فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

صبر و استقامت

خواجه نصیر الدین طوسی (رحمه الله) در معنای صبر می فرماید : صبر ، بازداشتن نفس از بی تابی در برابر ناملایمات و مصایب است . صبر باطن را از اضطراب
﴿صفحه 148﴾
و زبان را از شكایت و اعضا و جوارح را از حركات غیرعادی بازمی دارد .
صبر بر عبادات و طاعات و بلاها و مصایب و گناهان و معاصی ، انسان را از افتادن در جاده ی انحراف و سرنگون شدن در چاه هلاكت و تسلیم شدن در برابر طاغوت ها و شیطان ها و از این كه دینش را از دست بگذارد در مصونیت و حفاظت می برد .
امام صادق (علیه السلام) می فرماید : آزاد ، در همه ی حالات آزاد است ; اگر حادثه ای به او برسد استقامت و شكیبایی میورزد ، و اگر مصایب شكننده بر او هجوم كنند او را نمی شكنند ، و اگر اسیر شود یا شكست بخورد یا آسانی اش به سختی تغییر یابد زیانی نمی بیند ; چنان كه یوسف صدیق امین به بردگی رفتن و شكست و اسارتش به آزادی اش زیان نرساند و تاریكی چاه و وحشت و آنچه به او رسید به او ضرر نزد ; و خدا جباری را كه بر او ستم ورزید ـ پس از آن كه ارباب بود ـ برده ی یوسف نمود ، پس او را به رسالت و پیامبری فرستاد و به وسیله ی او بر امتی رحم كرد . آری ، صبر این چنین است ، خیر و خوشی و خوبی به دنبال آن است ; پس صبر كنید و وجودتان را به صبر وادارید تا به پاداش و اجر و ثمرات صبر برسید(183) .
حضرت باقر (علیه السلام) فرمود :
الجَنّةُ مَحفُوفةٌ بِالمَكارِهِ وَالصَّبرِ ; فَمَن صَبَرَ عَلیَ المَكارِهِ فِی الدُّنیَا دَخلَ الجَنّةَ . وجهنَّم محفُوفَةٌ بِاللَّذاتِ وَالشَّهواتِ ; فَمَن أعطَی نَفسَهُ لَذَّتَهَا وَشَهْوَتَها دَخَلَ النَّارَ(184) .
بهشت پیچیده به ناگواری ها و صبر است ; پس كسی كه در دنیا بر ناگواری ها صبر كند وارد بهشت می شود . و دوزخ پیچیده به لذت ها و خواسته های
﴿صفحه 149﴾
نامعقول است ; پس كسی كه لذت ها و خواسته های نامعقول را به نفس خود دهد وارد آتش می شود .

انفاق در پنهان و آشكار

انفاق و هزینه كردن مال در راه خدا هنگامی صورت می گیرد كه انسان آلوده به بخل نباشد . انفاق میوه ی شیرین مكرمت اخلاق است .
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
إنّ صَدَقَةَ النَّهارِ تَمِیثُ الخطیئَةَ كَما یَمِیثُ الماءُ المِلحَ ، ; وَإنَّ صَدَقَةَ اللَّیلِ تُطْفِیءُ غَضَبَ الربِّ جَلّ جَلالُه(185) .
صدقه و انفاق روز گناه را حلّ می كند چنان كه آب ، نمك را حل می كند ; و صدقه ی شب خشم پروردگار بزرگ را خاموش می نماید .
امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود :
. . . وَصَدقةُ السرّ فإنّها تَذهبُ الخَطیئةَ وَتُطفِئُ غَضَبَ الربِّ . . .(186) .
و صدقه و انفاق پنهان گناه را از بین می برد و خشم پروردگار را خاموش می كند .
حضرت صادق (علیه السلام) فرمود :
صَدقَةُ العَلانِیَةِ تَدفَعُ سبعینَ نوعاً مِن البَلاءِ وَصدَقةُ السِّرِّ تُطْفِئُ غَضَبَ الربِّ(187) .
﴿صفحه 150﴾
صدقه ی آشكار هفتاد نوع از بلا را دفع می كند و صدقه ی پنهان خشم پروردگار را خاموش می كند .

دفع بدی با خوبی

در رابطه با دفع بدی با خوبی در معارف اسلامی چند معنا ذكر شده است .
1 ـ پیامبر به معاذ بن جبل فرمود :
إذا عَمِلَتْ سَیّئةً فَاعْمَلْ بِجَنبِهَا حَسنةً تَمحَها(188) .
هنگامی كه مرتكب كار بدی شدی ، كار خوبی در كنار آن انجام ده تا آن را محو و نابود كند .
2 ـ بدی دیگران را با خوبی كردن به آنان دفع می كنند(189) .
3 ـ بدی گناه را با توبه دفع می كنند(190) .
در رابطه با نماز كه در آیات سوره ی رعد ـ آیاتی كه توضیح آن را خواندید ـ آمده در بخش دوم همین نوشتار آیات و روایاتی ذكر شد كه در اینجا نیازی به تكرار آنها نمی بینم .
آنچه توضیح داده شد و باید از آنها به عنوان زیبایی های اخلاق و حسنات نفسی یاد كرد وسایل و علل و سبب هایی هستند كه در دنیا زندگی انسان را آراسته به امنیت و نورانیت و پاكی می كنند ، و در آخرت انسان را از ناگواری ها نجات و به بهشت جاویدان می رسانند .
البته وسایل نجات منحصر به همین امور نیست ، بلكه روزه و زكات و حج و خمس و امر به معروف و نهی از منكر و توبه از گناه و . . . نیز از وسایل نجات در
﴿صفحه 151﴾
دنیا و آخرتند .
اگر انسان به امور واجب و حسنات اخلاقی ، مستحبات ـ به خصوص مستحبات مالی و بویژه زیارت های مستحب ـ را هم بیفزاید پاداش و اجرش افزایش می یابد .