فهرست کتاب


اصول کافی جلد چهارم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید هاشم رسولی محلاتی

باب تهمت و بد گمانى

بَابُ التُّهَمَةِ وَ سُوءِ الظَّنِّ
(2765) 1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا اتَّهَمَ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ مِنْ قَلْبِهِ كَمَا یَنْمَاثُ الْمِلْحُ فِى الْمَاءِ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 66 روایة:1
امام صادق علیه السلام فرمود: همینكه مؤمن برادر (دینى) خود را تهمت زند ایمان از دلش زدوده شود، چون نمك در آب.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنِ اتَّهَمَ أَخَاهُ فِى دِینِهِ فَلَا حُرْمَةَ بَیْنَهُمَا وَ مَنْ عَامَلَ أَخَاهُ بِمِثْلِ مَا عَامَلَ بِهِ النَّاسَ فَهُوَ بَرِى ءٌ مِمَّا یَنْتَحِلُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 66 روایة:2
عمر بن یزید از پدرش حدیث كند كه گفت: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: هر كس برادر دینى خود را تهمت زند، احترامى میان آندو بجا نماند، و هر كه با برادر (دینى) خود مانند سایر مردم معامله كند او از آنچه خود را بدان بسته (یعنى مذهب حقه) بیزار و بركنار شده است.
3- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِى كَلَامٍ لَهُ ضَعْ أَمْرَ أَخِیكَ عَلَى أَحْسَنِهِ حَتَّى یَأْتِیَكَ مَا یَغْلِبُكَ مِنْهُ وَ لَا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِیكَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِى الْخَیْرِ مَحْمِلًا
اصول كافى جلد 4 صفحه: 66 روایة:3
امام صادق علیه السلام روایت شده كه امیرالمؤمنین علیه السلام در ضمن سخنى از (سخنان) خود فرمود: هر كار(ى كه از) برادر دینى خود (سرزند آن) را ببهترین وجه آن حمل كن، تا كارى كند كه راه توجیه را بر تو ببندد، و هیچگاه بسخنیكه از (دهان) برادرت بیرون آید گمان بد مبر، در صورتیكه براى آن سخن محمل خوبى مییابى.
شرح:
مقصود این استكه هر گفتارى یا كردارى از برادر دینى سرزند كه داراى دو وجه است یكى نیك و یكى بد، باید تا آنجا كه مقدور انسان است آنرا حمل بر وجه نیك كند گر چه احتمال طرف دیگر را هم بدهد و تجسس و وارسى كردن هم جایز نیست و خداوند از آن نهى فرموده، مگر آنكه راهى بر حمل وجه نیك بدست نیاورى یا آنرا بر تو ببندد.

باب كسیكه براى برادر دینى خود خیر اندیشى نكند

بَابُ مَنْ لَمْ یُنَاصِحْ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی حَفْصٍ الْأَعْشَى عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ سَعَى فِى حَاجَةٍ لِأَخِیهِ فَلَمْ یَنْصَحْهُ فَقَدْ خَانَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 67 روایة:1
ابو حفص اعشى گوید: شنیدم از امام صادق علیه السلام كه مى فرمود: رسولخدا صلى الله علیه وآله فرمود: هر كه دنبال انجام حاجت برادر دینى خود رود ولى خیر اندیشى براى او نكند بخدا و رسولش خیانت كرده است.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: یعنى تلاش براى قضاء حاجت او نكند، و اهمیت بآن ندهد.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَیُّمَا مُؤْمِنٍ مَشَى فِى حَاجَةِ أَخِیهِ فَلَمْ یُنَاصِحْهُ فَقَدْ خَانَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 67 روایة:2
سماعة گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: هر مؤمنى كه دنبال حاجت برادر (دینى) خود رود و براى او خیر اندیشى نكند بخدا و رسولش خیانت كرده.
(2770) 3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ جَمِیعاً عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُصَبِّحِ بْنِ هِلْقَامَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَیُّمَا رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا اسْتَعَانَ بِهِ رَجُلٌ مِنْ إِخْوَانِهِ فِى حَاجَةٍ فَلَمْ یُبَالِغْ فِیهَا بِكُلِّ جُهْدٍ فَقَدْ خَانَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ أَبُو بَصِیرٍ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَعْنِى بِقَوْلِكَ وَ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ مِنْ لَدُنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَى آخِرِهِمْ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 67 روایة:3
ابو بصیر گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: هركه از یاران ما كه یكى از برادران (دینیش) در كارى از او كمك و یارى بخواهد و تا آنجا كه مى تواند در آن كوشش نكند بخدا و رسولش و مؤمنین خیانت كرده، ابو بصیر گوید: بحضرت عرض كردم: مقصود شما از مؤمنین چیست؟ فرمود: از زمان امیرالمؤمنین علیه السلام تا آخر آنان.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: محتمل است مقصود از مؤمنین ائمه علیهم السلام باشند زیرا مؤمنین حقیقى آنهایند چنانچه در روایات مؤمنین بآنان تفسیر شده است، و محتمل است شامل سایرین نیز گردد.
4- عَنْهُمَا جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ مَشَى فِی حَاجَةِ أَخِیهِ ثُمَّ لَمْ یُنَاصِحْهُ فِیهَا كَانَ كَمَنْ خَانَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ كَانَ اللَّهُ خَصْمَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 68 روایة:4
ابو جمیله گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: هر كه دنبال حاجت برادر (دینى) خود رود سپس نسبت به او خیر اندیشى نكند مانند كسى است كه بخدا و رسولش خیانت كرده، و خدا خصم او است.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنِ اسْتَشَارَ أَخَاهُ فَلَمْ یَمْحَضْهُ مَحْضَ الرَّأْیِ سَلَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رَأْیَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 68 روایة:5
امام صادق علیه السلام فرمود: هر كه از برادر (دینى) خود مشورت كند، و او رأى خالص و بى غرضانه باو ندهد، خداى عزوجل رأى (یعنى عقل و تدبیر) او را بگیرد.
6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَیُّمَا مُؤْمِنٍ مَشَى مَعَ أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ فِى حَاجَةٍ فَلَمْ یُنَاصِحْهُ فَقَدْ خَانَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 68 روایة:6
سماعة گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: هر مؤمنى كه با برادر مؤمنش دنبال حاجتى از او برود و براى او مصلحت اندیشى نكند بخدا و رسولش خیانت كرده.

