فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

روزه ی تن و روح

از آنجا كه قرآن مجید نتیجه و محصول روزه را تقوا ، یعنی : مصونیت سازی برای سلامت عمل از محرمات ، و سلامت اخلاق از رذایل می داند و در آیه ی حكم روزه می فرماید :
﴿صفحه 73﴾
( كُتِبَ عَلیْكُمُ الصِّیامَ كمَا كُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُم تَتَّقُون )(67) .
روزه بر شما واجب شد چنان كه بر گذشتگان از شما واجب شده بود تا به تقوا آراسته شوید .
باید این روزه فقط امساك از خوردن و آشامیدن و سر به زیر آب فرو بردن و باقی بر جنابت ماندن و سفر كردن نباشد ، بلكه چنان كه در معارف الهیه آمده است عبادتی است همراه با شرایط دیگر ، كه آن شرایط ، شرایطی معنوی و سازنده و تربیت كننده ی انسان است .
پیامبر اسلام درباره ی روزه ی عادی و غیر سازنده و روزه ای كه قدرت تربیت انسان را ندارد می فرماید :
رُبَّ صَائم حَظُّهُ مِن صِیامِهِ الجُوعُ وَالعَطَشُ ، وَرُبَّ قائم حَظُّهُ مِن قِیامِهِ السَّهَرُ(68) .
چه بسا روزه داری كه بهره اش از روزه فقط گرسنگی و تشنگی است ، و چه بسا قیام كننده برای عبادت شبانه كه بهره اش از آن فقط بیداری است !!
ولی درباره ی روزه ی حقیقی و روزه ی سازنده و تربیت كننده از اهل بیت (علیهم السلام)روایت شده كه پیامبر به جابر بن عبدالله فرمود :
ای جابر ! این ماه رمضان است ، كسی كه روزش را روزه بدارد و بخشی از شبش را به عبادت برخیزد و شكم و شهوت و زبانش را از حرام حفظ كند ، از گناهانش مانند بیرون رفتن از ماه رمضان بیرون می رود . جابر گفت : ای پیامبر خدا ! چه نیكوست آنچه گفتی . فرمود : ای جابر ! چه سخت است این
﴿صفحه 74﴾
شرایط ؟!(69)
از حضرت صدیقه ی كبری فاطمه ی زهرا (علیها السلام) روایت شده است :
مَا یَصنَعُ الصائمُ بِصِیامِهِ إذَا لَم یَصُنْ لِسانُهُ وَسَمْعُهُ وَبَصَرَهُ وَجَوَارِحَهُ ؟ (70)
روزه دار با روزه اش هنگامی كه زبان و گوش و چشم و اعضای دیگرش را از گناه حفظ ننموده چه می كند ؟
پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) از حضرت حق روایت كرده است كه خدا می فرماید :
مَن لَم تَصُمْ جَوارِحُهُ عَنْ مَحَارِمِی فَلاَ حَاجَةَ لِی فِی أن یَدَعَ طَعامَهُ وَشَرابَهُ مِن أجلِی(71) .
كسی كه اعضا و جوارحش از محرماتِ من روزه نیست ، مرا چه نیازی است كه خوردن و آشامیدن را برای خاطر من ترك كند ؟
حضرت علی (علیه السلام) در روایاتی می فرماید :
صِیامُ القَلبِ عَنِ الفِكرِ فِی الآثامِ ، أفضلُ مِن صِیامِ البَطنِ عَن الطَّعامِ(72) .
روزه ی دل از اندیشه در گناهان ، برتر از روزه ی شكم از خوراكی هاست .
صَوْمُ النَّفْسِ عَن لَذَّاتِ الدّنیَا أَنْفَعُ الصِّیامِ(73) .
﴿صفحه 75﴾
روزه ی نفس از لذت های دنیا ، سودمندترین روزه است .
صَومُ الجَسَدِ ، الإمساكُ عَنِ الأغذِیَةِ بِإرادَة وَاختیار خَوفاً مِن العِقابِ وَرَغْبَةً فِی الثَّوابِ وَالأجرِ .
روزه ی بدن خودداری از غذاها به اراده و اختیار است ، برای ترس از عذاب و میل به پاداش .
صَومُ النَّفسِ ، إمساكُ الحَواسِّ الخَمسِ عَن سَائِرِ المَآثِمِ وَخُلُوُّ القَلْبِ عَن جَمیعِ اسبابِ الشَّرِّ(74) .
روزه ی نفس خودداری حواس پنج گانه از دیگر گناهان و خالی بودن دل از همه ی سبب های شرور است .

