فهرست کتاب


اصول کافی جلد چهارم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید هاشم رسولی محلاتی

باب ذكر خداى عزوجل در نهان

بَابُ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی السِّرِّ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ ذَكَرَنِی سِرّاً ذَكَرْتُهُ عَلَانِیَةً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 261 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: خداى عزوجل فرموده: هر كه مرا در نهانى یاد كند من او را آشكارا یاد كنم. شرح:
مجلسى (ره) گوید: ذكر نهانى یعنى در دل یا در خلوت و تنهائى یا آهسته گفتن در برابر بلند گفتن (كه بر تمامى اینها صادق است).
(3195) 2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ الْخَصَّافِ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ ذَكَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِی السِّرِّ فَقَدْ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِیراً إِنَّ الْمُنَافِقِینَ كَانُوا یَذْكُرُونَ اللَّهَ عَلَانِیَةً وَ لَا یَذْكُرُونَهُ فِی السِّرِّ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا یَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِیلًا
اصول كافى جلد 4 صفحه: 262 روایة: 2
2- ابى مغراى خصاف در حدیث مرفوعى از امیرالمؤمنین علیه السلام حدیث كند كه فرمود: هر كس خداى عزوجل را در نهان یاد كند (از جمله كسانى است كه) ذكر خدا را بسیار كرده، زیرا منافقان را شیوه این بود كه آشكارا (پیش مسلمانان) ذكر خدا مى كردند ولى در نهان ذكر خدا نمى كردند، پس خداى عزوجل فرمود: «خود نمائى كنند به مردم و یاد نكنند خدا را جز اندكى» (سوره نساء آیه 142).
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِعِیسَى ع یَا عِیسَى اذْكُرْنِی فِی نَفْسِكَ أَذْكُرْكَ فِی نَفْسِی وَ اذْكُرْنِی فِی مَلَئِكَ أَذْكُرْكَ فِی مَلَإٍ خَیْرٍ مِنْ مَلَإِ الْ آدَمِیِّینَ یَا عِیسَى أَلِنْ لِی قَلْبَكَ وَ أَكْثِرْ ذِكْرِی فِی الْخَلَوَاتِ وَ اعْلَمْ أَنَّ سُرُورِی أَنْ تُبَصْبِصَ إِلَیَّ وَ كُنْ فِی ذَلِكَ حَیّاً وَ لَا تَكُنْ مَیِّتاً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 262 روایة: 3
3- ابن فضال در حدیث مرفوعى (كه سند آنرا بمعصوم رسانده) حدیث كند كه خداى عزوجل بعیسى علیه السلام فرمود: اى عیسى مرا در خاطر خود یاد كن تا من نیز تو را بیاد آرم، و مرا در میان مردمان یاد كن تا من نیز تو را در میان جمعى بهتر از جمع آدمیان (یعنى فرشتگان) یاد كنم، اى عیسى دلت را براى من نرم كن و در تنهائیها بسیار مرا یاد كن و بدان شادى من باینست كه براى من تواضع كنى، و در این باره زنده (دل) باش و مرده (دل و افسرده) مباش.
شرح:
مجلسى (ره) در اینكه «نفس» در این حدیث معناى آن چیست؟ وجوهى نقل كند و بالاخره آنرا به معناى ذات گرفته و همین معنا را تقویت نموده و معناى دیگر را چندان مناسب با این حدیث نداند. سپس گوید: و برخى گفته اند: فرمایش خداوند: «اذكرك فى نفسى» مقصود پاداش آن ذكر است، یعنى پاداش و ثواب ذكر تو را مى دهم و پاداش ذكر ذكر نامیده شده و مقصود ذكر در مقابل نسیان نیست، زیرا ذكر به این معنى در خدا هست چه آنكه بنده او را یاد كند و چه نكند، یا مقصود این است كه تو را یاد كنم بطورى كه احدى مطلع نشود.
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ لَا یَكْتُبُ الْمَلَكُ إِلَّا مَا سَمِعَ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِی نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً فَلَا یَعْلَمُ ثَوَابَ ذَلِكَ الذِّكْرِ فِی نَفْسِ الرَّجُلِ غَیْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِعَظَمَتِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 262 روایة: 4
4- زراره از یكى از دو امام باقر و یا امام صادق علیه السلام حدیث كند كه فرمود: فرشته ننویسد جز آنچه را بشنود، و خداى عزوجل فرموده است: «و یاد كن پروردگار خویش را در درون خود بزارى و ترس» (سوره اعراف آیه 205) پس به جز خداى عزوجل ثواب این ذكر را كه درون مرد باشد كسى نداند براى بزرگى آن ذكر.

