فهرست کتاب


اصول کافی جلد چهارم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید هاشم رسولی محلاتی

باب اینكه دعا بلا و قضا را دفع میكند

بَابُ أَنَّ الدُّعَاءَ یَرُدُّ الْبَلَاءَ وَ الْقَضَاءَ
(3065) 1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنَّ الدُّعَاءَ یَرُدُّ الْقَضَاءَ یَنْقُضُهُ كَمَا یُنْقَضُ السِّلْكُ وَ قَدْ أُبْرِمَ إِبْرَاماً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 215 روایة: 1
1- حماد بن عثمان گوید: شنیدم كه مى فرمود: همانا دعاء قضا را برمى گرداند، و آنرا از هم واتابد و بزند چنانچه رشته نخ اگر چه به سختى تابیده شده باشد از هم باز شود.
2- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ إِنَّ الدُّعَاءَ یَرُدُّ مَا قَدْ قُدِّرَ وَ مَا لَمْ یُقَدَّرْ قُلْتُ وَ مَا قَدْ قُدِّرَ عَرَفْتُهُ فَمَا لَمْ یُقَدَّرْ قَالَ حَتَّى لَا یَكُونَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 215 روایة: 2
2- عمر بن یزید گوید: از حضرت ابى الحسن (كاظم) علیه السلام شنیدم كه مى فرمود: همانا دعاء برمى گرداند آن چه را مقدر شده و آنچه را مقدر نشده، عرض كردم: مقدر شده را دانستم مقدر نشده كدام هست؟ فرمود: تا اینكه تقدیر در مورد آن نشود.
شرح:
یعنى دعاء جلو تقدیر را مى گیرد و بداء حاصل گردد.
3- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ بِسْطَامَ الزَّیَّاتِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الدُّعَاءَ یَرُدُّ الْقَضَاءَ وَ قَدْ نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ وَ قَدْ أُبْرِمَ إِبْرَاماً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 215 روایة: 3
3- حضرت صادق علیه السلام فرمود: دعا برگرداند قضائیكه از آسمان نازل گردیده و به سختى ابرام شده (و محكم گردیده) است.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَبِی هَمَّامٍ إِسْمَاعِیلَ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِنَّ الدُّعَاءَ وَ الْبَلَاءَ لَیَتَرَافَقَانِ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ إِنَّ الدُّعَاءَ لَیَرُدُّ الْبَلَاءَ وَ قَدْ أُبْرِمَ إِبْرَاماً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 215 روایة: 4
4- حضرت رضا علیه السلام فرمود: على بن الحسین علیهماالسلام فرموده: همانا دعا و بلاء تا روز قیامت با هم رفاقت كنند، و همانا دعاء برگرداند بلاء را كه به سختى ابرام شده است.
توضیح:
مجلسى (ره) گوید: در بعضى از نسخ «لیتواقفان» به جاى «لیترافقان» ضبط شده و آن ظاهرتر است یعنى با هم مبارزه و مخاصمه كنند. و تأیید كند آن را آنچه عامه از پیغمبر صلى اللّه علیه و آله نقل كنند كه فرمود: دعا بلاء را دیدار كند پس در هوا با هم به جدال برخیزند.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ الدُّعَاءُ یَدْفَعُ الْبَلَاءَ النَّازِلَ وَ مَا لَمْ یَنْزِلْ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 216 روایة: 5
5- و نیز از حضرت رضا علیه السلام از آنحضرت علیه السلام حدیث شده كه فرمود: دعا بلائى را كه نازل شده و آنچه نازل نشده دفع كند.
