فِی الدُّنیا وَلَو بِالسَّلامِ(237) .
در دنیا با خویشاوندانتان صله ی رحم كنید گرچه به یك سلام باشد .
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
وَأكْرِمْ عَشِیرتَكَ ; فَإنَّهم جَنَاحُكَ الّذی بِهِ تَطِیرُ ، وأصلُكَ الَّذِی إلیهِ تَصِیرُ ، وَیَدُك الّتِی بِهَا تَصُولُ(238) .
خویشاوندان خود را گرامی دار ; زیرا آنان بال و پر تو هستند كه با آنان به پرواز می آیی ، و ریشه ات هستند كه به آنان باز می گردی ، و دستت هستند كه به سبب آنان نیرومند می شوی .
پیامبر اكرم (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
مَن سَرَّه أن یَبسُطَ لَه فی رِزقه وینسأ لَه فی أجلِه فَلْیَصِل رَحِمَه(239) .
كسی كه او را خوشحال می كند كه در رزق و روزی اش گشایشی ایجاد شود و در مرگش تأخیر افتد صله ی رحم كند .
امام باقر (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت می كند كه آن حضرت فرمود : جبرئیل مرا خبر داد :
﴿صفحه 193﴾
إنّ رِیحَ الجَنّةِ توجَدُ مِن مسیرةِ ألفَ عام ، مَا یَجِدُها عَاقٌ وَلاَ قاطِعُ رَحم وَلاَ شیخٌ زان(240) .
بی تردید بوی بهشت از هزار سال راه به مشام می رسد ولی به مشام عاق پدر و مادر و قطع كننده ی رحم و پیرمرد زناكار نمی رسد .
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
مردی به محضر رسول خدا آمد و گفت : برای من اقوامی است كه نسبت به آنان صله ی رحم دارم ولی آنان مرا آزار می دهند ، قصد كرده ام به زیارتشان نروم و آنان را ترك كنم . حضرت فرمود : این هنگام خدا همه ی شما را ترك خواهد كرد . گفت : چه كنم ؟ فرمود : به كسی كه تو را محروم كرده عطا كن ، و با كسی كه از تو بریده صله ی رحم كن ، و از كسی كه به تو ستم ورزیده درگذر ; چون این گونه رفتار كردی خدای عزّ و جلّ پشتیبان تو و بر ضدّ آنان است(241) .

5 ـ نترسیدن از سرزنش سرزنش كنندگان

اهل ایمان به ارزش های دینی و اخلاقی چنان پای بند و استوارند كه گویی كوهی ایستاده بر روی زمینند .
آنان وقتی در برابر سرزنش و ملامت ملامتگران قرار می گیرند كه آنان را با
﴿صفحه 194﴾
زبان باطل گویشان به خاطر ایمان و اخلاق و رعایت حلال و حرام و پایداری و استقامت در اجرای احكام الهی و عفت و عصمت ناموسشان مورد سرزنش قرار می دهند . هیچ واهمه و ترسی به خود راه نمی دهند و حركت خود را در راه مستقیم الهی تداوم می بخشند و به حفظ ارزش ها می كوشند و تحت تأثیر نابكاران جامعه و مردم پوك و پوچ قرار نمی گیرند .
قرآن می فرماید :
( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَن دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللّهُ بِقَوْم یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ أَذِلَّة عَلَی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّة عَلَی الْكَافِرینَ یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ یَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئِم ذلِكَ فَضْلُ اللّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ )(242) .
ای اهل ایمان ! هركس از شما از دین خود باز گردد ( زیانی به خدا و پیامبر نمی رسد ) خدا در آینده گروهی را می آورد كه آنان را دوست دارد و آنان نیز خدا را دوست دارند ، در برابر مؤمنان فروتن و نسبت به كافران نیرومندند ، در راه خدا جهاد می كنند و از سرزنش كنندگان بیمی ندارند ، این فضل خداست كه به هركس بخواهد عطا می كند و خدا بسیار عطاكننده و داناست .

6 ـ بسیار گفتن « لا حول ولا قوّة إلا بالله العلی العظیم »