باب ذكر خداى عزوجل در میان غافلان (و بى خبران از حق)

بَابُ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْغَافِلِینَ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الذَّاكِرُ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْغَافِلِینَ كَالْمُقَاتِلِ فِی الْمُحَارِبِینَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 263 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: كسیكه در میان بى خبران یاد خداى عزوجل كند مانند كسى است كه در میان جنگجویان (فرارى یا آنانكه هستند ولى جنگ نكنند) باشد، و (تنها) بجنگد (و از دیگران دفاع كند).
توضیح:
مجلسى (ره) گوید: یعنى بواسطه او دفع ضرر از غافلان مى شود چنانچه بخاطر آن یك نفر مجاهد دفع دشمن از دیگران بشود. و در بعضى نسخه ها «هاربین» است كه به معناى «فراریان» است.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ذَاكِرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْغَافِلِینَ كَالْمُقَاتِلِ عَنِ الْفَارِّینَ وَ الْمُقَاتِلُ عَنِ الْفَارِّینَ لَهُ الْجَنَّةُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 263 روایة: 2
2- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: رسول خدا (ص) فرموده: یاد كننده خداى عزوجل در میان غافلان چون كسى است كه (در میدان جنگ با دشمنان دین) جنگ كند بجاى گریخته ها (بخاطر دفاع از آنها كه دشمن آنها را تعقیب نكند) و هر كه بجاى گریخته ها جنگ كند بهشت براى او (لازم) گردد.

باب تحمید (یعنى ستایش كردن) و تمجید (یعنى ببزرگى و نیكى ستودن)

