فهرست کتاب


اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: دین را دام دنیا ساختن

بَابُ اخْتِتَالِ الدُّنْیَا بِالدِّینِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَیْلٌ لِلَّذِینَ یَخْتِلُونَ الدُّنْیَا بِالدِّینِ وَ وَیْلٌ لِلَّذِینَ یَقْتُلُونَ الَّذِینَ یَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ وَ وَیْلٌ لِلَّذِینَ یَسِیرُ الْمُؤْمِنُ فِیهِمْ بِالتَّقِیَّةِ أَ بِى یَغْتَرُّونَ أَمْ عَلَیَ یَجْتَرِءُونَ فَبِی حَلَفْتُ لَأُتِیحَنَّ لَهُمْ فِتْنَةً تَتْرُكُ الْحَلِیمَ مِنْهُمْ حَیْرَانَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 407 روایة:1
امام صادق (ع) مى فرمود: رسولخدا (ص) فرمود: خداى عزوجل فرماید: واى بر كسیكه دین را دام بدست آوردن دنیا كنند، واى بر كسانیكه مردمى را كه بعدالت دستور دهند بكشند، واى بر كسانیكه مؤمن در میان آنها با خوف و تقیه بسر برد، اینها بمن مغرور میشود؟ (براى اینكه نعمت و مهلتشان میدهم) یا بر من گستاخى میكنند، بحق خودم سوگندكه فتنه و بلائى براى آنها پیش آورم كه خردمندشان سرگردان شود.

باب: كسیكه عدالتى را بستاید و عمل دیگر كند

بَابُ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا وَ عَمِلَ بِغَیْرِهِ
توضیح : مقصود از این باب اینستكه: كسى از مطلب حقى كه مطابق قانون عدالت باشد دم زند و آنرا براى مردم بیان كند، ولى خودش بآن عمل نكند، یا از دین و امام بر حقى ستایش كند و خودش پیروى شیطان نماید، چنانچه خداى عزوجل فرماید: لم تقولون مالا تفعلون و بازفرماید: أتامرون الناس بالبرو تنسون انفسكم«مردم را به نیكى امر میكنید و خود فراموش مینمائید».
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ یُوسُفَ الْبَزَّازِ عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ حَسْرَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ عَمِلَ بِغَیْرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 408 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: پر حسرت ترین مردم روز قیامت كسى است كه عدالتى را ستوده و عمل خودش بر خلاف آن باشد (زیرا در قیامت مى بیند شنوندگان سخن او سعادتمند گشته ولى خودش بدبخت و گرفتار است).
(2505)2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ قُتَیْبَةَ الْأَعْشَى عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ عَذَاباً یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا وَ عَمِلَ بِغَیْرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 408 روایة:2
و فرمود: روز قیامت سخت ترین مردم از لحاظ عذاب كسى است كه عدالتى را بستاید و بر خلاف آن عمل كند.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ النَّاسِ حَسْرَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ خَالَفَهُ إِلَى غَیْرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 408 روایة:3
و فرمود: پر حسرت ترین مردم روز قیامت كسى است كه عدالتى را بستاید و بر خلاف آن عمل دیگر كند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِى بَصِیرٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَكُبْكِبُوا فِیها هُمْ وَ الْغاوُونَ قَالَ یَا أَبَا بَصِیرٍ هُمْ قَوْمٌ وَصَفُوا عَدْلًا بِأَلْسِنَتِهِمْ ثُمَّ خَالَفُوهُ إِلَى غَیْرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 409 روایة:4
ابو بصیر گوید: امام صادق (ع) راجع بقول خداى عزوجل فرمود: «آنها و گمراهان برو در دوزخ افتند 94 سوره 26» فرمود: اى ابابصیر اینها مردمى هستند كه با زبان خود عدالتى را ستوده و در مقام عمل بخلافش گرائیده اند.
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ خَیْثَمَةَ قَالَ قَالَ لِى أَبُو جَعْفَرٍ ع أَبْلِغْ شِیعَتَنَا أَنَّهُ لَنْ یُنَالَ مَا عِنْدَ اللَّهِ إِلَّا بِعَمَلٍ وَ أَبْلِغْ شِیعَتَنَا أَنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ حَسْرَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ یُخَالِفُهُ إِلَى غَیْرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 409 روایة:5
امام باقر (ع) فرمود: بشیعیان ما این پیغام برسان كه: هرگز ثواب خدا بكسى جز با عمل نرسد و بآنها برسان كه پرحسرت ترین مردم روز قیامت كسى است كه عدالتى را ستاید و سپس بخلاف آن گراید.

