زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

ابن سكّیت و حق گویی

او از بزرگان دانشمندان مكتب اهل بیت (علیهم السلام) بود و بسیاری از تاریخ نویسان اسلامی از او یاد كرده و بر وی مدح و ثنا گفته اند . علمای شیعه او را بزرگ و مورد وثوق و اطمینان شمرده و از یاران خاص حضرت امام جواد و حضرت امام هادی (علیهما السلام) دانسته اند .
این مرد بزرگ در پنجم رجب سال 244 به دستور متوكّل فرعون صفت به
﴿صفحه 191﴾
شهادت رسید . سبب شهادت او این بود كه روزی متوكل به او گفت : دو فرزند من معتز و مؤید نزد تو محبوب ترند یا حسن و حسین ؟ ابن سكّیت در پاسخ آن مرد یاوه گو و ستمگر خیانت پیشه فریاد زد : به خدا سوگند قنبر خادم علی بن ابی طالب (علیه السلام) از تو و دو فرزندت نزد من بهتر است .
متوكل به كارگزارانش گفت : زبانش را از پشت سرش بیرون بكشید . آن خادمان طاغوت هم به فرمان ارباب خود این كار را انجام دادند و آن مرد الهی با چشیدن این زجر و آسیب دردآور به شرف شهادت رسید .
علامه ی مجلسی می فرماید : گرچه این بزرگان وجوب تقیه را می دانستند ولی خشمشان برای خداگویی هنگام شنیدن این اباطیل احتیاط از كفشان می برد و وادارشان می كرد كه حق را بگویند گرچه به زیان آنان باشد(233) .

4 ـ صله ی رحم

زیارت اقوام و خویشان و رفت و آمد با آنان و گره گشایی از مشكلات ایشان و شاد كردن قلوبشان از اموری است كه در قرآن مجید و روایات به انجام آن سفارش بسیار و تأكید فراوان شده است گرچه آنان پیوندشان را با انسان بریده باشند .
از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده است :
صِل مَن قَطَعَكَ(234) .
با خویشاوندی كه پیوندش را با تو بریده است صله ی رحم داشته باش .
سِرْ سَنَةً ، صِلْ رَحِمَكَ(235) .
﴿صفحه 192﴾
یكسال طی مسافت كن برای این كه صله ی رحم به جای آوری .
إنَّ أعجَلَ الخَیْرِ ثَواباً صِلَةُ الرَّحِمِ(236) .
كار خیری پاداشش شتابان تر از صله ی رحم به انسان نمی رسد .
صِلُوا أرحامَكُم فِی الدُّنیا وَلَو بِالسَّلامِ(237) .
در دنیا با خویشاوندانتان صله ی رحم كنید گرچه به یك سلام باشد .
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
وَأكْرِمْ عَشِیرتَكَ ; فَإنَّهم جَنَاحُكَ الّذی بِهِ تَطِیرُ ، وأصلُكَ الَّذِی إلیهِ تَصِیرُ ، وَیَدُك الّتِی بِهَا تَصُولُ(238) .
خویشاوندان خود را گرامی دار ; زیرا آنان بال و پر تو هستند كه با آنان به پرواز می آیی ، و ریشه ات هستند كه به آنان باز می گردی ، و دستت هستند كه به سبب آنان نیرومند می شوی .
پیامبر اكرم (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
مَن سَرَّه أن یَبسُطَ لَه فی رِزقه وینسأ لَه فی أجلِه فَلْیَصِل رَحِمَه(239) .
كسی كه او را خوشحال می كند كه در رزق و روزی اش گشایشی ایجاد شود و در مرگش تأخیر افتد صله ی رحم كند .
امام باقر (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت می كند كه آن حضرت فرمود : جبرئیل مرا خبر داد :
﴿صفحه 193﴾
إنّ رِیحَ الجَنّةِ توجَدُ مِن مسیرةِ ألفَ عام ، مَا یَجِدُها عَاقٌ وَلاَ قاطِعُ رَحم وَلاَ شیخٌ زان(240) .
بی تردید بوی بهشت از هزار سال راه به مشام می رسد ولی به مشام عاق پدر و مادر و قطع كننده ی رحم و پیرمرد زناكار نمی رسد .
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
مردی به محضر رسول خدا آمد و گفت : برای من اقوامی است كه نسبت به آنان صله ی رحم دارم ولی آنان مرا آزار می دهند ، قصد كرده ام به زیارتشان نروم و آنان را ترك كنم . حضرت فرمود : این هنگام خدا همه ی شما را ترك خواهد كرد . گفت : چه كنم ؟ فرمود : به كسی كه تو را محروم كرده عطا كن ، و با كسی كه از تو بریده صله ی رحم كن ، و از كسی كه به تو ستم ورزیده درگذر ; چون این گونه رفتار كردی خدای عزّ و جلّ پشتیبان تو و بر ضدّ آنان است(241) .

5 ـ نترسیدن از سرزنش سرزنش كنندگان

اهل ایمان به ارزش های دینی و اخلاقی چنان پای بند و استوارند كه گویی كوهی ایستاده بر روی زمینند .
آنان وقتی در برابر سرزنش و ملامت ملامتگران قرار می گیرند كه آنان را با
﴿صفحه 194﴾
زبان باطل گویشان به خاطر ایمان و اخلاق و رعایت حلال و حرام و پایداری و استقامت در اجرای احكام الهی و عفت و عصمت ناموسشان مورد سرزنش قرار می دهند . هیچ واهمه و ترسی به خود راه نمی دهند و حركت خود را در راه مستقیم الهی تداوم می بخشند و به حفظ ارزش ها می كوشند و تحت تأثیر نابكاران جامعه و مردم پوك و پوچ قرار نمی گیرند .
قرآن می فرماید :
( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَن دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللّهُ بِقَوْم یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ أَذِلَّة عَلَی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّة عَلَی الْكَافِرینَ یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ یَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئِم ذلِكَ فَضْلُ اللّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ )(242) .
ای اهل ایمان ! هركس از شما از دین خود باز گردد ( زیانی به خدا و پیامبر نمی رسد ) خدا در آینده گروهی را می آورد كه آنان را دوست دارد و آنان نیز خدا را دوست دارند ، در برابر مؤمنان فروتن و نسبت به كافران نیرومندند ، در راه خدا جهاد می كنند و از سرزنش كنندگان بیمی ندارند ، این فضل خداست كه به هركس بخواهد عطا می كند و خدا بسیار عطاكننده و داناست .