اصول کافی جلد چهارم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید هاشم رسولی محلاتی

باب اینكه هر كه دعا كند مستجاب گردد

بَابُ أَنَّ مَنْ دَعَا اسْتُجِیبَ لَهُ
(3075) 1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الدُّعَاءُ كَهْفُ الْإِجَابَةِ كَمَا أَنَّ السَّحَابَ كَهْفُ الْمَطَرِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 217 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: دعا مخزن و گنجینه اجابت است چنانچه ابر مخزن باران است.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: «الدعاء كهف الاجابة» یعنى مخزن و محل و مظنه اجابت است چنانچه ابر محل و مظنه باران است... تا اینكه گوید: و گفته شده: اینكه تشبیه بابر فرموده اشاره باینست كه ابر محل باران است جز اینكه روى نبودن مصلحت گاهى باران نبارد، دعا نیز این چنین است كه گاهى نبودن مصلحت در دنیا مستجاب نگردد ولى در آخرت عوض آن را بدهند.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا أَبْرَزَ عَبْدٌ یَدَهُ إِلَى اللَّهِ الْعَزِیزِ الْجَبَّارِ إِلَّا اسْتَحْیَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَرُدَّهَا صِفْراً حَتَّى یَجْعَلَ فِیهَا مِنْ فَضْلِ رَحْمَتِهِ مَا یَشَاءُ فَإِذَا دَعَا أَحَدُكُمْ فَلَا یَرُدَّ یَدَهُ حَتَّى یَمْسَحَ عَلَى وَجْهِهِ وَ رَأْسِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 218 روایة: 2
2- حضرت صادق (ع) فرمود: هیچ بنده اى دست به درگاه خداى عزیز جبار نگشاید جز اینكه خداى عزوجل شرم كند كه آنرا تهى بازگرداند تا اینكه از فضل رحمت خود در آن بنهد، پس هر گاه یكى از شماها دعا كرد دستش را برنگرداند تا آنرا بسر و روى خود بكشد.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: شرم و حیاء گرفتگى نفس است از كار بد بخاطر بیم نكوهش و چون بخداى تعالى نسبت داده شود مقصود از آن لازمه آن است كه ترك باشد یعنى خدا آن كار را نكند... تا آنكه گوید:
و در اینجا شبهه ایست كه باید آنرا دفع كنیم و بخاطر بسیارى از مردم بیاید و آن این است: كه چگونه خداى سبحان وعده اجابت داده وخلف وعده او محال است و گذشته آیات و روایات بسیارى در این باره آمده، و دروغ از خداى تعالى و حجت هاى او علیهم السلام ممتنع است (پس چگونه كه بسیارى از دعاها باجابت نرسد)؟
و جواب از این اعتراض را ممكن است بچند وجه گفت:
اول: اینكه وعده خدا مشروط بمشیت است یعنى اگر بخواهم اجابت كنم و به همین دلالت كند گفتارش كه (در سوره انعام آیه 41) فرماید: «و بر طرف كند آنچه را به در گاه او دعا كنید اگر بخواهد» .
دوم: اینكه مقصود از اجابت كه خداوند و حجج او فرمودند لازمه آنست كه آن توجه و استماع دعا است یعنى فوراً شنیده شود و مورد توجه قرار گیرد ولى در دادن آنچه را خواهد تأخیر كند تا باز او را بخواند و آوازش بشنود چون آن را دوست دارد.
سوم: اینكه اجابت مشروط و خیر بودن براى دعا كننده زیرا خداى حكیم بدلخواه بندگان از آنچه خیر و صلاح آنها است دست برندارد.
چهارم: لازم نیست اجابت دعا فورى باشد و ممكن است دعا مستجاب شده باشد ولى ظهور آثار آن روى پاره اى از مصالح به مدت زیادى تأخیر افتد، چنانچه در تفسیر گفتار خداى تعالى:«قد اجیبت دعوتكما» كه خدا به موسى و هارون كه دعا كردند پروردگارا اموال ایشان را تباه سازد.. خطاب فرمود: «كه همانا مستجاب شد دعاى شما» (سوره یونس آیه 89) حدیث شده كه فرمودند: میان این خطاب و میان غرق فرعون و نابودى او و پیروانش (كه براى آن دعا كرده بودند) چهل سال طول كشید...
(مترجم گوید: مجلسى (ره) وجوه دیگرى نیز ذكر كرده كه بهمین چهار وجه اكتفاء شد).

