فهرست کتاب


اصول کافی جلد چهارم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید هاشم رسولی محلاتی

باب سربگوشى صحبت كردن

بَابٌ فِی الْمُنَاجَاةِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا كَانَ الْقَوْمُ ثَلَاثَةً فَلَا یَتَنَاجَى مِنْهُمُ اثْنَانِ دُونَ صَاحِبِهِمَا فَإِنَّ فِی ذَلِكَ مَا یَحْزُنُهُ وَ یُؤْذِیهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 481 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: هرگاه سه نفر باهم هستند دو نفر آنها سربگوشى با هم صحبت نكنند زیرا كه آن مایه اندوه و آزار رفیق سومى ایشان است.
(3705) 2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ إِذَا كَانَ ثَلَاثَةٌ فِی بَیْتٍ فَلَا یَتَنَاجَى اثْنَانِ دُونَ صَاحِبِهِمَا فَإِنَّ ذَلِكَ مِمَّا یَغُمُّهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 481 روایة: 2
2- (مانند حدیث اول است كه از حضرت كاظم علیه السلام حدیث شده).
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ عَرَضَ لِأَخِیهِ الْمُسْلِمِ الْمُتَكَلِّمِ فِی حَدِیثِهِ فَكَأَنَّمَا خَدَشَ وَجْهَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 481 روایة: 3
3- حضرت صادق (ع) فرمود: رسول خدا (ص) فرموده: هركس در میان سخن برادر مسلمانش (كه مشغول سخن گفتن است) بدود و سخن او را ببرد مانند این است كه او را خراشیده است.
توضیح - این حدیث مناسب با این باب نیست، و جهت اینكه كلینى (ره) این حدیث را در این باب آورده است آشكار نشد: جز اینكه گفته شود: كه چون بحث در این بابها در آداب نشست و برخاست است و یكى از آداب مجالست این است كه انسان در نشست و برخاست با مردم این جهت را مراعات كند كه هرگاه كسى مشغول سخن گفتن است میان حرف او ندود، باین مناسبت آنرا در اینجا آورده است.

