زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

آثار حسن خلق

به راستی آثار حسن خلق كه بخشی از آن در دنیا و همه ی آن در آخرت ظهور عینی پیدا می كند قابل شماره كردن نیست . چنان كه در روایات آمده است : هیچ حقیقتی در میزان عمل انسان در قیامت سنگین تر از حسن خلق نیست(192) .
انسان اگر ایمان و عملش قوی و فراوان باشد ولی از زیبایی های اخلاق برخوردار نباشد ، در دنیا و بویژه در برزخ و آخرت دچار مشكل می شود .

داستان شگفت انگیز سعد بن معاذ

امام صادق (علیه السلام) می فرماید : گروهی نزد پیامبر خدا آمدند و او را به مرگ سعد بن معاذ خبر دادند ، پیامبر با اصحاب برای تجهیز سعد حركت كردند ، و در حالی كه بر چهارچوب در غسّال خانه قرار داشتند به غسل دادن بدن سعد فرمان دادند . هنگامی كه او را حنوط و كفن كردند و بر تخته ای برای حمل به سوی بقیع قرار دادند ، حضرت با پای برهنه و بدون عبا دنبال جنازه حركت كردند ، سپس گاهی طرف راست جنازه را بر دوش می گرفتند و گاهی طرف چپ را تا به قبر رسیدند . پیامبر وارد قبر شد و با دست مباركش لحد چید و از اصحاب می خواست كه سنگ و خاك به حضرت دهند تا روزنه های بین لحد را بگیرد ; چون فارغ شدند و خاك روی لحد ریخته شد و قبر به طور كامل بسته شد ،
﴿صفحه 156﴾
فرمود : من می دانم به زودی جنازه می پوسد ولی خدا بنده ای را دوست دارد كه هرگاه كاری می كند محكم و استوار انجام می دهد ، به این خاطر در چینش لحد و بستن روزنه های آن با سنگ و خاك دقت كردم .
در آن لحظه مادر داغدیده ی سعد از گوشه ای فریاد برداشت : ای سعد ! بهشت بر تو گوارا باد ، ولی پیامبر فرمودند : ای مادر سعدا مطلبی را بر پروردگارت در مورد فرزندت این گونه قاطع و یقینی نسبت مده ; زیرا فشار سختی به سعد وارد شد !!
چون پیامبر و مردم از دفن سعد برگشتند ، گفتند : ای پیامبر خدا ! كاری را از شما در مورد سعد دیدیم كه بر كسی ندیدیم ، با پای برهنه و بدون عبا تشییع جنازه آمدید . فرمودند : در این حالت به فرشتگانی كه به تشییع آمده بودند اقتدا كردم . گفتند : گاهی جانب راست و گاهی جانب چپ جنازه را بر دوش گرفتید . فرمود : در تشییع جنازه دستم در دست جبرئیل بود ، آنچه او انجام داد من انجام دادم . گفتند : شما برای غسلش اجازه دادی و بر او نماز گزاردی و لحدش را چیدی آن گاه گفتی : فشاری سخت بر او وارد شد ! فرمود : آری ، زیرا با خانواده اش بداخلاق بود !!(193)
ولی اگر انسان از ایمانی متوسط یا حداقل ، و عملی اندك برخوردار باشد ولی با سرمایه ای سرشار از مكارم اخلاقی زندگی كند ، و با خانواده و اقوام و مردم در همه ی زمینه های اخلاقی خوش رفتار باشد در دنیا كمتر دچار مشكل می شود و در آخرت مكارم اخلاقش رحمت و فیوضات بی نهایت حق را جذب می كند .

مراتب حیات

برای این كه بتوان به بخشی از آثار مكارم اخلاق و جایگاهی كه در زندگی
﴿صفحه 157﴾
دارد و این كه در خیمه ی حیات چه نور پرفایده ای را می افشاند باز گفت ، ناچار باید مقدمه ای را در رابطه با حیات ذكر كرد ; مقدمه ای كه از مضامین آیات قرآن و روایات اهل بیت استفاده شده است .
حیات و زندگی از نظر آیات و روایات دارای چهار مرتبه است :
1 ـ حیات طبیعی . 2 ـ حیات معنوی و انسانی . 3 ـ حیات طیّبه . 4 ـ حیات برتر و ملكوتی ; كه هر یك از آنها آثاری از خود در دنیا و آخرت آشكار می كنند .