زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

كم خوری در روایات

از حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) روایت شده است كه :
مَن قَلَّ طَعامُهُ قَلَّت آلاَمُهُ(62) .
كسی كه غذایش اندك است ، بیماری هایش كم است .
مَن كَثُرَ تَسبِیحُهُ وَتَمجِیدُهُ وَقَلَّ طَعامُهُ وَشَرابُهُ وَمَنامُهُ ، اشْتَاقَتْهُ المَلاَئِكةُ(63) .
كسی كه تسبیح و تمجیدش به حق زیاد است و خوراكی و آشامیدنی و خوابش كم است ، فرشتگان مشتاق اویند .
اِذَا اَرادَ اللهُ سُبحانَهُ صَلاحَ عَبدِهِ ، ألهَمَه قِلَّةَ الكَلامِ وَقِلَّةَ الطَّعامِ وَقِلَّةَ المَنامِ(64) .
هرگاه خدای سبحان صلاح و مصلحت بنده اش را بخواهد ، كم گویی و كم خوری و كم خوابی را به او الهام می كند .
حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) فرمود :
﴿صفحه 72﴾
لَوْ أنَّ النَّاسَ قَصَدُوا فِی الطُّعْمِ ، لاَعْتَدَلَتْ اَبدانُهُم(65) .
اگر مردم در خوردن میانه روی كنند ، بدن هایشان به اعتدال می گراید .
انسان اگر روزه ی ماه رمضان را با رعایت شرایطش انجام دهد ، اگر پرخور باشد پس از یك ماه از پرخوری باز می ماند و به كم خوری عادت می كند و همان یك ماه باعث می شود كه وضع خون اگر نامناسب باشد به تناسب آید و قند خون به میزان بهتری تنظیم گردد و چربی خون از میان برود و رسوبات میان رگ ها و معده تا اندازه ای كاهش یابد و در نتیجه سلامت لازم به بدن باز گردد و صحت و امنیت جسم تأمین شود ، به این خاطر پیامبر اسلام در روایت بسیار مهمی فرمود :
صوُمُوا تَصِحُّوا(66) .
روزه بگیرید تا سلامت و صحت خود را باز یابید .
امروزه بسیاری از طبیبان برای علاج بیماران خود فرمان امساك از پرخوری و پیشه كردن كم خوری و پرهیز از غذاهای چرب و متنوع و امتناع از خوردن چند نوع غذا را در یك وعده می دهند .