باب كیفیت نشستن

بَابُ الْجُلُوسِ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَلَوِیِّ رَفَعَهُ قَالَ كَانَ النَّبِیُّ ص یَجْلِسُ ثَلَاثاً الْقُرْفُصَا وَ هُوَ أَنْ یُقِیمَ سَاقَیْهِ وَ یَسْتَقْبِلَهُمَا بِیَدَیْهِ وَ یَشُدَّ یَدَهُ فِی ذِرَاعِهِ وَ كَانَ یَجْثُو عَلَى رُكْبَتَیْهِ وَ كَانَ یَثْنِی رِجْلًا وَاحِدَةً وَ یَبْسُطُ عَلَیْهَا الْأُخْرَى وَ لَمْ یُرَ ص مُتَرَبِّعاً قَطُّ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 482 روایة: 1
1- عبدالعظیم بن عبداللّه در حدیث مرفوعى (كه سند را بمعصوم علیه السلام رسانده) حدیث كند كه فرمود: پیغمبر (ص) سه جور مى نشست:
1- سرپا مى نشست و آن اینگونه است كه ساقهاى پا را از زمین بلند كند و دو زانو را در میان دو دست خود حلقه وار بگیرد (و رانها را بشكم بچسباند) و بشانه پاها را ببندد 2- و گاهى دو زانو مى نشست 3 - و گاهى یك پا را خم مى كرد و پاى دیگر را روى آن مى انداخت، و هرگز دیده نشد كه آنحضرت (ص) چهار زانو بنشیند.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ رَأَیْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع قَاعِداً وَاضِعاً إِحْدَى رِجْلَیْهِ عَلَى فَخِذِهِ فَقُلْتُ إِنَّ النَّاسَ یَكْرَهُونَ هَذِهِ الْجِلْسَةَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهَا جِلْسَةُ الرَّبِّ فَقَالَ إِنِّی إِنَّمَا جَلَسْتُ هَذِهِ الْجِلْسَةَ لِلْمَلَالَةِ وَ الرَّبُّ لَا یَمَلُّ وَ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لَا نَوْمٌ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 482 روایة: 2
2- ابو حمزه ثمالى گوید: حضرت على بن الحسین علیهما السلام را دیدم كه نشسته بود و یكى از دو پاى خود را بر ران دیگر گذارده بود، من عرضكردم: مردم از این نوع نشستن خوششان نیاید و میگویند: این نشستن پروردگار است؟ حضرت فرمود: اینكه من اینطور نشستم براى این بود كه دلتنگ بودم، و پروردگار كه دلتنگ نمى شود و چرت و خواب او را نمى گیرد.
توضیح - در ضمن حدیث (5) شرحى بر این حدیث نیز بیاید.
3- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ الزَّاهِدِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ رَضِیَ بِدُونِ التَّشَرُّفِ مِنَ الْمَجْلِسِ لَمْ یَزَلِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَلَائِكَتُهُ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ حَتَّى یَقُومَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 482 روایة: 3
3- حضرت صادق (ع) فرمود: هر كه بمجلسى بدون تشریفات خشنود باشد خداى عزوجل و فرشتگانش پیوسته بر او رحمت فرستند تا از آن مجلس برخیزد.
(3710) 4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَكْثَرَ مَا یَجْلِسُ تُجَاهَ الْقِبْلَةِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 483 روایة: 4
4- و نیز فرمود علیه السلام كه رسول خدا (ص) بیشتر اوقات كه مى نشست رو بقبله بود.
5- أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ جَلَسَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مُتَوَرِّكاً رِجْلُهُ الْیُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْیُسْرَى فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذِهِ جِلْسَةٌ مَكْرُوهَةٌ فَقَالَ لَا إِنَّمَا هُوَ شَیْ ءٌ قَالَتْهُ الْیَهُودُ لَمَّا أَنْ فَرَغَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ جَلَسَ هَذِهِ الْجِلْسَةَ لِیَسْتَرِیحَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ وَ بَقِیَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مُتَوَرِّكاً كَمَا هُوَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 483 روایة: 5
5- حماد بن عثمان گوید: حضرت صادق (ع) روى پاى چپ نشست و پاى راست را روى ران چپ گذارد، پس مردى باو عرضكرد: قربانت گردم این نوع نشستن خوب نیست!؟ فرمود: نه این حرفى است كه یهود گویند: كه چون خداى عزوجل از آفریدن آسمانها و زمین فارغ شد، و بر عرش استوار گردید براى استراحت (و رفع خستگى) اینگونه نشست، پس خداى تعالى این آیه (یعنى آیة الكرسى) را نازل كرد: «اللّه لا اله هو الحى القیوم لا تأخذه سنة و لا نوم» و حضرت صادق (ع) بهمانطور كه نشسته بود حركت نكرد.
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ مَنْزِلًا قَعَدَ فِی أَدْنَى الْمَجْلِسِ إِلَیْهِ حِینَ یَدْخُلُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 483 روایة: 6
6- حضرت صادق (ع) فرمود: رسول خدا (ص) اینگونه بود كه در هر منزلى وارد مى شد همان دم در مى نشست.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَى عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع سُوقُ الْمُسْلِمِینَ كَمَسْجِدِهِمْ فَمَنْ سَبَقَ إِلَى مَكَانٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ إِلَى اللَّیْلِ قَالَ وَ كَانَ لَا یَأْخُذُ عَلَى بُیُوتِ السُّوقِ كِرَاءً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 483 روایة: 7
7- و نیز فرمود علیه السلام: امیر المؤمنین علیه السلام فرموده: بازار مسلمانان چون مسجد آنها است، پس هركس بمكانى از آن پیشى گرفت (و زودتر از دیگران در جائى نشست) او سزاوارتر است بدانجا تا بشب، و فرمود: آنحضرت از دكانهاى بازار كرایه از مردم نمى گرفت.
8- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَنْبَغِی لِلْجُلَسَاءِ فِی الصَّیْفِ أَنْ یَكُونَ بَیْنَ كُلِّ اثْنَیْنِ مِقْدَارُ عَظْمِ الذِّرَاعِ لِئَلَّا یَشُقَّ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ فِی الْحَرِّ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 483 روایة: 8
8- و نیز فرمود علیه السلام: شایسته است براى آنان كه در تابستان دور هم مى نشینند كه میان هر دو نفر باندازه یك استخوان ذراع فاصله باشد كه از گرما ناراحت نشوند.
(3715) 9- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَجْلِسُ فِی بَیْتِهِ عِنْدَ بَابِ بَیْتِهِ قُبَالَةَ الْكَعْبَةِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 484 روایة: 9
9- حماد بن عثمان گوید: حضرت صادق (ع) را دیدم در اطاقش دم در رو بقبله مى نشست.

