فهرست کتاب


زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

نماز شرط قبولی اعمال

امام صادق (علیه السلام) در روایتی فرموده :
مَن أَحَبَّ أنْ یَعْلَم أقُبِلَتْ صَلاَتُهُ أمْ لَمْ تُقبَل ، فَلْینظُر هَلْ منَعَتْهُ صَلاَتُهُ عَنِ الفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ؟ فَبِقَدْرِ مَا مَنَعَتْه قُبِلَت مِنه(50) .
كسی كه دوست دارد بداند آیا نمازش پذیرفته شده است یا آن را نپذیرفته اند ، با تأمّل بنگرد كه آیا نمازش او را از فحشا و منكر باز داشته ؟ پس به اندازه ای كه او را باز داشته از او پذیرفته می شود .
یك نماز گزار واقعی به سبب شرایط نماز و وجوب رعایتش از نظر مادی و اخلاقی و روابط با دیگران و دیگر امور زندگی پیوسته در حال شست و شوی معنوی است ، از این جهت تا پایان عمرش پاك و پاكیزه می ماند ، و از باب عنایت و لطف و رحمت خدا سزاوار ورود به بهشت است ; بهشتی كه جز پاكان راهی به آن ندارند ، چنان كه امام باقر (علیه السلام) فرموده است :
وَالجَنَّةُ لاَ یَدخُلُهَا إلاَّ طیّبُ(51) .
فقط انسان پاك وارد بهشت می شود .
نماز آب دین است ، كسی كه اهل نماز نیست درخت وجودش با همه ی شؤونش خشك می شود و از هویتش جز هیزمی برای دوزخ باقی نمی ماند .
( وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً )(52) .
و اما تجاوز كارانِ از حدود حق ، آنان برای دوزخ هیزم هستند .
﴿صفحه 61﴾
كارهای خیر بی نماز مانند نباتات سرزمینی هستند كه آب به آنها نرسد و در نتیجه از سرسبزی و طراوت و رشد و نمو باز مانند ، به همین صورت كارهای خیر بی نماز كه نباتات معنوی هستند به سبب نبود نماز زمینه ای برای رشد ندارند ، به این خاطر به خدا نمی رسند و از ثمر دهی كه قبولی حضرت حق است باز می مانند .

نماز ستون دین

از حضرت امام صادق (علیه السلام) روایت شده است :
أوَّلُ مَا یُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ عَلَی الصَّلاَةِ ، فَإذَا قُبِلَتْ قُبِلَ مِنْهُ سَائِرُ عَمَلِهِ ، وَإذَا رُدَّتْ عَلَیْهِ رُدَّ عَلَیْهِ سَائِرُ عَمَلِهِ (53) .
اولین چیزی كه عبد بر آن محاسبه می شود نماز است ، پس اگر نمازش قبول شود سایر اعمالش نیز قبول می شود ، و اگر نمازش رد شود سایر اعمالش نیز رد می شود .
این روایت اشاره به انسانی دارد كه اهل نماز بوده ولی اگر نمازش شرایط قبولی را نداشته باشد پذیرفته نمی شود و به خاطر پذیرفته نشدن نمازش ، اعمال دیگرش را نیز نمی پذیرند ، چه رسد به این كه انسان از زمره ی بی نمازان باشد ، در این صورت هیچ راهی به حریم دوست ندارد ، كه تا چیزی از اعمال او را بسنجد و ببینند آیا قابل پذیرفتن هست یا نیست ؟
( فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلاَ نُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَزْناً )(54) .
پس اعمالشان تباه و نابود است ، در نتیجه روز قیامت برای آنان میزانی ( به
﴿صفحه 62﴾
خاطر این كه عملی در اختیار ندارند ) برپا نمی كنیم .
قرآن می فرماید :
( كُلُّ نَفْس بِمَا كَسَبَتْ رَهِینَةٌ * إِلاَّ أَصْحَابَ الْیَـمِینِ * فِی جَنَّات یَتَسَاءَلُونَ * عَنِ الْمُـجْرِمِینَ * مَا سَلَكَكُمْ فِی سَقَرَ * قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّینَ )(55) .
هر انسانی در گرو اعمالی است كه مرتكب شده است ، مگر سعادتمندان كه در بهشت هایی كه به سر می برند با اِشراف و اطلاع بر دوزخ از مجرمان می پرسند : چه چیزی شما را در دوزخ وارد كرد ؟ گویند : از نمازگزاران نبودیم .
این گونه نیست كه بی نمازان كار خیر و عمل مثبت و سخن حقی نداشته باشند ، بلكه بسیاری از بی نمازان كارهای خیری را انجام می دهند ، و كمك هایی را به محتاجان و نیازمندان می رسانند ، ولی از آنجا كه به تعبیر پیامبر « نماز آب دین است » ; چون باغ اعمالشان به چنین آب معنوی اتصال ندارد ، اعمالشان تباه و ضایع می شود و چیزی در پرونده ی آنان كه مورد پذیرش قرار گیرد نمی ماند ، از این جهت تهیدست و ندار وارد قیامت می شوند و تهیدست و ندار هم جایی جز دوزخ نخواهد داشت .

لطیفه ی روایی

از آنجا كه عرب در مسابقه ی اسب دوانی برنده ی اوّل را سابق و پس از آن را مصلّی می نامد ، روایتی جالب در تأویل این آیات به مناسبت كلمه ی مصلّی از حضرت صادق (علیه السلام) در كتاب های حدیث نقل شده است :
ادریس بن عبدالله می گوید : از تفسیر ( لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّینَ ) از حضرت صادق
﴿صفحه 63﴾
پرسیدم ، حضرت فرمود :
منظور مجرمان از این كه در زمره ی مصلین نبودیم این است كه پیروان امامانی كه خدا در قرآن از آنان به عنوان سابقین یاد كرده نبودیم ، ای ادریس بن عبدالله ! آیا نمی بینی كه مردم در مسابقه ی اسب دوانی از اسبی كه به دنبال سابق درآید تعبیر به مصلّی می كنند ؟(56)