فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

مصادیق حسن خلق

آیات قرآن و روایات این حقایق را از مكارم اخلاق و ارزش های رفتاری و از مصادیق حسن خلق دانسته اند : راستی در گفتار ، بذل و بخشش به تهیدست ، تلافی كردن خوبی دیگران ، حفظ امانت ، صله ی رحم ، حفظ عهد و امان و ضمان و حرمت و حق همسایه و رفیق ، حیا ، شجاعت ، صبر ، مهمانداری ، وفای به عهد ، نرمی ، مدارا ، ملاطفت ، حفظ آبروی مردم ، گذشت از كسانی كه به انسان ستم روا داشته اند ، انس و الفت با مردم ، آسان گرفتن به دیگران ، انصاف ، عدالت ، قناعت ، احترام به بزرگ تر ، ترحّم به كوچك تر ، رعایت ایتام ، خیرخواهی ، دور بودن از حسد و تجاوز و حرص و تكبر و ریا و خشم و سخت دلی و . . . .
پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
مِن سَعادةِ المَرءِ حُسْنُ الخُلُقِ وَمِن شَقاوَتِهِ سُوءُ الخُلُقِ(132) .
از خوشبختی مرد حسن خلق و از بدبختی اش بدخلقی است .
﴿صفحه 107﴾
و نیز فرمود :
أفضلُ عَمل یُؤتِی بِه یَومَ القِیامَةِ خُلقٌ حَسَن(133) .
برترین عملی كه روز قیامت آورده می شود اخلاق نیكوست .
و نیز فرمود :
أفضَلُ مَا اُعطِیَ المُسلِمَ خُلقٌ حَسَن(134) .
برترین چیزی كه به مسلمان عطا شده اخلاق نیكوست .
و نیز فرمود :
إنَّ هذِهِ الأخلاق منائِح من اللهِ ، فَإذا أحبّ الله عَبداً مَنَحَه خُلقاً حَسناً ، وَإذا أبغضَ اللهُ عَبداً مَنَحَه خُلقاً سیئاً(135) .
اخلاق عطایای خداست ، هنگامی كه خدا بنده ای را دوست بدارد خلق حسن به او عطا می كند و هنگامی كه بنده ای را دشمن بدارد خلق زشت به او می دهد .

حُسنُ الخُلْقِ خُلْقُ اللهِ الأَعظَم
كنز العمال : 3 / 3

بخش پنجم: حسن خلق نیرومندترین وسیله ی نجات

﴿صفحه 111﴾

خلق نیكو

حسن خلق چنان كه پیامبر بزرگ اسلام فرموده اند : اخلاق اعظم خداست . این اخلاق یا رشته هایی از آن ، در هركس باشد مایه ی نجات دنیا و آخرت او و سبب رهایی اش از مشكلات و رنج ها و عامل آزادی اش از دوزخ است .
تحمل حسنات اخلاقی و بویژه در برخورد با مردم و به كارگرفتن آن حقایق عالی نسبت به دوست و دشمن ، روحی گسترده و حوصله ای وسیع و شرح صدری عظیم می طلبد ، كه همه ی این امور جزء به جزء و قدم به قدمش ، حركت به سوی حق و هماهنگی با اخلاق خدا و عبادتی باارزش و روزنه ای است برای ورود به رحمت واسعه ی الهی و جلب رضایت و خشنودی پروردگار ; و در نتیجه سبب رهایی از خزی دنیا و عذاب آخرت و زمینه ی به دست آوردن سعادت امروز و فرداست .
آیات قرآن و روایات اهل بیت (علیهم السلام) نشان می دهد كه چه بسیار مردمی كه محروم از عباداتی چون نماز و روزه و حج و زكات بودند ولی به خاطر دارا بودن برخی از حسنات اخلاقی توفیق خدا رفیقشان شد ، و آنان را از گمراهی و انحراف و سردرگمی و خلاف نجات داد ، و به گردونه ی عبادت و بندگی حق وارد كرد ، و سبب نجات آنان از زندان هوای نفس و اسارت شیطان شد ، تا جایی كه به جبران گذشته برخاستند ، و توبه ی نصوح به جای آوردند ، و عبادات از دست رفته را قضا كردند ، و خود را به آمرزش و مغفرت حق رساندند ، و در
﴿صفحه 112﴾
دریای رحمت واسعه ی الهی غرق شدند .
و چه بسیار مردمی كه اهل نماز و روزه بودند و گاهی بر سجاده ی تهجّد شبانه می نشستند و جمعه و جماعات را ترك نمی كردند ، ولی به خاطر آلوده بودن به رذایل اخلاقی از سعادت ابدی و خوشبختی دایمی محروم شدند ، و عباداتشان به قول قرآن تباه و بی اثر و ضایع شد ، و چون غباری در برابر باد به هوا پراكنده گشت ، و مورد خشم حق قرار گرفتند ، و رضا و خشنودی دوست را از دست نهادند ، و قدم به قدم از خدا دور شدند ، و نهایتاً عذاب الهی را برای خود خریدند ، و به كنج ذلت و خواری و بیچارگی و بدبختی خزیدند !