زیباییهای اخلاق

استاد حسین انصاریان

نماز یا آب دین

یكی از شگفت انگیزترین تعبیراتی كه در گفته های پیامبر اسلام است همین تعبیر است : نماز آب دین است و دین به منزله ی یك درخت است .
آب ، زیر بنای حیات موجودات زنده است ; و این حقیقتی است كه قرآن مجید به آن اشاره دارد :
( . . . وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَیْء حَیٍّ . . . )(46) .
و هر چیز زنده ای را از آب آفریدیم .
آب طراوت بخش زندگی ، پاك كننده ، شست و شوگر ، سبب خرمی و زیبایی دشت و دمن و كوه و صحرا ، عامل رفع تشنگی ، رشد دهنده ی نباتات ، برطرف كننده ی آلودگی ها ، وسیله ی پدید شدن ابر و باران ، و آباد كننده ی سرزمین های خشك است .
كسی كه مزرعه یا باغ یا زمین قابل زراعت را می خواهد بخرد ، یكی از اصولی ترین سخنانش با فروشنده درباره ی آبی است كه مزرعه یا باغ یا زمین قابل زراعت را مشروب می كند ، اگر آب فراوانی داشته باشد آن را با اشتیاق می خرد وگرنه با ناخشنودی از این كه كم آب است از خریدن آن خودداری می كند .
﴿صفحه 58﴾
نماز ، در عرصه گاه دین انسان به تعبیر پیامبر آب دین است ، اگر در فضای حیات معنوی انسان نماز وجود نداشته باشد باید به انتظار خشك شدن شاخه ی دین یعنی زكات ، و رگ های دین یعنی روزه ، و برگ دین یعنی حسن خلق ، و عامل ثمر دهی اش یعنی برادری در دین ، و جلد و پوستش یعنی حیا ، و میوه اش یعنی خودداری از محارم ، بود !
آری ، باغی كه از آب محروم می شود همه ی درختانش خشك می شود ، گلستانی كه بی آب بماند همه ی گلهایش پژمرده می گردد ، چمن زاری كه از آب محروم شود تبدیل به علف خشك می شود ، مزرعه ای كه بی آب باشد رو به خرابی می رود ، شهر و دیاری كه دچار قحطی آب شود ساكنانش فراری می شوند ، انسانی كه بی نماز باشد یا بی نماز شود سرسبزی فضایل و ارزش هایش تهدید به نابودی می شود .
این دو ركعت نماز واقعی است كه اگر مكلّفی بخواهد آن را تحقّق دهد چاره ای ندارد جز این كه از زمین غصبی ، فرش حرام ، لباس حرام ، آب غصبی ، و نجاسات ظاهری ، و برای قبولی نمازش از نجاسات باطنی ، بپرهیزد . و این نماز واقعی است كه به فرموده ی قرآن مجید انسان را از فحشا و منكرات باز می دارد .
نمازگزاری كه از فحشا و منكرات اجتناب ندارد باید بداند كه نمازش نماز نیست .
علامه ی خبیر ، محدث بی نظیر ، علامه ی مجلسی می فرماید :
نماز كامل و حقیقی این خاصیت و ویژگی را دارد كه نمازگزار را از فحشا و منكرات باز می دارد ، و اگر نمازِ نمازگزار او را از فحشا و منكرات باز
﴿صفحه 59﴾
ندارد گویی نماز نیست(47) .
بنابراین اگر نماز ، نمازِ واقعی باشد هم چون آب حیات بخش ، سرسبزی ارزش هایی را كه انسان كسب كرده حفظ می كند ، و نمی گذارد آتش فحشا و منكرات به گلستان و باغ دین برسد و نباتات و گل های معنوی این گلستان و باغ را بسوزاند .

نماز گامی برای توبه

گاهی یك نماز حقیقی و واجد شرایط مسیر زندگی را تغییر می دهد و انسان را از كژ راهه به صراط مستقیم می كشاند ، و طغیان های درون را كنترل می كند ، چنان كه در روایتی آمده : مردی از زنی درخواست كام جویی كرد . آن زن شوهرش را از خواسته ی نامشروع آن مرد آگاه كرد . شوهر به همسر عفیفه اش گفت : به او بگو : چهل روز پشت سر شوهرم نماز بخوان تا خواسته ی تو را اجابت كنم . آن مرد چند روزی نماز واجب خود را به شوهر آن زن اقتدا كرد و از بركت آن نماز به توبه ی واقعی موفق شد ، سپس كسی را نزد آن زن فرستاد كه من توبه كرده ام . زن توبه ی آن مرد را به شوهرش خبر داد . شوهر این آیه را خواند(48) :
( إِنَّ الصَّلاَةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ )(49) .
نماز آدمی را از فحشا و منكر باز می دارد .
﴿صفحه 60﴾

نماز شرط قبولی اعمال

امام صادق (علیه السلام) در روایتی فرموده :
مَن أَحَبَّ أنْ یَعْلَم أقُبِلَتْ صَلاَتُهُ أمْ لَمْ تُقبَل ، فَلْینظُر هَلْ منَعَتْهُ صَلاَتُهُ عَنِ الفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ؟ فَبِقَدْرِ مَا مَنَعَتْه قُبِلَت مِنه(50) .
كسی كه دوست دارد بداند آیا نمازش پذیرفته شده است یا آن را نپذیرفته اند ، با تأمّل بنگرد كه آیا نمازش او را از فحشا و منكر باز داشته ؟ پس به اندازه ای كه او را باز داشته از او پذیرفته می شود .
یك نماز گزار واقعی به سبب شرایط نماز و وجوب رعایتش از نظر مادی و اخلاقی و روابط با دیگران و دیگر امور زندگی پیوسته در حال شست و شوی معنوی است ، از این جهت تا پایان عمرش پاك و پاكیزه می ماند ، و از باب عنایت و لطف و رحمت خدا سزاوار ورود به بهشت است ; بهشتی كه جز پاكان راهی به آن ندارند ، چنان كه امام باقر (علیه السلام) فرموده است :
وَالجَنَّةُ لاَ یَدخُلُهَا إلاَّ طیّبُ(51) .
فقط انسان پاك وارد بهشت می شود .
نماز آب دین است ، كسی كه اهل نماز نیست درخت وجودش با همه ی شؤونش خشك می شود و از هویتش جز هیزمی برای دوزخ باقی نمی ماند .
( وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً )(52) .
و اما تجاوز كارانِ از حدود حق ، آنان برای دوزخ هیزم هستند .
﴿صفحه 61﴾
كارهای خیر بی نماز مانند نباتات سرزمینی هستند كه آب به آنها نرسد و در نتیجه از سرسبزی و طراوت و رشد و نمو باز مانند ، به همین صورت كارهای خیر بی نماز كه نباتات معنوی هستند به سبب نبود نماز زمینه ای برای رشد ندارند ، به این خاطر به خدا نمی رسند و از ثمر دهی كه قبولی حضرت حق است باز می مانند .