فهرست کتاب


اصول کافی جلد چهارم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید هاشم رسولی محلاتی

باب نامه نوشتن به همدیگر

بَابُ التَّكَاتُبِ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ التَّوَاصُلُ بَیْنَ الْإِخْوَانِ فِی الْحَضَرِ التَّزَاوُرُ وَ فِی السَّفَرِ التَّكَاتُبُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 495 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: پیوند میان برادران (دینى) آنگاه كه پیش هم هستند دیدار همدیگر است، و در مسافرت نامه نوشتن بیكدیگر.
(3765) 2- ابْنُ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَدُّ جَوَابِ الْكِتَابِ وَاجِبٌ كَوُجُوبِ رَدِّ السَّلَامِ وَ الْبَادِی بِالسَّلَامِ أَوْلَى بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 496 روایة: 2
2- و نیز فرمود علیه السلام: جواب نامه دادن واجب است مانند جواب سلام دادن، و آنكس كه آغاز بسلام كند بخدا و رسولش نزدیكتر است.

باب نوادر

بَابُ النَّوَادِرِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَقْسِمُ لَحَظَاتِهِ بَیْنَ أَصْحَابِهِ فَیَنْظُرُ إِلَى ذَا وَ یَنْظُرُ إِلَى ذَا بِالسَّوِیَّةِ قَالَ وَ لَمْ یَبْسُطْ رَسُولُ اللَّهِ ص رِجْلَیْهِ بَیْنَ أَصْحَابِهِ قَطُّ وَ إِنْ كَانَ لَیُصَافِحُهُ الرَّجُلُ فَمَا یَتْرُكُ رَسُولُ اللَّهِ ص یَدَهُ مِنْ یَدِهِ حَتَّى یَكُونَ هُوَ التَّارِكَ فَلَمَّا فَطَنُوا لِذَلِكَ كَانَ الرَّجُلُ إِذَا صَافَحَهُ قَالَ بِیَدِهِ فَنَزَعَهَا مِنْ یَدِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 496 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: رسول خدا (ص) نگاه كردنش را میان اصحاب تقسیم مى كرد پس باین و آن برابر نگاه مى كرد، و هرگز پاهایش را رسول خدا (ص) پیش اصحاب دراز نمى كرد، و اگر مردى بآنحضرت دست مى داد رسول خدا (ص) دستش را رها نمى كرد تا او رها كند، چون این مطلب را دانستند مردى كه با او دست مى داد زود دستش را مى كشید.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ حَاضِراً فَكَنِّهِ وَ إِذَا كَانَ غَائِباً فَسَمِّهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 496 روایة: 2
2- حضرت ابوالحسن علیه السلام فرمود: در حضور مرد كنیه اش را بگوئید، و در غیابش نام او را ببرید.
شرح:
كنیه آنست كه اولش «اب» و یا «ابن» مانند أبوجعفر و ابن رسول الله.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَحَبَّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ فَلْیَسْأَلْهُ عَنِ اسْمِهِ وَ اسْمِ أَبِیهِ وَ اسْمِ قَبِیلَتِهِ وَ عَشِیرَتِهِ فَإِنَّ مِنْ حَقِّهِ الْوَاجِبِ وَ صِدْقِ الْإِخَاءِ أَنْ یَسْأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ وَ إِلَّا فَإِنَّهَا مَعْرِفَةُ حُمْقٍ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 496 روایة: 3
3- حضرت صادق (ع) فرمود: رسول خدا (ص) فرموده: هرگاه یكى از شماها برادر مسلمانش را دوست دارد از او نام خودش و نام پدر و نام تیره و فامیلش را بپرسد، زیرا كه از جمله حقوق واجب و صدق و صفاى در دوستى اینست كه از او اینها را بپرسد، و گرنه این شناسائى احمقانه است.
