فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

بخش پنجم: حسن خلق نیرومندترین وسیله ی نجات

﴿صفحه 111﴾

خلق نیكو

حسن خلق چنان كه پیامبر بزرگ اسلام فرموده اند : اخلاق اعظم خداست . این اخلاق یا رشته هایی از آن ، در هركس باشد مایه ی نجات دنیا و آخرت او و سبب رهایی اش از مشكلات و رنج ها و عامل آزادی اش از دوزخ است .
تحمل حسنات اخلاقی و بویژه در برخورد با مردم و به كارگرفتن آن حقایق عالی نسبت به دوست و دشمن ، روحی گسترده و حوصله ای وسیع و شرح صدری عظیم می طلبد ، كه همه ی این امور جزء به جزء و قدم به قدمش ، حركت به سوی حق و هماهنگی با اخلاق خدا و عبادتی باارزش و روزنه ای است برای ورود به رحمت واسعه ی الهی و جلب رضایت و خشنودی پروردگار ; و در نتیجه سبب رهایی از خزی دنیا و عذاب آخرت و زمینه ی به دست آوردن سعادت امروز و فرداست .
آیات قرآن و روایات اهل بیت (علیهم السلام) نشان می دهد كه چه بسیار مردمی كه محروم از عباداتی چون نماز و روزه و حج و زكات بودند ولی به خاطر دارا بودن برخی از حسنات اخلاقی توفیق خدا رفیقشان شد ، و آنان را از گمراهی و انحراف و سردرگمی و خلاف نجات داد ، و به گردونه ی عبادت و بندگی حق وارد كرد ، و سبب نجات آنان از زندان هوای نفس و اسارت شیطان شد ، تا جایی كه به جبران گذشته برخاستند ، و توبه ی نصوح به جای آوردند ، و عبادات از دست رفته را قضا كردند ، و خود را به آمرزش و مغفرت حق رساندند ، و در
﴿صفحه 112﴾
دریای رحمت واسعه ی الهی غرق شدند .
و چه بسیار مردمی كه اهل نماز و روزه بودند و گاهی بر سجاده ی تهجّد شبانه می نشستند و جمعه و جماعات را ترك نمی كردند ، ولی به خاطر آلوده بودن به رذایل اخلاقی از سعادت ابدی و خوشبختی دایمی محروم شدند ، و عباداتشان به قول قرآن تباه و بی اثر و ضایع شد ، و چون غباری در برابر باد به هوا پراكنده گشت ، و مورد خشم حق قرار گرفتند ، و رضا و خشنودی دوست را از دست نهادند ، و قدم به قدم از خدا دور شدند ، و نهایتاً عذاب الهی را برای خود خریدند ، و به كنج ذلت و خواری و بیچارگی و بدبختی خزیدند !

نجات از اعدام به سبب حسنات اخلاقی

وجود مبارك حضرت صادق (علیه السلام) می فرماید : اسیرانی را كه به محضر پیامبر اسلام آوردند حضرت به كشتن همه ی آنان جز یكی فرمان داد . اسیر به حضرت گفت : پدر و مادرم فدایت ، از میان اینان چه شد مرا آزاد كردی ؟ حضرت فرمود : جبرئیل از جانب خدای (عزّ و جلّ ) به من خبر داد كه تو دارای پنج خصلتی كه خدا و رسولش آنها را دوست دارد :
1 ـ نسبت به ناموست دارای غیرت شدیدی هستی .
2 ـ اهل جود و سخایی .
3 ـ آراسته به حسن خلقی .
4 ـ زبانی راستگو داری .
5 ـ و اهل شجاعتی .
هنگامی كه اسیر محكوم ، این حقایق را شنید مسلمان شد ، و اسلامش نیكو گشت و در جهادی در ركاب پیامبر به جهادی شدید و سخت برخاست و به
﴿صفحه 113﴾
شرف شهادت نایل آمد(136) .
راستی شگفت آور است كافری بر ضد پیامبر به جنگ برمی خیزد ، در میدان جنگ به دست سپاه اسلام با دیگر یارانش اسیر می شود ، همه به اعدام محكوم می گردند ، ولی خدای مهربان به وسیله ی امین وحی به خاطر حسنات اخلاقی اش كه محبوب خدا و پیامبر است فرمان آزادی اش را صادر می كند ، و از گناه او كه جنگ بر ضد پیامبر بود درمی گذرد ، سپس به سبب آن حسنات مسلمان می شود و به اوج كمال كه كمالی فوق آن نیست یعنی شهادت پر می كشد .
هركه را عشق تو در سر می شود *** از زمین بر آسمان بر می شود
تن مثال هیمه و عشق آذر است *** هیمه در آذر نه آذر می شود
نی كه چون در كوره افتد مسّ دون *** در گداز از كیمیا زر می شود
مس چو نگذارد در آتش هم چو شمع *** كی چو شمع آن مس منور می شود
نفس را قربان كن و سرباز خوش *** زان كه بی سر مرد سرور می شود
نیست شو زین هست تا وصلت رسد *** چون كه وصل این سان میسّر می شود
وان كه ماند اندر خودی او از خدا *** گر مسلمان بود كافر می شود
حلقه ی در گرچه اوّل می زند او *** اندر آخر دور از آن در می شود
شاید از وصیت و سفارش اكیدی كه حضرت سجاد (علیه السلام) به همه ی مردم دارند كه :
﴿صفحه 114﴾
تَأدَّبُوا بِآدابِ الصَّالحینَ(137) .
به آداب شایستگان مؤدب شوید .
همین باشد كه آراسته شدن به آداب شایستگان موجب فلاح و رستگاری و نجات و سعادت و نیك بختی و خوشبختی ، و سبب به دست آوردن توفیق برای حركت در راه رشد و كمال است .
بیایید خزانه ی وجود خود را از گوهرهای حسنات اخلاقی كه ارزشش را جز خدا كسی نمی داند انباشته كنیم ، كه به فرموده ی رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) ـ چنان كه در سطور قبل گذشت ـ اخلاق حسنه ظرف دین و حسن خلق خلق اعظم خداست ، پایداری و ثبات دین در وجود انسان در گرو حسنات اخلاقی است ، و اگر انسان بخواهد بوی خدا از وجودش استشمام شود باید متخلّق به اخلاق خدا شود ; زیرا یقیناً تخلق به اخلاق خدا و تأدّب به آداب صالحان سبب نجات و خوشبختی است .