باب خلف وعده

بَابُ خُلْفِ الْوَعْدِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ عِدَةُ الْمُؤْمِنِ أَخَاهُ نَذْرٌ لَا كَفَّارَةَ لَهُ فَمَنْ أَخْلَفَ فَبِخُلْفِ اللَّهِ بَدَأَ وَ لِمَقْتِهِ تَعَرَّضَ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 68 روایة:1
هشام بن سالم گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم كه مى فرمود: وعده مؤمن به برادر (دین) خود نذرى است كه كفاره ندارد، پس هر كه بآ وفا نكند بمخالفت وعده با خدا برخاسته و خود را در غضب او انداخته، این است گفتار خدایتعالى كه (فرماید:): «اى كسانیكه ایمان آورده اید چرا گوئید آنچه را نكنید چه دشمنى گرانى است نزد خدا كه بگوئید آنچه را نكنید» (سوره صف آیه 2 3).
شرح:
مقصود از گفتار حضرت كه فرمود:«نذرى است كه كفاره ندارد» بحسب ظاهر براى تغلیظ و اهمیت آن بر سایر نذرها است، و حمل بر تخفیف و سبكتر بودنش از نذرهاى دیگر، خلاف ظاهر و سیاق عبارت است، مجلسى (ره) گوید: اینكه فرمود: «فبخلف الله بدأ» براى اینست كه خداوند از بندگان پیمان گرفته كه بدستوراتش عمل كنند و نواهى او را ترك نمایند، و چون دستور بوفاء بعهد داده و از خلف وعده نهى فرموده، پس آنكس كه خلف وعده كند با عهد خدا مخالف كرده، سپس در تفسیر آیه و شأن نزولش گفتار مفسرین و مختار خود را نقل فرموده كه جمعى گفته اند آیه درباره منافقین و مخالفین نازل شده و ذكر آن بطول انجامید و از وضع ترجمه و شرح ما خارج است.
(2775) 2- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ كَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْ آخِرِ فَلْیَفِ إِذَا وَعَدَ
اصول كافى جلد 4 صفحه: 69 روایة:2
امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرموده: هر كه بخدا و روز جزا ایمان دارد باید بوعده كه میدهد وفا كند.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: این دو حدیث با قوت سندى كه دارند دلالت بر وجوب وفاء بعهد كنند و در حدیث اول تهدید شدیدى است و دلالت كند كه آیه در خلف وعده نازل شده و آن مشتمل بر تأكیدات و مبالغاتى است كه بضمیمه حدیث معتبر دلالت بر وجوب وفاء بوعده كند. با اینكه ظاهر كلمات بیشتر علماء شیعه اینست كه بوفاء بعهد مستحب است مگر اینكه وعده در ضمن عقد لازمى باشد، سپس بر دلالت آیه اشكالى میكند و از آن جواب دهد كه ملخصش اینست كه اگر گفته شود در آیه احتمالاتى است خصوص با اینكه در اخبار شیعه و سنى آمده است كه آیه درباره منافقین و مخالفین نازل گردیده، در جواب گوئیم: كه سیاق آیه عمومیت دارد و مورد نزول، باعث تخصیص آیه نگردد، و پس از بیان اشكال و جواب در وجه اینكه بیشتر علماء شیعه وفاء بعهد را مستحب دانسته اند مطالبى بیان فرموده و كلماتى از دانشمندان ایراد كرده و در پایان براى وعده مراتبى بیان داشته كه در بعضى از آنها وفاء بعهد واجب و در بعضى مستحب است، و براى توضیح بیشتر به مرآت العقول مراجعه شود.