باب وضعیت نشستن

بَابُ الِاتِّكَاءِ وَ الِاحْتِبَاءِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الِاتِّكَاءُ فِی الْمَسْجِدِ رَهْبَانِیَّةُ الْعَرَبِ إِنَّ الْمُؤْمِنَ مَجْلِسُهُ مَسْجِدُهُ وَ صَوْمَعَتُهُ بَیْتُهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 484 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: تكیه زدن (بر دستها) در مسجد رهبانیت (یعنى گوشه نشینى و ریاضت) عرب است، همانا مجلس مومن مسجد است و عبادتگاهش خانه او است.
شرح:
رهبانیت بمعناى گوشه گیرى و عزلت از دنیا و ریاضت كشیدن است، و در حدیث است كه پیغمبر (ص) فرمود: رهبانیت در اسلام نیست، و این روى این جهت بوده كه ترسایان، از دنیا و اهل آن كناره گیرى مى كردند و تن خود را مانند مرتاضان بانواع شكنجه و عذاب دچار مى كردند تا روح خود را تقویت كنند، و اسلام از این نوع عمل جلوگیرى فرمود، و محتمل است كه مقصود از این حدیث این باشد كه رهبانیت عرب باینست كه در مسجد باین كیفیت بنشینند (كه دستها را بجاى عصا براى بدن تكیه گاه كنند) و خلاصه منظور از این حدیث مدح این وضع از نشستن است، و ممكن است مذمت از این نحو نشستن باشد و مقصود این باشد كه چنانچه رهبانیت بدعتى بود كه ترسایان گذارده بودند، اینگونه نشستن نیز در مسجد از بدعتهاى عرب است، و مجلسى (ره) این احتمال دوم را ظاهر دانسته، ولى بنظر مى رسد كه احتمال اول ظاهر باشد چنانچه در حدیث آمده است كه رسول خدا (ص) فرمود: رهبانیت امت من نشستن در مساجد بخاطر انتظار نماز است.
2- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الِاحْتِبَاءُ فِی الْمَسْجِدِ حِیطَانُ الْعَرَبِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 484 روایة: 2
2- امام صادق علیه السلام فرمود: در مسجد روى پا نشستن و زانوها را با دو دست حلقه وار بغل گرفتن دیوار عربها است.
شرح:
یعنى چنانچه كسى كه كنار دیوار بنشینند براى رفع خستگى بدیوار تكیه كنند عربها هم كه در مسجد بنشینند بجاى دیوار براى تكیه زدن از این نحو نشستن استفاده كنند.
3- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الِاحْتِبَاءُ حِیطَانُ الْعَرَبِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 485 روایة: 3
3- (مانند حدیث (2) است)
4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَحْتَبِی بِثَوْبٍ وَاحِدٍ فَقَالَ إِنْ كَانَ یُغَطِّی عَوْرَتَهُ فَلَا بَأْسَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 485 روایة: 4
4- سماعه گوید: از حضرت صادق (ع) پرسیدم: كه مردى یك پیراهن بیش در تنش نیست، مى تواند روى پا بنشیند؟ فرمود: اگر آن پیراهن عورتش را مى پوشاند عیب ندارد.
توضیح - عربها در زمانهاى قدیم معمولاً یك پیراهن بلند بتن مى كردند و زیر آن چیزى مانند شلوار نداشته اند چنانچه اكنون نیز در میان اعراب بدوى و چادر نشین چنین معمول است، از اینرو سماعة مى پرسد كه با چنین وضعى نشستن روى پا بآن كیفیت كه رانها بشكم چسبیده و زانوها با دو دست حلقه وار نگهدارى شده و خواه ناخواه عورتین روى زمین قرار گیرد چگونه است؟ امام علیه السلام در پاسخ فرمود: كه اگر عورتش را بپوشاند عیبى ندارد.
(3720) 5- عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا یَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَحْتَبِیَ مُقَابِلَ الْكَعْبَةِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 485 روایة: 5
5- حضرت صادق (ع) فرمود: روا نیست كه انسان در برابر خانه كعبه سرپا بنشیند.