4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ قُدَامَةُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْماً لِجُلَسَائِهِ تَدْرُونَ مَا الْعَجْزُ قَالُوا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ فَقَالَ الْعَجْزُ ثَلَاثَةٌ أَنْ یَبْدُرَ أَحَدُكُمْ بِطَعَامٍ یَصْنَعُهُ لِصَاحِبِهِ فَیُخْلِفَهُ وَ لَا یَأْتِیَهُ وَ الثَّانِیَةُ أَنْ یَصْحَبَ الرَّجُلُ مِنْكُمُ الرَّجُلَ أَوْ یُجَالِسَهُ یُحِبُّ أَنْ یَعْلَمَ مَنْ هُوَ وَ مِنْ أَیْنَ هُوَ فَیُفَارِقَهُ قَبْلَ أَنْ یَعْلَمَ ذَلِكَ وَ الثَّالِثَةُ أَمْرُ النِّسَاءِ یَدْنُو أَحَدُكُمْ مِنْ أَهْلِهِ فَیَقْضِی حَاجَتَهُ وَ هِیَ لَمْ تَقْضِ حَاجَتَهَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَكَیْفَ ذَلِكَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ یَتَحَوَّشُ وَ یَمْكُثُ حَتَّى یَأْتِیَ ذَلِكَ مِنْهُمَا جَمِیعاً قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ مِنْ أَعْجَزِ الْعَجْزِ رَجُلًا لَقِیَ رَجُلًا فَأَعْجَبَهُ نَحْوُهُ فَلَمْ یَسْأَلْهُ عَنِ اسْمِهِ وَ نَسَبِهِ وَ مَوْضِعِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 496 روایة: 4
4- حضرت زین العابدین علیه السلام از رسول خدا (ص) حدیث كند كه روزى بهم نشینهاى خود فرمود: آیا مى دانید كه ناتوانى چیست؟ عرضكردند: خدا و رسولش داناترند، فرمود: ناتوانى سه چیز است: یكى اینكه كسى اقدام كند و خوراكى براى رفیقش آماده كند و آن رفیق خلف وعده كند و براى صرف آن خوراك پیش او نیاید، دوم اینكه كسى از شما با دیگرى رفاقت كند یا هم نشین شود و دوست دارد بداند كه او كیست و از كجا است و پیش از اینكه داناى بآن گردد از او جدا شود، سوم درباره كار زنها است، كه یكى از شما بزن خود نزدیك شود و كام خود را بگیرد (و از آن زن لذت ببرد) با اینكه زن كامش را نگرفته، عبدالله پسر عمروعاص عرضكرد: اى رسول خدا آن چگونه است؟ فرمود: خوددارى و درنگ كند تا از هر دو انزال شود.
فرمود: و در حدیث دیگرى است كه رسول خدا (ص) فرموده: ناتوانترین ناتوانها مردى است كه بمردى دیگرى برخورد كند و از رفتارش خوشش آید، و از نام و نسب و جاى او نپرسد.
(3770) 5- وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى ع یَقُولُ لَا تُذْهِبِ الْحِشْمَةَ بَیْنَكَ وَ بَیْنَ أَخِیكَ أَبْقِ مِنْهَا فَإِنَّ ذَهَابَهَا ذَهَابُ الْحَیَاءِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 497 روایة: 5
5- سماعة گوید: از حضرت موسى بن جعفر علیهما السلام شنیدم كه مى فرمود: پرده شرم و حیاى میان خود و برادرت را برمدار، و از آن باقى گذار، زیرا از میان بردن و برداشتن آن، برداشتن حیاء است.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَاصِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَثِقْ بِأَخِیكَ كُلَّ الثِّقَةِ فَإِنَّ صِرْعَةَ الِاسْتِرْسَالِ لَنْ تُسْتَقَالَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 497 روایة: 6
6- حضرت صادق (ع) فرمود: یكسره ببرادرت اعتماد مكن (و از همه جهت باو وثوق نداشته باش بلكه احتیاط كن) زیرا بزمین خوردن از راه بى بندوبارى جبران پذیر نیست.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ وَ عُثْمَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ النَّخَّاسِ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ وَ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالَا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اخْتَبِرُوا إِخْوَانَكُمْ بِخَصْلَتَیْنِ فَإِنْ كَانَتَا فِیهِمْ وَ إِلَّا فَاعْزُبْ ثُمَّ اعْزُبْ ثُمَّ اعْزُبْ مُحَافَظَةٍ عَلَى الصَّلَوَاتِ فِی مَوَاقِیتِهَا وَ الْبِرِّ بِالْإِخْوَانِ فِی الْعُسْرِ وَ الْیُسْرِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 497 روایة: 7
7- مفضل بن عمر و یونس بن ظبیان گویند: حضرت صادق (ع) فرمود: برادران خود را با دو خصلت آزمایش كنید پس اگر آندو خصلت در آنها بود خوب است، و گرنه دور شوید، دور شوید، دور شوید: مواظبت او بر نمازهایش در اوقات آن، نیكى به برادران در سختى و گشایش.

