زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

حسن خلق

از علل بسیار مهم و پرارزشی كه در زیبایی باطن نقش بسزایی دارد و در سالم سازی حالات و حركات سهم قابل توجهی را داراست ، حسن خلق است ، كه پیامبر بزرگ اسلام از آن تعبیر به برگ درخت دین كرده است .
درخت ظاهری در صحرا و باغ در پایان فصل خزان و در دل زمستان به خاطر این كه عریان از لباس سبز رنگ خود است ، نه این كه زیبایی ندارد بلكه به هر نظری و به هر چشمی زشت می نماید . بخش عمده ای از زیبایی درختان در ارتباط با برگ های سبز رنگ آنهاست. برگ هایی كه با شكل های گوناگونش نظرها را جلب می كند و در دل هر بیننده ای شادی می آفریند و به باغ و صحرا نشاط می دهد و چهره ی طبیعت را در فصل بهار و تابستان به زیباترین مرحله می آراید .
انسان اگر از حسنات اخلاقی عریان باشد باطنش در نظر ملكوتیان و در چشم صاحبان بصیرت بسیار زشت می نماید . بویژه اگر شكل های مهیب و زشتی مانند حسد ، بخل ، كینه ، حرص ، كبر ، غرور ، ریا و . . . چهره ی باطن را پوشانده باشد كه در این صورت قیافه ی باطن از قیافه ی هر جن و دیوی و از چهره ی هر حیوانی زشت تر و بدنماتر خواهد بود !
این كه در قرآن آمده گروهی را به صورت بوزینه و خوك درآوردیم(105) ، و در روایات آمده كه بعضی از مردم در قیامت به صورت حیوانات محشور می شوند ، و در گفتاری از حضرت سجّاد (علیه السلام) آمده كه مردم در زمان ما شش طایفه اند : شیر ، گرگ ، روباه ، سگ ، خوك ، گوسفند(106) . بیان همین واقعیت و توضیحی از زشتی
﴿صفحه 96﴾
باطن آنهاست .
تواضع ، خشوع ، خضوع ، مهرورزی ، قناعت ، كرامت ، صدق ، فرو خوردن خشم ، انفاق ، جود ، سخاوت و . . . حقایقی هستند كه چون در باطن جلوه كنند و از افق قلب طلوع نمایند ، آنچنان باطن را می آرایند كه بهشت با همه ی زیبایی اش مشتاق دیدار انسان می شود ; چنان كه پیامبر در روایتی فرموده است :
اشتاقَتِ الجَنَّةُ إلی أربَع مِن النِساءِ : مریمُ بِنتَ عِمران ، وآسِیةَ بِنت مُزاحم زوجةُ فِرعَون وَهِی زوجةُ النَّبیّ فی الجَنّةِ ، وَخدیجةَ بنتَ خُویلدِ زوجةُ النَّبیِّ فِی الدُّنیا وَالآخِرةِ وَفاطِمةَ بنت محمّد(107) .
بهشت مشتاق چهار زن است : مریم دختر عمران ، آسیه دختر مزاحم همسر فرعون و او همسر پیامبر در بهشت است ، خدیجه دختر خویلد همسر پیامبر در دنیا و آخرت و فاطمه دختر محمد .
دارندگان محاسن اخلاقی و حسنات باطنی كه در قرآن مجید از آنان تعبیر به محسنین(108) شده است به خاطر این كه حركات و اعمالشان از باطن زیبایشان كسب زیبایی می كند ، محبوب خدا و خلق خدایند .
( واللهُ یُحِبُّ الُْمحْسِنِینَ )(109) .
و خدا نیكوكاران را دوست دارد .
﴿صفحه 97﴾
پیامبر و امامان معصوم نسبت به دارندگان حسنات اخلاقی اعلام محبت كرده اند.

درخت بهشتی

مجموعه ی حسنات اخلاقی درخت پرباری در بهشت است كه شاخه هایش در دنیا به صورت زیبایی های اخلاق نمودار است . هركس دارای یكی از حسنات اخلاقی باشد ، در حقیقت به شاخه ای از آن درخت متصل است كه آن درخت پس از برچیده شدن بساط دنیا شاخه هایش را و هركس را به آن متصل است به بهشت برمی گرداند .
پیامبر اسلام كه بصیر به حقایق مُلكی و ملكوتی و آگاه به واقعیات غیبی و شهودی است در این زمینه می فرماید :
الَّسخاءُ شَجرةٌ فِی الجَنَّةِ أصلُها ، وَهِی مِطَلّةٌ عَلَی الدُّنیا ، مَن تَعلَّقَ بِغُصْن مِنها إِجْتَرَّهُ إلی الجَنَّةِ(110) .
سخا درختی است كه ریشه اش در بهشت است ، و آن درخت بر دنیا گسترده شده ، كسی كه به شاخه ای از آن آویخته او را به بهشت می كشاند .

هدف بعثت پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم)

پیامبر اسلام هدف بعثت خود را كامل كردن ارزش های اخلاقی اعلام كردند :
إنَّما بُعِثْتُ لاُِتَمِّمَ مَكارِمَ الأخلاَقِ(111) .
من فقط برای كامل كردن مكرمت ها و ارزش های اخلاقی به پیامبری برانگیخته شده ام .
﴿صفحه 98﴾
آری ، او اصلی ترین وظیفه اش درمان مردم از بیماری های اخلاقی و آراسته نمودن آنان به مكارم اخلاق بود ; زیرا اگر مردم از بیماری های اخلاقی درمان نمی شدند و به حسنات اخلاقی آراسته نمی گشتند دعوت پیامبر را برای اجرای فرمان های حق و رعایت حقوق مردم در زمینه های مختلف نمی پذیرفتند .
دعوت كردن متكبّران به نماز ، و بخیلان به خمس و زكات و انفاق ، و حسودان به رعایت حال مردم ، و ریاكاران به اخلاص ، و طمع كاران به قناعت ، و هواپرستان به تقوا ، دعوتی بیهوده و بی نتیجه است .