باب اینكه براى دعا به مؤمن الهام شود

بَابُ إِلْهَامِ الدُّعَاءِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ تَعْرِفُونَ طُولَ الْبَلَاءِ مِنْ قِصَرِهِ قُلْنَا لَا قَالَ إِذَا أُلْهِمَ أَحَدُكُمُ الدُّعَاءَ عِنْدَ الْبَلَاءِ فَاعْلَمُوا أَنَّ الْبَلَاءَ قَصِیرٌ
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ قَالَ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى ع مَا مِنْ بَلَاءٍ یَنْزِلُ عَلَى عَبْدٍ مُؤْمِنٍ فَیُلْهِمُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الدُّعَاءَ إِلَّا كَانَ كَشْفُ ذَلِكَ الْبَلَاءِ وَشِیكاً وَ مَا مِنْ بَلَاءٍ یَنْزِلُ عَلَى عَبْدٍ مُؤْمِنٍ فَیُمْسِكُ عَنِ الدُّعَاءِ إِلَّا كَانَ ذَلِكَ الْبَلَاءُ طَوِیلًا فَإِذَا نَزَلَ الْبَلَاءُ فَعَلَیْكُمْ بِالدُّعَاءِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 219 روایة: 1
1- هشام بن سالم گوید: حضرت صادق (ع) فرمود: آیا طولانى بودن بلا را از كوتاهى آن مى شناسید (و مى فهمید چه بلائى طولانى و چه بلائى كوتاه است)؟ عرض كردیم: نه، فرمود چون در هنگام بلاء به كسى (از شما) الهام شد كه دعا كند بدانید كه بلاء كوتاه است (و مدت آن سپرى شده).
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ قَالَ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى ع مَا مِنْ بَلَاءٍ یَنْزِلُ عَلَى عَبْدٍ مُؤْمِنٍ فَیُلْهِمُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الدُّعَاءَ إِلَّا كَانَ كَشْفُ ذَلِكَ الْبَلَاءِ وَشِیكاً وَ مَا مِنْ بَلَاءٍ یَنْزِلُ عَلَى عَبْدٍ مُؤْمِنٍ فَیُمْسِكُ عَنِ الدُّعَاءِ إِلَّا كَانَ ذَلِكَ الْبَلَاءُ طَوِیلًا فَإِذَا نَزَلَ الْبَلَاءُ فَعَلَیْكُمْ بِالدُّعَاءِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 219 روایة: 2
2- ابوولاد گوید: حضرت موسى بن جعفر علیهماالسلام فرمود: هیچ بلائى بر بنده مؤمن نازل نشود كه خداى عزوجل بدو الهام دعا كند، جز اینكه بزودى آن بلا برطرف شود، و هیچ بلائى بر بنده مؤمن نازل نگردد كه از دعا كردن خوددارى كند جز اینكه آن بلا طولانى است، پس هرگاه بلا نازل شد بر شما باد كه بدرگاه خداى عزوجل دعا و زارى كنید.

