زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

جوان خائف

یكی از یاران پیامبر می گوید : روز بسیار گرمی پیامبر خدا در میان ما در سایه ی درختی خود را از حرارت آفتاب دور نگاه داشت . ناگهان مردی آمد و پیراهنش را از بدنش در آورد و شروع كرد به غلط زدن روی ریگ های داغ ، گاهی پشتش را و گاهی رویش را به حرارت آن ریگ ها داغ می كرد و می گفت : بچش ! آنچه از عذاب نزد خداست ، سخت تر از كاری است كه تو انجام می دهی !
پیامبر كار او را می نگریست تا آن مرد از عملش فارغ شد و لباسش را پوشید و روی به رفتن كرد . پیامبر با دستش به او اشاره فرمود و او را نزد خود خواست و گفت : ای بنده ی خدا ! كاری را از تو دیدم كه از دیگر مردم ندیده بودم ، چه عاملی تو را به این كار واداشت ؟ گفت : خوف از خدا . پیامبر فرمود : بی تردید
﴿صفحه 147﴾
حق خوف از خدا را ادا كردی ، پروردگارت به اهل آسمانها به خاطر تو مباهات می كند ; سپس رو به اصحابش كرد و فرمود : ای حاضرین ! نزد او بروید تا برای شما دعا كند . پس نزد او رفتند و او هم برای آنان دعا كرد و در دعایش گفت : پروردگارا كار ما را بر هدایت قرار ده ، و تقوا را توشه ی ما مقرّر فرما ، و بهشت را جایگاه ما كن(180) .

بیم از بدی حساب

امام صادق (علیه السلام) به مردی فرمود : فلانی ، تو را با برادرت چه می شد ؟ گفت : فدایت شوم حقی بر او داشتم خواستم حقم را از او وصول كنم ، كار به نزاع كشید . حضرت فرمود : به من بگو معنای آیه ی ( ویخافون سوء الحساب ) چیست ؟ آیا معنایش این است كه می ترسند خدا بر آنان ستم و ظلم روا دارد ؟ نه به خدا سوگند ، بلكه می ترسند حسابشان را به دقت برسد و مو را از ماست بكشد(181) .
امام صادق (علیه السلام) فرمود : سوء حساب همان دقت سخت و خرده گیری است . و نیز فرمود : معنایش این است كه گناهان را به حساب آورد و حسنات را حساب نكند(182) .

صبر و استقامت

خواجه نصیر الدین طوسی (رحمه الله) در معنای صبر می فرماید : صبر ، بازداشتن نفس از بی تابی در برابر ناملایمات و مصایب است . صبر باطن را از اضطراب
﴿صفحه 148﴾
و زبان را از شكایت و اعضا و جوارح را از حركات غیرعادی بازمی دارد .
صبر بر عبادات و طاعات و بلاها و مصایب و گناهان و معاصی ، انسان را از افتادن در جاده ی انحراف و سرنگون شدن در چاه هلاكت و تسلیم شدن در برابر طاغوت ها و شیطان ها و از این كه دینش را از دست بگذارد در مصونیت و حفاظت می برد .
امام صادق (علیه السلام) می فرماید : آزاد ، در همه ی حالات آزاد است ; اگر حادثه ای به او برسد استقامت و شكیبایی میورزد ، و اگر مصایب شكننده بر او هجوم كنند او را نمی شكنند ، و اگر اسیر شود یا شكست بخورد یا آسانی اش به سختی تغییر یابد زیانی نمی بیند ; چنان كه یوسف صدیق امین به بردگی رفتن و شكست و اسارتش به آزادی اش زیان نرساند و تاریكی چاه و وحشت و آنچه به او رسید به او ضرر نزد ; و خدا جباری را كه بر او ستم ورزید ـ پس از آن كه ارباب بود ـ برده ی یوسف نمود ، پس او را به رسالت و پیامبری فرستاد و به وسیله ی او بر امتی رحم كرد . آری ، صبر این چنین است ، خیر و خوشی و خوبی به دنبال آن است ; پس صبر كنید و وجودتان را به صبر وادارید تا به پاداش و اجر و ثمرات صبر برسید(183) .
حضرت باقر (علیه السلام) فرمود :
الجَنّةُ مَحفُوفةٌ بِالمَكارِهِ وَالصَّبرِ ; فَمَن صَبَرَ عَلیَ المَكارِهِ فِی الدُّنیَا دَخلَ الجَنّةَ . وجهنَّم محفُوفَةٌ بِاللَّذاتِ وَالشَّهواتِ ; فَمَن أعطَی نَفسَهُ لَذَّتَهَا وَشَهْوَتَها دَخَلَ النَّارَ(184) .
بهشت پیچیده به ناگواری ها و صبر است ; پس كسی كه در دنیا بر ناگواری ها صبر كند وارد بهشت می شود . و دوزخ پیچیده به لذت ها و خواسته های
﴿صفحه 149﴾
نامعقول است ; پس كسی كه لذت ها و خواسته های نامعقول را به نفس خود دهد وارد آتش می شود .