(3070) 6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ لِی أَ لَا أَدُلُّكَ عَلَى شَیْ ءٍ لَمْ یَسْتَثْنِ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ ص قُلْتُ بَلَى قَالَ الدُّعَاءُ یَرُدُّ الْقَضَاءَ وَ قَدْ أُبْرِمَ إِبْرَاماً وَ ضَمَّ أَصَابِعَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 216 روایة: 6
6- زراره گوید: حضرت باقر علیه السلام بمن فرمود: آیا تو را راهنمائى نكنم به چیزى كه رسول خدا صلى اللّه علیه و آله در آن استثناء نزده (و چیزى را از آن بیرون نكرده)؟ عرض كردم: چرا، فرمود: دعاء است كه برگرداند قضاء مبرم را كه به سختى محكم شده و (براى تشبیه و بیان مطلب) انگشتانش را بهم چسباند (یعنى شدت ابرام آن مانند این انگشتان چسبیده به هم باشد).
7- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الدُّعَاءُ یَرُدُّ الْقَضَاءَ بَعْدَ مَا أُبْرِمَ إِبْرَاماً فَأَكْثِرْ مِنَ الدُّعَاءِ فَإِنَّهُ مِفْتَاحُ كُلِّ رَحْمَةٍ وَ نَجَاحُ كُلِّ حَاجَةٍ وَ لَا یُنَالُ مَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا بِالدُّعَاءِ وَ إِنَّهُ لَیْسَ بَابٌ یُكْثَرُ قَرْعُهُ إِلَّا یُوشِكُ أَنْ یُفْتَحَ لِصَاحِبِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 216 روایة: 7
7- عبداللّه بن سنان گوید: شنیدم حضرت صادق علیه السلام مى فرمود: دعاء قضاء مبرم شده را برگرداند، پس بسیار دعا كن که آن كلید هر رحمت و پیروزى در هر حاجت است، و به آنچه نزد خداى عزوجل است نتوان رسید جز بوسیله دعا، و هیچ درى بسیار كوبیده نشود جز این كه امید بباز شدن آن نزدیك شود.
8- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ قَالَ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى ع عَلَیْكُمْ بِالدُّعَاءِ فَإِنَّ الدُّعَاءَ لِلَّهِ وَ الطَّلَبَ إِلَى اللَّهِ یَرُدُّ الْبَلَاءَ وَ قَدْ قُدِّرَ وَ قُضِیَ وَ لَمْ یَبْقَ إِلَّا إِمْضَاؤُهُ فَإِذَا دُعِیَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سُئِلَ صُرِفَ الْبَلَاءُ صَرْفَةً
اصول كافى جلد 4 صفحه: 216 روایة: 8
8- ابو ولاد گوید: حضرت موسى بن جعفر علیهماالسلام فرمود: بر شما باد (كه ملازمت كنید) به دعا، زیرا دعاء بدرگاه خدا و خواستن از او، برگرداند بلائى را كه مقدر شده و حكم بدان شده، و جز اجراى آن چیزى نمانده، پس چون خداى عزوجل خوانده شد و از او در خواست شد یكباره بلا را بگرداند.
9- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَیَدْفَعُ بِالدُّعَاءِ الْأَمْرَ الَّذِی عَلِمَهُ أَنْ یُدْعَى لَهُ فَیَسْتَجِیبُ وَ لَوْ لَا مَا وُفِّقَ الْعَبْدُ مِنْ ذَلِكَ الدُّعَاءِ لَأَصَابَهُ مِنْهُ مَا یَجُثُّهُ مِنْ جَدِیدِ الْأَرْضِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 216 روایة: 9
9- حضرت صادق علیه السلام فرمود: خداى عزوجل هر آینه دفع كند بوسیله دعاء آنچه را كه مى داند اگر براى آن دعاء شود اجابت خواهد كرد، و اگر نبود كه بنده به این دعا موفق شود به او بلائى مى رسید كه او را از روى زمین بردارد.
شرح:
مجلسى (ره) پس از تجزیه و تركیب قستى از حدیث كلامى گوید: كه حاصلش این است كه خداى سبحان دفع كند بلائى را كه بنده مستحق نزول آن گشته، هرگاه بداند كه آن بنده پس از این براى برطرف شدن آن دعا مى كند، پس آن بلا را نازل نكند به خاطر آن دعائى كه پس از این از آن بنده سرزند، پس دعا پیش از وقوعش در دفع بلا اثر كند.