باب پیش افتادن در دعا

بَابُ التَّقَدُّمِ فِی الدُّعَاءِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ تَقَدَّمَ فِی الدُّعَاءِ اسْتُجِیبَ لَهُ إِذَا نَزَلَ بِهِ الْبَلَاءُ وَ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ صَوْتٌ مَعْرُوفٌ وَ لَمْ یُحْجَبْ عَنِ السَّمَاءِ وَ مَنْ لَمْ یَتَقَدَّمْ فِی الدُّعَاءِ لَمْ یُسْتَجَبْ لَهُ إِذَا نَزَلَ بِهِ الْبَلَاءُ وَ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ ذَا الصَّوْتَ لَا نَعْرِفُهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 219 روایة: 1
1- حضرت صادق علیه السلام فرمود: هر كه در دعا پیش افتد (یعنى همیشه دعا مى كند و اختصاصى به هنگام رسیدن بلا ندارد) بلائى كه به او برسد دعایش مستجاب شود، و فرشتگان گویند: صداى آشنائى است و از بالا رفتن به آسمان ممنوع نگردد، و كسى كه پیشدستى به دعا نكند، چون بلا به او برسد دعایش مستجاب نشود، و فرشتگان گویند ما: این آواز را نشناسیم
(3080) 2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَنْبَسَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ تَخَوَّفَ مِنْ بَلَاءٍ یُصِیبُهُ فَتَقَدَّمَ فِیهِ بِالدُّعَاءِ لَمْ یُرِهِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ الْبَلَاءَ أَبَداً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 220 روایة: 2
2- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: هر كه از بلائى بترسد كه بدو رسد و پیش از رسیدن آن بلا در باره (بر طرف شدن) آن دعا كند خداى عزوجل هرگز آن بلا را بدو ننمایاند.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الدُّعَاءَ فِی الرَّخَاءِ یَسْتَخْرِجُ الْحَوَائِجَ فِی الْبَلَاءِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 220 روایة: 3
3- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: دعا در حال راحتى و آسایش نیازمندیهاى در حال بلا را بر مى آورد (یعنى گرفتاریهاى آن زمان را بر طرف مى كند).
4- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ سَرَّهُ أَنْ یُسْتَجَابَ لَهُ فِی الشِّدَّةِ فَلْیُكْثِرِ الدُّعَاءَ فِی الرَّخَاءِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 220 روایة: 4
4- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: هر كه را خوش آید (و خواهان است) كه دعایش در حال سختى به اجابت رسد باید در حال راحتى و آسایش بسیار دعا كند.
5- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَى عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ غَوَّاصٍ الطَّائِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ جَدِّی یَقُولُ تَقَدَّمُوا فِی الدُّعَاءِ فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا كَانَ دَعَّاءً فَنَزَلَ بِهِ الْبَلَاءُ فَدَعَا قِیلَ صَوْتٌ مَعْرُوفٌ وَ إِذَا لَمْ یَكُنْ دَعَّاءً فَنَزَلَ بِهِ بَلَاءٌ فَدَعَا قِیلَ أَیْنَ كُنْتَ قَبْلَ الْیَوْمِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 220 روایة: 5
5- محمد بن مسلم گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: جدم مى فرمود: در دعا پیش دستى كنید (و پیش از آنكه گرفتار شوید دعا كنید) زیرا چون بنده اى بسیار دعا كند و بلائى به او رسد و دنبالش دعا كند گفته شود: آوازى آشنا است، و چون بسیار دعا نكند (و پردعا نباشد) و بلائى به او رسد و دنبالش دعا كند بدو گفته شود: تا به امروز كجا بودى؟.
6- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ الدُّعَاءُ بَعْدَ مَا یَنْزِلُ الْبَلَاءُ لَا یُنْتَفَعُ بِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 221 روایة: 6
6- حضرت موسى بن جعفر علیهماالسلام فرمود: همیشه على بن الحسین علیهماالسلام مى فرمود: دعاى بعد از رسیدن بلا سود ندارد.
توضیح:
مجلسى (ره) گوید این روایت حمل شود بر اینكه پیش از آن عادت بدعا كردن نداشته و مقصود از سود نداشتن هم سود كامل است.