آموزش عقاید و دستورات دینی

, تنظیم و گردآوری: مرکز غدیر

احسان و دستگیری از درماندگان

این مطلب مسلم است که در هر جامعه ای درماندگان و بینوایان مستحق کمک و دستگیری هستند.
وظیفه توانگران است که آنها را یاری کنند و این حق مسلم را پایمال نکنند و شرع مقدس اسلام نیز سفارشهای مؤکد در رعایت این حق فرموده و توانگران را موظف می دارد که از ناتوانان و درماندگان دستگیری نمایند.
خدای متعال در قرآن مجید، خود را نیکوکار و بخشاینده و بخشنده معرفی نموده و بندگان خود را به داشتن این صفات پسندیده ترغیب و تشویق می فرماید، تا جائیکه می فرماید:
خدا همراه نیکوکاران است.
و نیز می فرماید:
چیزیرا که انفاق می کنید بنفع خودتان است.
و در جای دیگر می فرماید:
آنچه را که انفاق می کنید بخودتان خواهد برگشت و خسارتی نبرده اید.
مطالعه و دقت در وضع اجتماعی و نیز در فوائد احسان مضمون شریف این آیات را روشن می سازد زیرا در حقیقت همه قوای اجتماع برای همه افراد کار می کند و در جامعه ای که گروهی درمانده بر اثر دست تنگی از کار و کوشش باز می مانند بهمان نسبت از تولید ثروت کاسته می شود و نتایج نامطلوب آن دامنگیر همه افراد می شود و کار بجائی می رسد که توانگران از همه درمانده تر می شوند.
ولی اگر توانگران با نیکوکاری و بخشش خود از درماندگان دستگیری نمایند نتایج بسیار عالی عایدشان می شود که از آنجمله است:
1 - با اینکار در دیگران نسبت به خود ایجاد محبت کرده دل گروهی را شیفته خود ساخته اند.
2 - با سرمایه ناچیزی احترام زیاد کسب نموده اند.
3 - پشتیبانی همه مردم را نسبت به خود کسب کرده اند زیرا مردم از نیکوکار طرفداری می کنند.
4 - از خطر روزی که کینه و خشم تنگدستان رویهم تراکم کرده هر خشک و تر را بسوزاند ایمن می باشند.
5 - همان مال ناچیزی که در انفاق خرج کرده اند بواسطه براه افتاد چرخ اقتصاد جامعه مضاعف شده بخودشان برمی گردد.
آیات و روایات در فضیلت انفاق در راه خدا و تحریص و ترغیب بر آن بی شمار است.

تعاون

مسأله احسان و نیکوکاری که ذکر شد یکی از شعبه های مختلف تعاون است که اساس اجتماع بشری است چه حقیقت اجتماع، دست بدست هم دادن افراد است که بواسطه کمکی که بهمدیگر می کنند کار همه درست گردد و زندگی همه استوار شود و نیازمندی همه رفع شود. نباید تصور کرد که دین مقدس اسلام نیکوکاری را تنها در مال خواسته بلکه دستگیری از هر درمانده ای اگرچه نیاز مالی نداشته باشد مطلوب دین مقدس اسلام و هم یکی از خواسته های وجدان انسان است.
نادانی را دانش آموختن؛ نابینائی را دست گرفتن؛ گمراهی را راهنمائی کردن، افتاده ای را کمک کردن و... همه از مصادیق احسان و نیکوکاری است و از تعاونی است که ما در نخستین روز تشکیل اجتماع اعتبار آن را تصدیق کرده و امضاء نموده ایم و پر روشن است که اگر انسان بخشی از کارهای فرعی را انجام ندهد کارهای اساسی را انجام نخواهد داد و اگر وظایف جزئی غیر مهم را رعایت نکند زیر بار وظائف کلی و مهم نخواهد رفت.

اقدام در خیرات و مبرات

پسندیده بودن نیکوکاری برای نتیجه هائی است که از آن حاصل می شود و البته هر چه این نتایج و آثار؛ همگانی تر و پاینده تر باشد نیکوکاری خود نیز پسندیده تر و عالی تر خواهد بود معالجه یک بیمار، نیکوکاری و احسان است ولی ساختن و براه انداختن بیمارستانی که روزانه صدها بیمار را معالجه کند با آن قابل سنجش نیست. تعلیم یک دانشجو پسندیده است ولی هرگز بپایه تأسیس یک مؤسسه ای که سالانه صدها دانشمند بیرون می دهد نخواهد رسید؛ اینست که اوقاف عامه و خیرات و مبرات همگانی از مراتب عالیه احسان و نیکوکاری است.
در زبان شرع از این خیرات عمومی بصدقه جاریه تعبیر می شود. پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: دو چیز اسباب سربلندی مرد است: یکی فرزند صالح و دیگری جاریه و چنانکه از کتاب و سنت معلوم می شود تا صدقه جاریه برپاست خدای متعال در حق کسیکه آنرا صدقه کرده حسنات می نویسد.