باب اینكه دعا شفاء و درمان هر دردى است

بَابُ أَنَّ الدُّعَاءَ شِفَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عَلَاءِ بْنِ كَامِلٍ قَالَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَیْكَ بِالدُّعَاءِ فَإِنَّهُ شِفَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 217 روایة: 1
1- علاء بن كامل گوید: حضرت صادق (ع) به من فرمود: بر تو باد بدعاء زیرا آن درمان هر دردى است.

باب اینكه هر كه دعا كند مستجاب گردد

بَابُ أَنَّ مَنْ دَعَا اسْتُجِیبَ لَهُ
(3075) 1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الدُّعَاءُ كَهْفُ الْإِجَابَةِ كَمَا أَنَّ السَّحَابَ كَهْفُ الْمَطَرِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 217 روایة: 1
1- حضرت صادق (ع) فرمود: دعا مخزن و گنجینه اجابت است چنانچه ابر مخزن باران است.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: «الدعاء كهف الاجابة» یعنى مخزن و محل و مظنه اجابت است چنانچه ابر محل و مظنه باران است... تا اینكه گوید: و گفته شده: اینكه تشبیه بابر فرموده اشاره باینست كه ابر محل باران است جز اینكه روى نبودن مصلحت گاهى باران نبارد، دعا نیز این چنین است كه گاهى نبودن مصلحت در دنیا مستجاب نگردد ولى در آخرت عوض آن را بدهند.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا أَبْرَزَ عَبْدٌ یَدَهُ إِلَى اللَّهِ الْعَزِیزِ الْجَبَّارِ إِلَّا اسْتَحْیَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَرُدَّهَا صِفْراً حَتَّى یَجْعَلَ فِیهَا مِنْ فَضْلِ رَحْمَتِهِ مَا یَشَاءُ فَإِذَا دَعَا أَحَدُكُمْ فَلَا یَرُدَّ یَدَهُ حَتَّى یَمْسَحَ عَلَى وَجْهِهِ وَ رَأْسِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 218 روایة: 2
2- حضرت صادق (ع) فرمود: هیچ بنده اى دست به درگاه خداى عزیز جبار نگشاید جز اینكه خداى عزوجل شرم كند كه آنرا تهى بازگرداند تا اینكه از فضل رحمت خود در آن بنهد، پس هر گاه یكى از شماها دعا كرد دستش را برنگرداند تا آنرا بسر و روى خود بكشد.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: شرم و حیاء گرفتگى نفس است از كار بد بخاطر بیم نكوهش و چون بخداى تعالى نسبت داده شود مقصود از آن لازمه آن است كه ترك باشد یعنى خدا آن كار را نكند... تا آنكه گوید:
و در اینجا شبهه ایست كه باید آنرا دفع كنیم و بخاطر بسیارى از مردم بیاید و آن این است: كه چگونه خداى سبحان وعده اجابت داده وخلف وعده او محال است و گذشته آیات و روایات بسیارى در این باره آمده، و دروغ از خداى تعالى و حجت هاى او علیهم السلام ممتنع است (پس چگونه كه بسیارى از دعاها باجابت نرسد)؟
و جواب از این اعتراض را ممكن است بچند وجه گفت:
اول: اینكه وعده خدا مشروط بمشیت است یعنى اگر بخواهم اجابت كنم و به همین دلالت كند گفتارش كه (در سوره انعام آیه 41) فرماید: «و بر طرف كند آنچه را به در گاه او دعا كنید اگر بخواهد» .
دوم: اینكه مقصود از اجابت كه خداوند و حجج او فرمودند لازمه آنست كه آن توجه و استماع دعا است یعنى فوراً شنیده شود و مورد توجه قرار گیرد ولى در دادن آنچه را خواهد تأخیر كند تا باز او را بخواند و آوازش بشنود چون آن را دوست دارد.
سوم: اینكه اجابت مشروط و خیر بودن براى دعا كننده زیرا خداى حكیم بدلخواه بندگان از آنچه خیر و صلاح آنها است دست برندارد.
چهارم: لازم نیست اجابت دعا فورى باشد و ممكن است دعا مستجاب شده باشد ولى ظهور آثار آن روى پاره اى از مصالح به مدت زیادى تأخیر افتد، چنانچه در تفسیر گفتار خداى تعالى:«قد اجیبت دعوتكما» كه خدا به موسى و هارون كه دعا كردند پروردگارا اموال ایشان را تباه سازد.. خطاب فرمود: «كه همانا مستجاب شد دعاى شما» (سوره یونس آیه 89) حدیث شده كه فرمودند: میان این خطاب و میان غرق فرعون و نابودى او و پیروانش (كه براى آن دعا كرده بودند) چهل سال طول كشید...
(مترجم گوید: مجلسى (ره) وجوه دیگرى نیز ذكر كرده كه بهمین چهار وجه اكتفاء شد).