فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

نشكستن پیمان

امیرالمؤمنین(علیه السلام) هنگام وقوع حادثه ی جنگ جمل و شكایت بسیار سخت از طلحه و زبیر ـ كه در مورد آن حضرت پیمان شكنی كردند ـ در نامه ای به شیعیانشان نوشتند : سه خصلت است كه در قرآن آمده و بازگشت آثار شومش به خود مردم است : تجاوز ، حیله ، شكستن پیمان . خدا فرموده :
﴿صفحه 142﴾
( . . . یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْیُكُمْ عَلَی أَنفُسِكُم . . . )(168) .
ای مردم ! تجاوزتان فقط به زیان خود شماست .
( . . . فَمَن نَكَثَ فَإِنَّمَا یَنكُثُ عَلَی نَفْسِهِ . . . )(169) .
و كسی كه پیمان بشكند فقط به زیان خود می شكند .
( . . . وَلاَ یَحِیقُ الْمَكْرُ السَّیِّئُ إِلاَّ بِأَهْلِهِ . . . )(170) .
و مكر زشت و حیله ی بد جز اهلش را محاصره نمی كند .
سپس نوشته ی خود را به این جمله خاتمه دادند كه : طلحه و زبیر بر ما ستم و تجاوز كردند ، و بیعت مرا شكستند و با من مكر و حیله نمودند(171) .

حفظ پیوند با آنان كه خدا فرمان داده است

از این واقعیت در معارف الهی تعبیر به صله ی رحم شده است . صله ی رحم واقعی عبارت است از رسیدگی مادی و معنوی به خویشاوندان و حداقل زیارت آنان .
پیامبر فرمود :
كسی كه خوشحال می شود در رزقش فراخی و وسعت آید و اجل و مرگش به تأخیر افتد صله ی رحم كند(172) .
و نیز آن حضرت فرمود :
﴿صفحه 143﴾
كسی كه با جان و مالش به سوی خویشاوند رود تا صله ی رحم كند خداوند پاداش صد شهید به او عطا می كند ، و برای او به هر قدمی چهل هزار حسنه خواهد بود ، و چهل هزار بدی از او محو می شود ، و به همین اندازه درجاتش را بالا می برند ، و گویی خدا را صد سال در حال صبر و طلب رضای او عبادت كرده است(173) .
ابوبصیر می گوید : از حضرت صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود :
رحم آویخته به عرش است ، می گوید : خدایا ! پاداش ده كسی كه با من صله داشته ; و از رحمت قطع كن كسی كه با من قطع رحم كرده . و آن رحم آل محمد است(174) .

خوف از خدا

بر انسان واجب است تا زمانی كه در دار تكلیف و سرای مسؤولیت به سر می برد از عظمت حضرت حق و حكم و داوری اش در قیامت و عذاب سوزان جاویدی كه برای منكرین و مخالفین آماده كرده است بترسد .
محصول و میوه ی پرمنفعت این گونه ترس بدون تردید خودداری از معاصی و گناهان است .
﴿صفحه 144﴾
انسان وقتی بترسد كه وجودی عظیم چون حضرت حق مراقب و مواظب اوست ، و در هیچ لحظه ای و در هیچ مكانی و در خلوت و آشكاری از او غایب نیست ، و بداند كه محصول تلخ گناه ، گرفتاری شدید در حسابرسی و سپس دچار شدن به دوزخ است ، یقیناً از گناه خودداری می كند . بنابراین حالت خوف در این جهت از عالی ترین حالات انسان و از برترین مكارم و محاسن اخلاقی است .
امام صادق (علیه السلام) به یكی از یارانش به نام اسحاق بن عمار فرمود :
ای اسحاق ! از خدا بترس چنان كه گویی او را با دو چشم سر در برابر خود می بینی ، و اگر تو او را نمی بینی بی تردید او تو را می بیند ; و اگر اعتقادت بر این باشد كه او تو را نمی بیند یقیناً كافر شده ای ; و اگر معتقدی كه تو را می بیند آن گاه در برابر دید او دست به گناه بزنی مسلماً او را از پست ترین بینندگان قرار داده ای !!(175)
و نیز آن حضرت فرمود :
مَن عَرَفَ اللهَ خَافَ اللهَ ، وَمَن خَافَ اللهَ سَخَتْ نَفْسُهُ عَنِ الدُّنیَا(176) .
كسی كه خدا را بشناسد خداترس می شود و كسی كه خداترس شود لذت ها و شهواتی را كه موجب خشم خداست ترك می كند .
رسول خدا فرمود :
﴿صفحه 145﴾
كسی كه گناه كبیره یا شهوتی به او عرضه شود و او به خاطر ترس از خدا از آن اجتناب ورزد ، خدا آتش را بر او حرام می كند و از فزع و ترس اكبر او را امان می دهد و آنچه را در قرآن به او وعده داده : كه : برای هركس كه از مقام پروردگارش بترسد در بهشت است ،(177) وفا می كند(178) .