اصول کافی جلد چهارم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید هاشم رسولی محلاتی

باب كسیكه مردم را عیب كند یا عیب مردمان گوید

بَابُ مَنْ یَعِیبُ النَّاسَ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ أَسْرَعَ الْخَیْرِ ثَوَاباً الْبِرُّ وَ إِنَّ أَسْرَعَ الشَّرِّ عُقُوبَةً الْبَغْیُ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ عَیْباً أَنْ یُبْصِرَ مِنَ النَّاسِ مَا یَعْمَى عَنْهُ مِنْ نَفْسِهِ أَوْ یُعَیِّرَ النَّاسَ بِمَا لَا یَسْتَطِیعُ تَرْكَهُ أَوْ یُؤْذِیَ جَلِیسَهُ بِمَا لَا یَعْنِیهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 200 روایة: 1
1- حضرت باقر (ع) فرمود: همانا ثواب نیك رفتارى زودتر از هر كار خیرى رسد، و عقوبت ستم و تعدى بمردم زودتر از هر بدى آید، و همین عیب براى مرد بس است كه از مردمان ببیند چیزى را كه از (دیدن) آنچیز در خودش كور است، یا مردم را بكارى سرزنش كند كه خودش نتواند آنرا واگذارد، یا همنشین خود را بچیزى كه بكار او نخورد آزار دهد.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: ظاهر این است كه مراد از «بر» احسان بدیگرى است و گاه بهر كار خیرى اطلاق شود، و مقصود از «بغى» ظلم و دست درازى بمردم است و گاهى بر زنا اطلاق شود، و ظاهر در اینجا همان معناى اول است، و ممكن است مقصود خروج بر امام باشد...، تا آنكه گوید: سپس ظاهر اینست كه مقصود از آن چیزى كه از دیدن آن در خود كور است، یا خودش استطاعت ترك آنرا ندارد اعم است از اینكه از جنس عیب دیگران باشد یا نباشد.... و گفتار آنحضرت كه فرمود: «یا همنشین خود را بچیزى كه بكار او نخورد، بیازارد» یعنى چیزى كه براى او مهم نیست و سودى ندارد چه براى خودش و چه براى همنشینش و ممكن است مقصود پر گفتن و بیهوده گفتن باشد، زیرا كه آن همنشین خردمند را آزار دهد.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص كَفَى بِالْمَرْءِ عَیْباً أَنْ یُبْصِرَ مِنَ النَّاسِ مَا یَعْمَى عَلَیْهِ مِنْ نَفْسِهِ وَ أَنْ یُؤْذِیَ جَلِیسَهُ بِمَا لَا یَعْنِیهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 200 روایة: 2
2- ابو حمزه گوید: از حضرت على بن الحسین علیهما السلام شنیدم كه میفرمود: رسول خدا (ص) فرموده: همین عیب براى مرد بس است كه ببیند كه از مردمان چیزى را كه در خود نبیند، و همنشین خود را بیازارد به چیزى كه بكار او نخورد.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُخْتَارٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ كَفَى بِالْمَرْءِ عَیْباً أَنْ یَتَعَرَّفَ مِنْ عُیُوبِ النَّاسِ مَا یَعْمَى عَلَیْهِ مِنْ أَمْرِ نَفْسِهِ أَوْ یَعِیبَ عَلَى النَّاسِ أَمْراً هُوَ فِیهِ لَا یَسْتَطِیعُ التَّحَوُّلَ عَنْهُ إِلَى غَیْرِهِ أَوْ یُؤْذِیَ جَلِیسَهُ بِمَا لَا یَعْنِیهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 201 روایة: 3
3- حضرت باقر علیه السلام فرمود: این عیب براى مرد بس است كه از عیبهاى مردم چیزى را جستجو كند (و درصدد فهمیدن آن بر آید) كه از دیدن آن در خود نابینا است، یا چیزى را بر مردم عیب گیرد كه در خود او هست، و نتواند از آن عیب بیرون آید و بحال دیگرى در آید، یا همنشین خود را بچیزى كه بكارش نخورد آزار دهد.
(3035) 4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ وَ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ص قَالَا إِنَّ أَسْرَعَ الْخَیْرِ ثَوَاباً الْبِرُّ وَ أَسْرَعَ الشَّرِّ عُقُوبَةً الْبَغْیُ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ عَیْباً أَنْ یَنْظُرَ فِی عُیُوبِ غَیْرِهِ مَا یَعْمَى عَلَیْهِ مِنْ عَیْبِ نَفْسِهِ أَوْ یُؤْذِیَ جَلِیسَهُ بِمَا لَا یَعْنِیهِ أَوْ یَنْهَى النَّاسَ عَمَّا لَا یَسْتَطِیعُ تَرْكَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 201 روایة: 4
4- ابوحمزه از حضرت باقر و حضرت على بن الحسین علیهم السلام حدیث كند (كه مانند حدیث (1) است و با ترجمه و شرحش گذشت).

