زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

وفای به عهد

ابی مالك می گوید به حضرت زین العابدین (علیه السلام) گفتم : از تمام قوانین دین مرا آگاه كن . حضرت فرمود :
قَولُ الحَقِّ والحُكمُ بِالعَدلِ وَالوَفاءُ بالعَهدِ(166) .
گفتار حق و داوری به عدالت و وفای به عهد .
حضرت رضا (علیه السلام) از پدرانش از پیامبر خدا روایت می كنند كه آن حضرت فرمود :
مَن عَامَل النّاسَ فَلَم یَظْلِمهُم ، وَحدَّثَهُم فَلم یَكْذِبهُم ، وَوعَدَهُم فَلَمْ یُخْلِفْهُم ، فَهُو مِمَّن كَمُلَت مُرُوءَتُهُ ، وَظَهَرتْ عِدالَتُه ، ووَجَبتْ اُخوَّتُهُ ، وَحَرُمَتْ غِیبَتُهُ(167) .
كسی كه با مردم معامله كند و به آنان ستم نورزد ، و سخن بگوید و به آنان دروغ نگوید ، و به آنان وعده دهد و خلف وعده نكند ، از كسانی است كه مروّتش كامل شده ، و عدالتش آشكار گشته ، و برادری اش واجب شده ، و غیبتش حرام است .

نشكستن پیمان

امیرالمؤمنین(علیه السلام) هنگام وقوع حادثه ی جنگ جمل و شكایت بسیار سخت از طلحه و زبیر ـ كه در مورد آن حضرت پیمان شكنی كردند ـ در نامه ای به شیعیانشان نوشتند : سه خصلت است كه در قرآن آمده و بازگشت آثار شومش به خود مردم است : تجاوز ، حیله ، شكستن پیمان . خدا فرموده :
﴿صفحه 142﴾
( . . . یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْیُكُمْ عَلَی أَنفُسِكُم . . . )(168) .
ای مردم ! تجاوزتان فقط به زیان خود شماست .
( . . . فَمَن نَكَثَ فَإِنَّمَا یَنكُثُ عَلَی نَفْسِهِ . . . )(169) .
و كسی كه پیمان بشكند فقط به زیان خود می شكند .
( . . . وَلاَ یَحِیقُ الْمَكْرُ السَّیِّئُ إِلاَّ بِأَهْلِهِ . . . )(170) .
و مكر زشت و حیله ی بد جز اهلش را محاصره نمی كند .
سپس نوشته ی خود را به این جمله خاتمه دادند كه : طلحه و زبیر بر ما ستم و تجاوز كردند ، و بیعت مرا شكستند و با من مكر و حیله نمودند(171) .

حفظ پیوند با آنان كه خدا فرمان داده است

از این واقعیت در معارف الهی تعبیر به صله ی رحم شده است . صله ی رحم واقعی عبارت است از رسیدگی مادی و معنوی به خویشاوندان و حداقل زیارت آنان .
پیامبر فرمود :
كسی كه خوشحال می شود در رزقش فراخی و وسعت آید و اجل و مرگش به تأخیر افتد صله ی رحم كند(172) .
و نیز آن حضرت فرمود :
﴿صفحه 143﴾
كسی كه با جان و مالش به سوی خویشاوند رود تا صله ی رحم كند خداوند پاداش صد شهید به او عطا می كند ، و برای او به هر قدمی چهل هزار حسنه خواهد بود ، و چهل هزار بدی از او محو می شود ، و به همین اندازه درجاتش را بالا می برند ، و گویی خدا را صد سال در حال صبر و طلب رضای او عبادت كرده است(173) .
ابوبصیر می گوید : از حضرت صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود :
رحم آویخته به عرش است ، می گوید : خدایا ! پاداش ده كسی كه با من صله داشته ; و از رحمت قطع كن كسی كه با من قطع رحم كرده . و آن رحم آل محمد است(174) .