باب: مجادله و ستیزه و دشمنى با مردم

بَابُ الْمِرَاءِ وَ الْخُصُومَةِ وَ مُعَادَاةِ الرِّجَالِ
توضیح : مقصود از این باب مباحثات و گفتگوهائى است كه میان مردم بر پا مى شود و بر سخن یكدیگر اعتراض مى كنند، براى اینكه سخن خود را اگر چه باطلست بكرسی نشانند و اظهار فضل و دانش كنند، از این رو غالباً اینگونه مباحثات بدشمنى و دشنام و دورى از یكدیگر میكشد و اما بحث و مجادله براى اظهار حق یا فهمیدن حق محبوب و پسندیده است، چنانكه خدایتعالى فرماید: و جادلهم بالتى هى أحسن «بروش نیكوترى با آنها مجادله كن».
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِیَّاكُمْ وَ الْمِرَاءَ وَ الْخُصُومَةَ فَإِنَّهُمَا یُمْرِضَانِ الْقُلُوبَ عَلَى الْإِخْوَانِ وَ یَنْبُتُ عَلَیْهِمَا النِّفَاقُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 409 روایة:1
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: از مجادله و ستیزه بپرهیزید كه دلهاى دوستان و برادران را بیمار كنند و نفاق رویانند (زیرا سلامتى دل بصفا و صمیمت است و بیماریش بكینه و اندوه و پریشانى خاطر كه از مجادله و ستیره برخیزد و دوستان را با یكدیگر دو رو كند).
(2510)2- وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ النَّبِیُّ ص ثَلَاثٌ مَنْ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ مِنْ أَیِّ بَابٍ شَاءَ مَنْ حَسُنَ خُلُقُهُ وَ خَشِیَ اللَّهَ فِی الْمَغِیبِ وَ الْمَحْضَرِ وَ تَرَكَ الْمِرَاءَ وَ إِنْ كَانَ مُحِقّاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 409 روایة:2
پیغمبر (ص) فرمود: سه خصلت است كه هر كس خداى عزوجل را با آنها ملاقات كند (با این سه خصلت بمیرد) از هر دریكه خواهد داخل بهشت شود: كسیكه خلقش نیكو باشد و در غیبت و حضور مردم از خدا بترسد و مجادله نكند اگرچه حق با او باشد.
وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ مَنْ نَصَبَ اللَّهَ غَرَضاً لِلْخُصُومَاتِ أَوْشَكَ أَنْ یُكْثِرَ الِانْتِقَالَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 410 روایة:3
3- و باز فرمود: كسیكه خدا را هدف مجادلاتش كند، بتحول بسیار نزدیك شود.
شرح : مرحوم مجلسى، براى این روایت سه معنى ذكر فرموده كه دو معنى آن قریب بذهن است:
1 - در ذات و صفات خدا وارد بحث و گفتگو نشوید و با یكدیگر ستیزه منمائید، زیرا عقول و افكار بشر از درك آن قاصر است و از اینرو همواره از رأیى براى دیگر منتقل میشوند، چنانچه از سخنان حكماء و متكلمین هویداست كه هر كدام مذهب و عقیده اى دارند، پس بهتر آنستكه بتعلمیات قرآن و سنت اكتفا شود، (چنانچه در ص 367 دو مثال از تعلیمات قرآن و اخبار را با تعلیمات حكما و عرفا تطبیق نمودیم) و ممكن است مراد به انتقال، انتقال بكفر و باطل باشد.
2 - هنگام مباحثه و مجادله بخدا سوگند یاد نكنید، زیرا ممكن است، از ترس عذاب و عقاب خدا از آنچه سوگند خورده اید براى دیگر منتقل شوید و رسوا گردید.
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُمَارِیَنَّ حَلِیماً وَ لَا سَفِیهاً فَإِنَّ الْحَلِیمَ یَقْلِیكَ وَ السَّفِیهَ یُؤْذِیكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 410 روایة:4