از سفارشات بسیار مهم قرآن مجید و روایات ، متذكر بودن انسان به ذكری است كه آن ذكر ، قلب را صفا می دهد و سینه را جلا می بخشد و روح را آراسته به نورانیت می كند و نفس را به عرصه ی تزكیه می كشاند و اعضا و جوارح را تحت تأثیر قرار می دهد . از جمله ی آن ذكرها ، ذكر نورانی و ثمربخش « لا حول ولا قوة الاّ بالله العلی العظیم » است(243) .
﴿صفحه 195﴾
« حول » به معنای تحول و دگرگونی و « قوت » به معنای توانایی و نیرومندی است ، و این حقیقت برای اهل بصیرت و صاحبان دانش و بینش و خردمندان بزم آفرینش مسلّم و قطعی است كه در همه ی عرصه ی هستی و پهن دشت خلقت هیچ نوع تحوّل و دگرگونی و توانایی و نیرومندی جز با تكیه بر خدای برتر و بزرگ وجود ندارد . اگر او تحوّل چیزی را اراده كند تحوّل انجام خواهد گرفت ، گرچه همه ی موجودات جهان هستی در برابر خواست او بایستند ، و اگر او بخواهد نیرومندی اش را در كاری به كار گیرد به كار می گیرد و هیچ نیرویی در برابر نیروی حضرتش تاب مقاومت ندارد .
اگر این ذكر از دل شروع شود ، و نورانیتش روان و جان را در آغوش گیرد و بر زبان صادقانه جاری گردد ، این حقیقت خودنمایی خواهد كرد كه همه ی دگرگونی ها به دست اوست و توانایی و نیرومندی در ملك و ملكوت و غیب و شهادت جز توانایی و نیروی او وجود ندارد ; بنابراین در صورتی كه انسان وابسته به وجود مبارك حق باشد ، و راه استوار و صراط قویم اسلام را بپیماید وبه فرمان های ثمر بخش حضرت محبوب گردن نهد ، از تحولات و تغییرات باكی به خود راه نمی دهد و از هیچ قدرتی كه در برابر قدرت دوست پوچ و هیچ است نمی هراسد و در برابر ستمگران می ایستد ; و اگر ایستادنش به قیمت از دست دادن جانش تمام شود هم چون پیشوای شهیدان با همه ی وجود فریاد می زند :
إنّی لا أرَی الموتَ إلاّ سَعادةً ولا الحیاةَ مَعَ الظّالمینَ إلاّ بَرَماً(244) .
من مرگ را جز سعادت و خوشبختی و زندگی با ستمگران را جز ملولی و نابودی نمی دانم .
﴿صفحه 196﴾
كسی كه به این صورت یاد خدا كند بی تردید خدای مهربان هم از او یاد می كند . و یاد خدا نسبت به عبد تحقق آثار ذكر در خیمه ی حیات عبد و جلوه دادن توفیق در همه ی شؤون زندگی اوست .
( فَاذْكُرُونِی أَذْكُرْكُمْ )(245) .
مرا یاد كنید تا شما را یاد كنم .
و این ذكر و یاد و متذكّر بودن باید پیوسته و دایم باشد ، كه یاد و ذكر پیوسته و دایم اسلحه ی نیرومندی برای راندن شیطان و دور كردن او از عرصه ی زندگی است .
( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِیراً )(246) .
ای اهل ایمان خدا را فراوان و بسیار یاد كنید .
( فَإِذَا قَضَیْتُمُ الصَّلاَةَ فَاذْكُرُوا اللّهَ قِیَاماً وَقُعُوداً وَعَلَی جُنُوبِكُمْ )(247) .
چون نماز را به پایان بردید پس خدا را در حال قیام و قعود و به پهلو خوابیده یاد كنید .
ابن عباس در توضیح این آیه می گوید : یعنی خدا را در شب و روز و در خشكی و دریا و در سفر و حضر و هنگام دارایی و تنگدستی و بیماری و سلامت و پنهان و آشكار یاد كنید .
این گونه ذكر در حقیقت همان ذكر قلبی دایمی است كه در بخشی از فرصت ها ، بی اختیار و با اختیار بر زبان جاری می شود و اشك از دیدگان بر چهره فرو می ریزاند و اعضا و جوارح را در همه ی حركاتشان از ضربه های مهلك
﴿صفحه 197﴾
شیطان حفظ می كند و وسوسه گری ها و اغواگری ها را از دامن حیات دور می نماید .
رسول خدا (علیه السلام) می فرماید :
مَن أكثَرَ ذِكرَ اللهِ اَحَبَّهُ اللهُ ، وَمَنْ ذَكَرَ اللهَ كَثِیراً كُتِبَت لَه بَرَاءَتانِ : بَرَاءَةٌ مِن النّارِ وَبَراءَةٌ مِن النِّفاقِ(248) .
كسی كه همواره یاد خدا كند خدا او را دوست خواهد داشت ، و كسی كه پیوسته یاد خدا باشد دو برائت برای او ثبت می شود : برائتی از آتش دوزخ و برائتی از دورویی و نفاق .
امام صادق (علیه السلام) می فرماید :
شِیعَتُنا الَّذینَ إذا خَلَوْا ذَكَروا اللهَ كَثیراً(249) .
شیعیان ما كسانی هستند كه چون خلوت كنند در آن خلوت پیوسته خدا را یاد می كنند .


خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ
اعراف ( 7 ) : 199