باب

بَابٌ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَدَعْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَ إِنْ كَانَ بَعْدَهُ شِعْرٌ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 498 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: بسم الله الرحمن الرحیم را وامگذار اگر چه پس از آن شعرى باشد.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ سَیْفِ بْنِ هَارُونَ مَوْلَى آلِ جَعْدَةَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اكْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مِنْ أَجْوَدِ كِتَابِكَ وَ لَا تَمُدَّ الْبَاءَ حَتَّى تَرْفَعَ السِّینَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 498 روایة: 2
2- و نیز فرمود علیه السلام: بسم الله الرحمن الرحیم را با بهترین خط خود بنویسى (و در هنگام نوشتن آن) باء را نكش تا سین را بلند كنى.
شرح:
فیض علیه الرحمه گوید: یعنى باء را بمیم نرسان پیش از اینكه سین را دندانه بدهى چنانچه در حدیث امیرالمؤمنین علیه السلام بدان تصریح شده، و مجلسى (ره) گوید: فاضل استرآبادى گفته است: ممكن است این دستور اختصاص بخط كوفى داشته باشد.
(3775) 3- عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ لَا تَكْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ لِفُلَانٍ وَ لَا بَأْسَ أَنْ تَكْتُبَ عَلَى ظَهْرِ الْكِتَابِ لِفُلَانٍ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 498 روایة: 3
3- حضرت صادق (ع) فرمود: در نامه ننویس: بسم الله الرحمن الرحیم (این نامه ایست) از فلانكس.... و باكى نیست كه در پشت نامه بنویسى به فلانكس.
شرح:
گویا مقصود اینست كه شخصى كه نامه مى نویسد نام خود رادر خود نامه ننویسد و در پشت نامه بنویسد و اما كسى كه برایش نامه مى نویسد باكى نیست كه نامش را در خود نامه بنویسد.
4- عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ النَّضْرِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا تَكْتُبْ دَاخِلَ الْكِتَابِ لِأَبِی فُلَانٍ وَ اكْتُبْ إِلَى أَبِی فُلَانٍ وَ اكْتُبْ عَلَى الْعُنْوَانِ لِأَبِی فُلَانٍ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 498 روایة: 4
4- و نیز فرمود علیه السلام: در درون نامه ننویس (این نامه ایست) از ابى فلان و بنویس (این نامه ایست) به فلان، و بر عنوان نامه بنویس از ابى فلان.
توضیح - این خبر هم از نظر معنى مانند حدیث (3) است.
5- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَبْدَأُ بِالرَّجُلِ فِی الْكِتَابِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ ذَلِكَ مِنَ الْفَضْلِ یَبْدَأُ الرَّجُلُ بِأَخِیهِ یُكْرِمُهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 499 روایة: 5
5- سماعه گوید: از حضرت صادق (ع) از اینكه مردى نام مرد دیگرى را (كه برایش نامه مى نویسد، یا مرد دیگرى كه نامش را بخاطر كارى ذكر مى كند و ظاهر معناى اول است)، در نامه پیش مى اندازد؟ فرمود: باكى نیست این فضل و احسانى است، نامش را پیش مى اندازد و بدینوسیله او را اكرام كند (و گرامى شمرد).
6- عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ الْأَحْمَرِ عَنْ حَدِیدِ بْنِ حَكِیمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یَبْدَأَ الرَّجُلُ بِاسْمِ صَاحِبِهِ فِی الصَّحِیفَةِ قَبْلَ اسْمِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 499 روایة: 6
6- و نیز فرمود علیه السلام: باكى نیست كه مردى در نامه نام رفیقش را پیش از نام خود بنویسد.
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَكِیمٍ قَالَ أَمَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِكِتَابٍ فِی حَاجَةٍ فَكُتِبَ ثُمَّ عُرِضَ عَلَیْهِ وَ لَمْ یَكُنْ فِیهِ اسْتِثْنَاءٌ فَقَالَ كَیْفَ رَجَوْتُمْ أَنْ یَتِمَّ هَذَا وَ لَیْسَ فِیهِ اسْتِثْنَاءٌ انْظُرُوا كُلَّ مَوْضِعٍ لَا یَكُونُ فِیهِ اسْتِثْنَاءٌ فَاسْتَثْنُوا فِیهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 499 روایة: 7
7- مرازم بن حكیم گوید: حضرت صادق (ع) دستور فرمود براى كارى نامه اى بنویسند، پس آن نامه نوشته شد و بنظر آنحضرت رساندند و در آن نامه «ان شاء الله» ننوشته بودند، فرمود: چگونه امید دارید كه این كار بپایان برسد (و انجام شود) با اینكه «ان شاءالله» در آن نیست؟ بنگرید هر كجا كه «ان شاء الله» ندارد در آن بنویسید.
(3780) 8- عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ كَانَ یُتَرِّبُ الْكِتَابَ وَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 499 روایة: 8
8- احمد بن محمد بن ابى نصر گوید: حضرت رضا علیه السلام نامه را (براى خشك شدن مركبش) خاك بر آن مى ریخت. و مى فرمود: عیب ندارد.
9- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ أَنَّهُ رَأَى كُتُباً لِأَبِی الْحَسَنِ ع مُتَرَّبَةً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 499 روایة: 9
9- على بن عطیه نامه هائى از حضرت موسى بن جعفر علیهما السلام دید كه روى آنها خاك افشانده بودند.