امام صادق (ع) فرمود: با شخص حلیم و سفیه مجادله مكن، زیرا حلیم دشمنت دارد و سفیه آزارت رساند.
توضیح : حلیم دو معنى دارد: 1- خردمند و عاقل. 2- خویشتن دارى كه در كارها شتاب نكند و هر دو معنى در اینجا مناسب است و سفیه بیخرد و نادانست.
5- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا كَادَ جَبْرَئِیلُ ع یَأْتِینِى إِلَّا قَالَ یَا مُحَمَّدُ اتَّقِ شَحْنَاءَ الرِّجَالِ وَ عَدَاوَتَهُمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 410 روایة:5
رسولخدا (ص) فرمود: نبود زمانیكه جبرئیل نزد من آید، جز آنكه غالباً میگفت: اى محمد از بغض و دشمنى مردم بپرهیز.
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْكِنْدِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ جَبْرَئِیلُ ع لِلنَّبِیِّ ص إِیَّاكَ وَ مُلَاحَاةَ الرِّجَالِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 410 روایة:6
امام صادق (ع) فرمود: جبرئیل به پیغمبر گفت: از گفتگو و ستیزه با مردم بپرهیز.
(2515)7- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِیَّاكُمْ وَ الْمَشَارَةَ فَإِنَّهَا تُورِثُ الْمَعَرَّةَ وَ تُظْهِرُ الْمُعْوِرَةَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 411 روایة:7
امام صادق (ع) فرمود: از بزرگترین شر بپرهیزید كه موجب گناه و آزار و غرامت شود، و عیب پوشیده را آشكار كند.
8- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِیَّاكُمْ وَ الْخُصُومَةَ فَإِنَّهَا تَشْغَلُ الْقَلْبَ وَ تُورِثُ النِّفَاقَ وَ تَكْسِبُ الضَّغَائِنَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 411 روایة:8
و فرمود: از دشمنى با یكدیگر بپرهیزید، زیرا دشمنى دل را مشغول كند و موجب نفاق شود و كینه ها پدید آرد.
9- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا كَادَ جَبْرَئِیلُ ع یَأْتِینِى إِلَّا قَالَ یَا مُحَمَّدُ اتَّقِ شَحْنَاءَ الرِّجَالِ وَ عَدَاوَتَهُمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 411 روایة:9
(عین حدیث پنجم این بابست)
10- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا أَتَانِى جَبْرَئِیلُ ع قَطُّ إِلَّا وَعَظَنِى فَ آخِرُ قَوْلِهِ لِى إِیَّاكَ وَ مُشَارَّةَ النَّاسِ فَإِنَّهَا تَكْشِفُ الْعَوْرَةَ وَ تَذْهَبُ بِالْعِزِّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 411 روایة:10
رسولخدا (ص) فرمود: هیچگاه نبود كه جبرئیل نزد من آید، جز آنكه مرا موعظه میكرد و آخرین سخنش بمن این بود كه: از دشمنى با مردم بپرهیز» زیرا كه آن عیب نهفته را آشكار كند و عزت را ببرد.
11- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا عَهِدَ إِلَیَّ جَبْرَئِیلُ ع فِی شَیْ ءٍ مَا عَهِدَ إِلَیَّ فِی مُعَادَاةِ الرِّجَالِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 411 روایة:11
رسولخدا (ص) فرمود: آن اندازه كه جبرئیل درباره دورى از دشمن با مردم بمن سفارش كرد، درباره چیز دیگرى سفارش نكرد.
(2520)12- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ زَرَعَ الْعَدَاوَةَ حَصَدَ مَا بَذَرَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 411 روایة:12
امام صادق (ع) فرمود: هر كه دشمنى بكارد، كاشته خود را درو كند.