باب اینكه مسلمان بآنچه در جاهیلیت پیش از مسلمانى كرده است مؤاخذه نشود

بَابُ أَنَّهُ لَا یُؤَاخَذُ الْمُسْلِمُ بِمَا عَمِلَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ نَاساً أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ ص بَعْدَ مَا أَسْلَمُوا فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ یُؤْخَذُ الرَّجُلُ مِنَّا بِمَا كَانَ عَمِلَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ بَعْدَ إِسْلَامِهِ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ حَسُنَ إِسْلَامُهُ وَ صَحَّ یَقِینُ إِیمَانِهِ لَمْ یُؤَاخِذْهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بِمَا عَمِلَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ وَ مَنْ سَخُفَ إِسْلَامُهُ وَ لَمْ یَصِحَّ یَقِینُ إِیمَانِهِ أَخَذَهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بِالْأَوَّلِ وَ الْآخِرِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 201 روایة: 1
1- حضرت باقر علیه السلام فرمود: مردمى نزد رسول خدا (ص) آمدند و این پس از آن بود كه مسلمان شده بودند، پس عرضكردند: اى رسول خدا آیا كسى از ماها بكارهائى كه در زمان جاهلیت كرده است پس از اینكه مسلمان شده مؤاخذه شود؟ رسول خدا (ص) بآنها فرمود: هر كه اسلامش نیكو شود و یقین ایمانش درست باشد خداى تبارك و تعالى بآنچه در جاهلیت انجام داده او را مؤاخذه نكند، و هر كه اسلامش نیكو نشده، و یقین ایمانش درست نباشد خداى تعالى باول (یعنى پیش از اسلامش) و بآخر (یعنى پس از اسلامش) او را مؤاخذه كند.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: مقصود باسلام نیكو آن است كه بتمامى اصول دین مقرون باشد تا مخالفان و امثال آنها خارج باشند، و مقصود از درستى یقین ایمان اینست كه آلوده بشك و نفاق نباشد.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنِ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عِیَاضٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُحْسِنُ فِی الْإِسْلَامِ أَ یُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ فَقَالَ قَالَ النَّبِیُّ ص مَنْ أَحْسَنَ فِی الْإِسْلَامِ لَمْ یُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ وَ مَنْ أَسَاءَ فِی الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَ الْ آخِرِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 202 روایة: 2
2- فضیل بن عیاض گوید: از حضرت صادق (ع) پرسیدم مردى كه در اسلام خود نیكو باشد یا بآنچه در جاهلیت كرده است مؤاخذه شود؟ فرمود: كه رسول خدا (ص) فرموده است: كه هر كه در اسلام نیكو شود (و بدل و جان معتقد گردد) بآنچه در زمان جاهلیت كرده مؤاخذه نشود، و هر كه در اسلام بد باشد (و طورى باشد كه منجر بسلب ایمانش گردد) بآغاز تا انجام مؤاخذه شود.

باب در اینكه كفر پس از ایمان و توبه از آن، عمل گذشته پیش از كفر را باطل نكند

بَابُ أَنَّ الْكُفْرَ مَعَ التَّوْبَةِ لَا یُبْطِلُ الْعَمَلَ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ غَیْرِهِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ مَنْ كَانَ مُؤْمِناً فَعَمِلَ خَیْراً فِی إِیمَانِهِ ثُمَّ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ فَكَفَرَ ثُمَّ تَابَ بَعْدَ كُفْرِهِ كُتِبَ لَهُ وَ حُوسِبَ بِكُلِّ شَیْ ءٍ كَانَ عَمِلَهُ فِی إِیمَانِهِ وَ لَا یُبْطِلُهُ الْكُفْرُ إِذَا تَابَ بَعْدَ كُفْرِهِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 202 روایة: 1
1- حضرت باقر (ع) فرمود: هر كه مؤمن باشد و كار خیرى در زمان ایمانش كرده باشد سپس فتنه اى دچار او گردد و كافر شود، و پس از كفر توبه كند (و دوباره مؤمن گردد) هر چه (كار خیر) در زمان ایمانش كرده است نوشته شود و در حساب آید، و این كفرى كه پس از آن توبه كرده آنها را باطل نكند.