فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

دنیا مزرعه ی آخرت

از آیات قرآن و روایات استفاده می شود كه خدای مهربان دنیا را برای بندگانش به منزله ی مزرعه و كشتزار برای آخرت قرار داده است . انسان باید در سایه ی تعالیم وحی و هدایت انبیا و امامان چند روزی كه در دنیاست مانند زارعی عاقل و دهقانی بصیر بذر ایمان و عمل صالح و حسن خلق را در این كشتزار بپاشد ، و پس از ورود به آخرت بهترین محصول و میوه را كه رضای حق و بهشت جاوید است تحصیل كند .
انسان با همه ی وجود باید مواظب باشد زرق و برق امور مادی ، و ظاهر دل فریب اجناس و عناصر ، او را از زراعت برای آخرت غافل نكند ، و به هوا و هوس و شهوات نامناسب دچار ننماید ، و از شاهراه هدایت به دركات انحراف و ضلالت نیندازد ، كه اگر چنین شود از وجود او موجودی چون فرعون و قارون و نمرود و شداد و معاویه و یزید ساخته می شود كه به چیزی در دنیا جز آدم كشی و غارتگری و پایمال كردن حقوق انسان ها و مخالفت با حقایق و ضدّیت با پیامبران و امامان رضایت نخواهد داد .
آنان كه با بی خبری از حقایق و جهل به معارف و جدای از هدایت حق زندگی می كنند ، منتهای آرزو و آخرین هدف و تنها مقصدشان دنیاست ، و ماورای آن چیزی را نمی بینند . آنان با چنین اندیشه ای یقیناً گرد حقایق نمی گردند ، و به شجره ی طیبه ی ایمان وصل نمی شوند ، و عمل صالحی را انجام نمی دهند ، و به
﴿صفحه 134﴾
مكارم اخلاقی آراسته نمی گردند ; وجودشان از نظر سیرت و حركات از هر حیوانی حیوان تر و از هر درنده ای درنده تر و از هر شیطانی خبیث تر است .
اینان به خاطر گرایش غلط و اشتباه و باطلشان به دنیا ، قلبشان هم چون سنگی سخت و بلكه سخت تر از سنگ است كه هیچ بذری از بذرهای معنوی و الهی و ملكوتی در قلبشان رشد و نمو نمی كند ، بلكه بذرهای معنوی در قلب آنان تباه و ضایع می گردد .
اینان به خاطر این كه از این حقیقت ناب كه در كلام معصوم آمده كه :
الدُّنیا مَزْرَعَةُ الآخِرَة(161) .
دنیا مزرعه ی آخرت است .
غافلند . در شوره زار وجودشان جز بذر گناه و معصیت نمی كارند ; بذری كه محصولش خشم و نفرت خدا و عذاب دردناك دوزخ است .
دنیایی كه در قرآن و روایات مذمت شده در حقیقت نگاه این گونه بی خبران و برداشت اشتباه آنان و اندیشه ی باطل و غلط ایشان است كه به سبب انحراف در نگاه و برداشت و اندیشه عناصر و اجناس و مواد و ابزار را جز در مسیر شهوات حیوانی و غرایز نفسانی و هرگونه گناه و معصیت و زشتی و آلودگی به كار نمی گیرند ، و خود را به خسارت ابدی و زیان همیشگی دچار می كنند .
اتصال به چنین دنیایی با چنین نگاه و برداشت و اندیشه ای عامل تخریب انسانیت و از دست دادن آخرت آباد و محروم ماندن از فیوضات حضرت رب الارباب و دور شدن از رحمت حق و دچار شدن به پوچی و پوكی و بر باد رفتن استعدادهای معنوی و سقوط در منجلاب معاصی و ورود به هلاكت ابدی و باز ماندن از سعادت و خوشبختی همیشگی و سرمدی است .
﴿صفحه 135﴾
از دیدگاه قرآن و روایات ، دنیا مدرسه ای است كه باید در آن معرفت آموخت ; خزینه ای است كه باید در آن گنج سعادت اندوخت ; خیاط خانه ای است كه باید در آن برای جسم و جان لباس طاعت و عبادت دوخت ; و گذرگاهی است كه باید از آن به سوی آخرت كوچید ; و مزرعه ای است كه باید در آن بذر ایمان و عمل و اخلاق كاشت .
بدان ای دل اگر هستی تو عاقل *** كه یك دم می نشاید بود غافل
به روز و شب عبادت كرد باید *** دل و جانت قرین درد باید
از آن بخشیدت ای جان زندگی را *** كه تا بندی كمر مر بندگی را
به راه بندگی چون اندر آیی *** به قدر وسع خود جهدی نمایی
عبادت را اساس راه دین دان *** عبادت بود مقصودش یقین دان
به كارت هرچه آمد ظاهر شرع *** بیاموز از فقیهی اصل تا فرع
وضو و غسل و اركان طهارت *** تمامت فهم كن اندر عبادت
همان حكم نماز و روزه ی خویش *** بخوان و فهم كن آن گه بیندیش
همان حكم زكات و حج یك سر *** اگر مالت بود بر خوان ز دفتر
همان حكم حلال و هر حرامی *** همی خوان تا كه یابی نیك نامی
ز شخص عالم این یكسر بیاموز *** كه تا روزت شود پیوسته فیروز
ز غیر حق تبری كن تو جانا *** كه تا بینا شوی در راه و دانا