بَابُ التَّحْمِیدِ وَ التَّمْجِیدِ
(3200) 1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ عَنِ الْمُفَضَّلِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ عَلِّمْنِی دُعَاءً جَامِعاً فَقَالَ لِیَ احْمَدِ اللَّهَ فَإِنَّهُ لَا یَبْقَى أَحَدٌ یُصَلِّی إِلَّا دَعَا لَكَ یَقُولُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 263 روایة: 1
1- مفضل گوید: به امام صادق علیه السلام عرض كردم: قربانت گردم دعاء جامعى (یعنى تمام و كاملى) به من بیاموز، فرمود: خدا را ستایش كن زیرا هیچ نماز گزارى نیست جز اینكه (آن زمان) براى تو دعا كند (زیرا هر نماز گزارى در نماز) میگوید: (سمع اللّه لمن حمده یعنى): خدایا بشنو سخن كسیكه تو را ستایش كند.
2- عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَیُّ الْأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ أَنْ تَحْمَدَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 264 روایة: 2
2- محمد بن مروان گوید: به حضرت صادق علیه السلام عرض كردم: چه عملى بدرگاه خداى عزوجل محبوبترین همه اعمال است؟ فرمود: اینكه او را ستایش كنى.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَنْبَارِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَحْمَدُ اللَّهَ فِی كُلِّ یَوْمٍ ثَلَاثَمِائَةِ مَرَّةٍ وَ سِتِّینَ مَرَّةً عَدَدَ عُرُوقِ الْجَسَدِ یَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ كَثِیراً عَلَى كُلِّ حَالٍ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 264 روایة: 3
3- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: رسول خدا (ص) چنان بود كه روزى سیصد و شصت بار خدا را حمد (ستایش) مى كرد بشماره رگهاى بدن، (و اینگونه مى فرمود: «الحمد للّه رب العالمین كثیراً على كل حال» (یعنى ستایش مخصوص پروردگار جهانیانیست بسیار بر هر حال).
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ حُمَیْدُ بْنُ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ فِی ابْنِ آدَمَ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ سِتِّینَ عِرْقاً مِنْهَا مِائَةٌ وَ ثَمَانُونَ مُتَحَرِّكَةٌ وَ مِنْهَا مِائَةٌ وَ ثَمَانُونَ سَاكِنَةٌ فَلَوْ سَكَنَ الْمُتَحَرِّكُ لَمْ یَنَمْ وَ لَوْ تَحَرَّكَ السَّاكِنُ لَمْ یَنَمْ وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَصْبَحَ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ كَثِیراً عَلَى كُلِّ حَالٍ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ سِتِّینَ مَرَّةً وَ إِذَا أَمْسَى قَالَ مِثْلَ ذَلِكَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 264 روایة: 4
4- یعقوب بن شعیب گوید: شنیدم حضرت صادق (ع) مى فرمود: رسول خدا (ص) فرموده است: همانا در (بدن) آدمیزاد سیصد و شصت رگ است، كه یكصد و هشتاد رگ از آنها مى جنبد و یكصد و هشتاد رگ دیگرش ساكن است ،پس اگر رگهاى جنبنده ساكن شود (آدمیزاد) خوابش نبرد، و اگر یكى از رگهاى ساكن به جنبش در آید خوابش نبرد، و رسول خدا(ص) چنان بود كه چون بامداد مى كرد سیصد و شصت بار مى فرمود: «الحمد للّه رب العالمین كثیراً على كل حال»، و چون شام میكرد مانند آنرا مى گفت.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو مَسْعُودٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ قَالَ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ إِذَا أَصْبَحَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ فَقَدْ أَدَّى شُكْرَ یَوْمِهِ وَ مَنْ قَالَهَا إِذَا أَمْسَى فَقَدْ أَدَّى شُكْرَ لَیْلَتِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 265 روایة: 5
5- حضرت صادق (ع) فرمود: هر كه چون صبح كند چهار بار بگوید: «الحمدللّه رب العالمین» هر آینه شكر آن روزش را اداد كرده، و هر كه آنرا همینكه شام كرد بگوید هر آینه شكر آن شبش را ادا كرده است.
(3205) 6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كُلُّ دُعَاءٍ لَا یَكُونُ قَبْلَهُ تَحْمِیدٌ فَهُوَ أَبْتَرُ إِنَّمَا التَّحْمِیدُ ثُمَّ الثَّنَاءُ قُلْتُ مَا أَدْرِی مَا یُجْزِی مِنَ التَّحْمِیدِ وَ التَّمْجِیدِ قَالَ یَقُولُ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْأَوَّلُ فَلَیْسَ قَبْلَكَ شَیْ ءٌ وَ أَنْتَ الْ آخِرُ فَلَیْسَ بَعْدَكَ شَیْ ءٌ وَ أَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَیْسَ فَوْقَكَ شَیْ ءٌ وَ أَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَیْسَ دُونَكَ شَیْ ءٌ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَكِیمُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 265 روایة: 6
6- برخى از یاران على بن حسان از حضرت صادق (ع) حدیث كند كه فرمود: هر دعائى كه پیش از آن حمد و ستایش (خداوند) نباشد آن ناتمام و پى بریده است، حمد باید و سپس ثناء گویى او، عرض كردم: من نمى دانم چه اندازه از تحمید و تمجید كفایت كند؟ فرمود: مى گوید: «الهم انت الاول فلیس قلبك شى ء، و انت الاخر فلیس بعدك شى ء، و انت الظاهر فلیس فوقك شى ء، و انت الباطن فلیس دونك شى ء، و انت العزیز الحكیم».
7- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع مَا أَدْنَى مَا یُجْزِی مِنَ التَّحْمِیدِ قَالَ تَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی عَلَا فَقَهَرَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی مَلَكَ فَقَدَرَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی بَطَنَ فَخَبَرَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یُمِیتُ الْأَحْیَاءَ وَ یُحْیِی الْمَوْتَى وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 265 روایة: 7
7- و نیز گوید: از آن حضرت پرسیدم در تحمید (و سپاس گوئى خداوند) چه اندازه بس است؟ فرمود: مى گوئى: «الحمدللّه الذى علا فقهر، و الحمد للّه الذى ملك فقدر، و الحمد للّه الذى بطن فخبر، و الحمدللّه الذى (یمیت الاحیاء و) یحیى موتى و هو على كل شى ء قدیر».