روزه ی تن و روح

از آنجا كه قرآن مجید نتیجه و محصول روزه را تقوا ، یعنی : مصونیت سازی برای سلامت عمل از محرمات ، و سلامت اخلاق از رذایل می داند و در آیه ی حكم روزه می فرماید :
﴿صفحه 73﴾
( كُتِبَ عَلیْكُمُ الصِّیامَ كمَا كُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُم تَتَّقُون )(67) .
روزه بر شما واجب شد چنان كه بر گذشتگان از شما واجب شده بود تا به تقوا آراسته شوید .
باید این روزه فقط امساك از خوردن و آشامیدن و سر به زیر آب فرو بردن و باقی بر جنابت ماندن و سفر كردن نباشد ، بلكه چنان كه در معارف الهیه آمده است عبادتی است همراه با شرایط دیگر ، كه آن شرایط ، شرایطی معنوی و سازنده و تربیت كننده ی انسان است .
پیامبر اسلام درباره ی روزه ی عادی و غیر سازنده و روزه ای كه قدرت تربیت انسان را ندارد می فرماید :
رُبَّ صَائم حَظُّهُ مِن صِیامِهِ الجُوعُ وَالعَطَشُ ، وَرُبَّ قائم حَظُّهُ مِن قِیامِهِ السَّهَرُ(68) .
چه بسا روزه داری كه بهره اش از روزه فقط گرسنگی و تشنگی است ، و چه بسا قیام كننده برای عبادت شبانه كه بهره اش از آن فقط بیداری است !!
ولی درباره ی روزه ی حقیقی و روزه ی سازنده و تربیت كننده از اهل بیت (علیهم السلام)روایت شده كه پیامبر به جابر بن عبدالله فرمود :
ای جابر ! این ماه رمضان است ، كسی كه روزش را روزه بدارد و بخشی از شبش را به عبادت برخیزد و شكم و شهوت و زبانش را از حرام حفظ كند ، از گناهانش مانند بیرون رفتن از ماه رمضان بیرون می رود . جابر گفت : ای پیامبر خدا ! چه نیكوست آنچه گفتی . فرمود : ای جابر ! چه سخت است این
﴿صفحه 74﴾
شرایط ؟!(69)
از حضرت صدیقه ی كبری فاطمه ی زهرا (علیها السلام) روایت شده است :
مَا یَصنَعُ الصائمُ بِصِیامِهِ إذَا لَم یَصُنْ لِسانُهُ وَسَمْعُهُ وَبَصَرَهُ وَجَوَارِحَهُ ؟ (70)
روزه دار با روزه اش هنگامی كه زبان و گوش و چشم و اعضای دیگرش را از گناه حفظ ننموده چه می كند ؟
پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) از حضرت حق روایت كرده است كه خدا می فرماید :
مَن لَم تَصُمْ جَوارِحُهُ عَنْ مَحَارِمِی فَلاَ حَاجَةَ لِی فِی أن یَدَعَ طَعامَهُ وَشَرابَهُ مِن أجلِی(71) .
كسی كه اعضا و جوارحش از محرماتِ من روزه نیست ، مرا چه نیازی است كه خوردن و آشامیدن را برای خاطر من ترك كند ؟
حضرت علی (علیه السلام) در روایاتی می فرماید :
صِیامُ القَلبِ عَنِ الفِكرِ فِی الآثامِ ، أفضلُ مِن صِیامِ البَطنِ عَن الطَّعامِ(72) .
روزه ی دل از اندیشه در گناهان ، برتر از روزه ی شكم از خوراكی هاست .
صَوْمُ النَّفْسِ عَن لَذَّاتِ الدّنیَا أَنْفَعُ الصِّیامِ(73) .
﴿صفحه 75﴾
روزه ی نفس از لذت های دنیا ، سودمندترین روزه است .
صَومُ الجَسَدِ ، الإمساكُ عَنِ الأغذِیَةِ بِإرادَة وَاختیار خَوفاً مِن العِقابِ وَرَغْبَةً فِی الثَّوابِ وَالأجرِ .
روزه ی بدن خودداری از غذاها به اراده و اختیار است ، برای ترس از عذاب و میل به پاداش .
صَومُ النَّفسِ ، إمساكُ الحَواسِّ الخَمسِ عَن سَائِرِ المَآثِمِ وَخُلُوُّ القَلْبِ عَن جَمیعِ اسبابِ الشَّرِّ(74) .
روزه ی نفس خودداری حواس پنج گانه از دیگر گناهان و خالی بودن دل از همه ی سبب های شرور است .

روزه سپر آتش

در حدیث معراج است كه :
پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) از حضرت حق پرسید : میراث روزه چیست ؟ فرمود : میراث روزه حكمت و میراث حكمت معرفت ، و میراث معرفت یقین است . زمانی كه عبد یقین كند باكی ندارد كه چگونه صبح كند ، به سختی و مشقت یا به آسانی و راحت ؟(75)
چنین روزه ای به گفته ی پیامبر و اهل بیت (علیهم السلام) سپری در برابر آتش دوزخ است :
﴿صفحه 76﴾
الصوم جنّة من النار(76) .
روزه سپر آتش جهنم است .
چنین روزه داری بویژه هنگام افطار دعایش به پیشگاه حق مورد پذیرش و قابل اجابت است .