قیامت و دروگران

در صحنه ی باعظمت قیامت بیش از دو دسته ی دروگر وجود ندارد :
1 ـ دسته ای كه نگاهشان به دنیا ـ زمانی كه در دنیا بودند ـ نگاهی صحیح و درست بود ، و بر پایه ی آن نگاه ، دنیا را مزرعه ی آخرت به حساب آوردند ، و به همین سبب همه ی توان و همت خود را برای كاشتن بذر ایمان و عمل
﴿صفحه 136﴾
و اخلاق به كار گرفتند ، و در قیامت كِشته ی خود را كه به صورت خشنودی حق و بهشت جلوه می كند درو می كنند ، و تا ابد از این محصول شیرین بهره می گیرند .
2 ـ دسته ای كه نگاهشان به دنیا ـ زمانی كه در دنیا بودند ـ نگاهی باطل و نادرست بود و بر پایه ی آن نگاه ، دنیا را جز خانه ای برای خوش گذرانی و شكم چرانی و شهوت رانی ندیدند ; و به همین خاطر همه ی توان و همت خود را برای پاشیدن بذر گناه و معصیت و تجاوز و ستم به كار گرفتند ، و در قیامت كِشته ی خود را كه به صورت خشم و نفرت حق و هفت دوزخ آشكار می شود درو می كنند ، و تا ابد از این محصول تلخ و ناگوار را با ذلت و خواری می چشند ، و كسی هم آنان را برای نجات از این وضع ناهنجار یاری نمی دهد ، و دست شفاعت به سویشان دراز نمی كند ، و بردارنده ی باری بار آنان را به دوش خود برنمی دارد . چنان كه در قرآن مجید آمده :
( وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَی )(162) .
و هیچ كس بار گناه دیگری را به دوش نمی كشد .
آری ، قیامت روز عدل و انصاف و حساب و میزان است ، و جز نور اسما و صفات حق و حسنات اخلاقی نوری در آن پرتوافشانی نمی كند . تمام قدرت و همه ی شوكت در آن روز در اختیار خداست ; و خدا در آن روز با همه ی بندگانش به عدل و داد و انصاف و لطف و كرم و محبت رفتار می كند ، و كسی را مجبور نمی كند كه برای نجات كسی باری از گناه آن كس را به دوش خود بردارد ، بلكه هر خلاف كاری در گرو اعمال خود است ، به جز اهل ایمان كه حرّ و آزادند و باری بر دوش ندارند .
﴿صفحه 137﴾
در آن روز تمام وسایل نجات از بدكاران قطع می شود ، و آنان برای رهایی خود از عذاب هیچ وسیله ای را نمی یابند . ولی اهل ایمان برای نجات سریع خود وسایلی چون ایمان و عمل و به ویژه حسنات اخلاقی و شفاعت شفیعان را در اختیار دارند.
قرآن درباره ی بدكاران كه راهی به هیچ وسیله ای ندارند می فرماید :
( إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُوْا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الاَْسْبَابُ )(163) .
آنگاه كه سردمداران ( كفر و شرك و سركشان و طاغوتیان و شاهان و قلدران ) از پیروانشان بیزاری می جویند ; و عذاب را مشاهده كنند ، و میانشان پیوندها ( و همه ی وسایل نجات ) بریده شود .

فرار بدكاران از بدكاران در قیامت

كتاب های شیعه و اهل سنت از پیامبر روایت كرده اند كه :
مادری با فرزندش كه هر دو بار گناه سنگین دارند وارد عرصه ی قیامت می شوند . مادری كه كانون مهر و محبت و عشق ورزی به فرزند است ;
مادری كه برای پرورش فرزندش حاضر است از شیره ی جانش به فرزند شیر دهد ;
مادری كه برای نجات فرزندش از آسیب و بلا حاضر است خود را به هر آب و آتشی بزند ;
مادری كه ضرب المثل مهر و محبت است ;
این مادر در قیامت به فرزندش می گوید : به یاد داری نه ماه تو را در شكم
﴿صفحه 138﴾
خود حمل كردم و دو سال در آغوشم به تو شیر دادم و چگونه در هر موقعیتی از تو نگه داری و حفاظت كردم و برای به ثمر رسیدنت چه رنج هایی را تحمل نمودم ، اكنون بیا مقداری از بار گناه من را به پرونده ی خود منتقل كن تا مرا به دوزخ نبرند .
ولی فرزند با شنیدن این پیشنهاد از مادر می گریزد و فرار را بر قرار ترجیح می دهد تا دیگر بار این پیشنهاد را نشنود !!
آری ، قیامت برای بدكاران روزی است كه :
( یَوْمَ یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیهِ * وَأُمِّهِ وَأَبِیهِ * وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِیهِ )(164) .
روزی كه ] در قیامت [ انسان از برادر و پدر و مادر و همسر و فرزندش می گریزد .
ولی شایستگان در قیامت به سوی یكدیگر می روند و از دیدن و شناخت یكدیگر مسرور و شاد می شوند و با هم در سایه ی رحمت حق اجتماع می كنند . و آنان كه از سرمایه ی معنوی بیشتری برخوردارند از برادران و خواهران دینی خود در پیشگاه حق شفاعت می كنند و خدای مهربان شفاعتشان را می پذیرد .