روزه سپر آتش

در حدیث معراج است كه :
پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) از حضرت حق پرسید : میراث روزه چیست ؟ فرمود : میراث روزه حكمت و میراث حكمت معرفت ، و میراث معرفت یقین است . زمانی كه عبد یقین كند باكی ندارد كه چگونه صبح كند ، به سختی و مشقت یا به آسانی و راحت ؟(75)
چنین روزه ای به گفته ی پیامبر و اهل بیت (علیهم السلام) سپری در برابر آتش دوزخ است :
﴿صفحه 76﴾
الصوم جنّة من النار(76) .
روزه سپر آتش جهنم است .
چنین روزه داری بویژه هنگام افطار دعایش به پیشگاه حق مورد پذیرش و قابل اجابت است .

استجابت دعای چهار گروه

چنان كه حضرت صادق (علیه السلام) از پدرانش از امیرالمؤمنین(علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت می كند :
اَربَعةٌ لاَ تُرَدُّ لَهُم دَعوةٌ وَتُفَتَّحُ لَهَا أَبوابُ السَّماءِ وَتَصِیرُ إلی العَرشِ : دُعاءُ الوَالِدِ لِوَلَدِهِ ، وَالمَظلومِ عَلی مَن ظَلَمَهُ ، وَالمُعتَمرِ حَتّی یَرجِعَ ، وَالصّائِمِ حَتّی یُفْطِرَ(77) .
چهار نفر دعایشان رد نمی شود ، و درهای آسمان به روی دعایشان باز است و دعایشان تا عرش انتقال می یابد :
دعای پدر برای فرزندش ، دعای ستمدیده بر ضد ستمكارش ، دعای عمره دار تا به وطنش باز گردد ، دعای روزه دار تا افطار كند .
1 ـ دعای پدر به فرزند
داستانی عجیب از دعای پدر به فرزند
امیرالمؤمنین با حضرت مجتبی (علیهما السلام) در مسجد الحرام نشسته بودند كه ناگاه زمزمه ای سوزنده و مناجاتی جگرسوز شنیدند كه می گفت :
﴿صفحه 77﴾
ای خدایی كه كلید حل همه ی مشكلات به دست قدرت تو است !
ای خدایی كه رنج ها را برطرف می كنی !
ای خدایی كه بیچاره و درمانده جز تو یاری ندارد !
ای خدایی كه مالكیت دنیا و آخرت در سیطره ی تو است !
آیا هنوز نمی خواهی به دعای من كه همه ی راه ها به رویم بسته شده است توجه كنی ؟ اینجا مسجد الحرام است ، اینجا اگر دعا به اجابت نرسد كجا به اجابت خواهد رسید ؟
امیرالمؤمنین (علیه السلام) به حضرت مجتبی فرمود : صاحب این ناله و مناجات را نزد من آور ! حضرت نزد صاحب ناله رفتند ، دیدند جوانی است صورت بر خاك نهاده و به پیشگاه حق تضرّع و زاری می كند در حالی كه یك طرف بدنش خشك و بی حركت و لمس است .
فرمود : جوان نزد امیرالمؤمنین بیا ! جوان به محضر مولای عارفان و امیر مناجاتیان آمد .
امام فرمود : چرا این گونه ناله می كنی ؟ عرض كرد : بدنم را ببینید كه نیمی از آن از كار افتاده ، زندگی برای من بسیار سخت شده است .
حضرت فرمود : چه شده كه به این بلا دچار شده ای ؟ گفت : در اوج جوانی آلوده به هر گناهی بودم ، پدرم از من بسیار رنجیده بود . بارها مرا نصیحت كرد و من توجهی به نصایح او نكردم . یك بار در این شهر به من گفت : یا دست از گناهان بشوی یا به مسجد الحرام می روم و تو را نفرین می كنم . گفتم : آنچه از دستت برآید كوتاهی مكن . و چوبی هم بر سرش كوبیدم كه نقش بر زمین شد ! به مسجد الحرام رفت و با اشك چشم به من نفرین كرد ، ناگهان بدنم از كار افتاد و به این صورت كه می بینید درآمدم .
روزی به محضر پدر شتافتم ، سر به زانویش نهادم و گفتم : اشتباه كردم ، بد
﴿صفحه 78﴾
كردم ، نفهمیدم ، كلید حل مشكلم به دست تو است ; زیرا پیامبر فرموده : دعای پدر درباره ی فرزند مستجاب است .
پدرم نگاهی به من كرد و گفت : پسرم بیا به مسجد الحرام برویم ، آنجا كه تو را نفرین كردم همانجا به تو دعا كنم . پدرم را بر شتری سوار كردم و به سوی مسجد الحرام راندم ، در راه پرنده ای از پشت سنگی پر كشید ، شتر رم كرد و پدرم از پشت شتر افتاد و مرد و من او را در همان ناحیه دفن كردم !
حضرت فرمود : از این كه پدرت حاضر شد به مسجد الحرام آید و برای تو دعا كند معلوم می شود از تو راضی شده بود ، من به خاطر رضایت پدرت برایت دعا می كنم ، آن گاه سر به سوی حق برداشت و با اشاره به جوان گفت :
یَا أكرَمَ الأكْرَمِینَ ، یَا مَنْ یُجیبُ دَعوَةَ المُضْطَرّین . . .
هنوز دعای حضرت به پایان نرسیده بود كه جوان سلامتش را بازیافت !
2 ـ دعای ستمدیده بر ضد ستمكار
گاهی ستمدیده در برابر ستمكار قدرت دفاع از خود را دارد و می تواند از ستمكار انتقام بگیرد ، كه دفاع از خود در برابر ستمكار ، و انتقام گرفتن از او ، علاوه بر این كه حقیقتی فطری و وجدانی است ، كار شایسته و مناسبی است كه آیین مقدس اسلام از پیروانش خواسته است . و از این كه انسان در برابر ستمكار ضعف و زبونی نشان دهد به شدت نهی كرده است .
گاهی ستمدیده در برابر ستمكار توانایی دفاع از خود را ندارد و برای دفع ستم یا انتقام از ستمكار ، پشتوانه و پشتیبانی جز خدا برای او نیست ، و سلاحی جز دعا و تضرّع و زاری به درگاه خدا در اختیار ندارد ، و بر این اساس اگر دعا كند به فرموده ی پیامبر دعایش از دعاهایی است كه یقیناً به اجابت می رسد .
﴿صفحه 79﴾
روایات اهل بیت (علیهم السلام) مردم را از ستم كردن به دیگران نهی می كند و از این كه بر كسی كه جز خدا یار و یاوری ندارد ستم ورزند برحذر می دارد .
پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) می فرماید :
اشتَدَّ غَضَبُ اللهِ عَلی مَن ظَلَمَ مَن لاَ یَجِدُ نَاصِراً غَیرَ اللهِ(78) .
خشم خدا بر ستمكار ، بر كسی كه یاوری جز خدا ندارد ، بسیار شدید است .
امام باقر (علیه السلام) می فرماید : هنگامی كه لحظه ی وفات حضرت علی بن الحسین (علیهما السلام) رسید مرا به سینه گرفت ، سپس فرمود : فرزندم ! تو را به آنچه كه پدرم لحظه ی وفاتش به من وصیت كرد وصیت می كنم ، به من گفت : فرزندم ! از ستم كردن بر كسی كه بر ضد تو یاوری جز خدا ندارد بپرهیز(79) .
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
اِنَّ العَبدَ اِذَا ظُلِمَ فَلَمْ یَنْتَصِرْ وَلَمْ یَكُن لَهُ مَن یَنْصُرُهُ وَرَفَعَ طَرْفَهُ إلی السَّماءِ فَدَعَا اللهَ قالَ اللهُ : لَبَّیكَ أنَا أنْصُرُكَ عَاجِلا وَآجِلا(80) .
هنگامی كه به كسی ستم شود و یاری نگردد و به سود او كسی هم نباشد كه یاری اش دهد ، و چشم به عالم بالا بدوزد و دعا كند خدا می فرماید : دعایت را مستجاب كردم ، من تو را در دنیا و آخرت یاری می دهم .
این كه ستمدیده ی ناتوان و بی یاوری به درگاه خدا برای دفع ستم و انتقام از ستمكار بنالد و ناله اش برای او مفید افتد و دعا كند و دعایش مستجاب شود ، حقیقتی است كه تاریخ بشر آن را ثابت كرده و واقعیتی است كه بارها به وقوع پیوسته است .
﴿صفحه 80﴾