اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: رضا بموهبت ایمان و سپس صبر بر همه چیز

بَابُ الرِّضَا بِمَوْهِبَةِ الْإِیمَانِ وَ الصَّبْرِ عَلَى كُلِّ شَیْ ءٍ بَعْدَهُ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ الْمُخْتَارِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا عَبْدَ الْوَاحِدِ مَا یَضُرُّ رَجُلًا إِذَا كَانَ عَلَى ذَا الرَّأْیِ مَا قَالَ النَّاسُ لَهُ وَ لَوْ قَالُوا مَجْنُونٌ وَ مَا یَضُرُّهُ وَ لَوْ كَانَ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ یَعْبُدُ اللَّهَ حَتَّى یَجِیئَهُ الْمَوْتُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 342 روایة:1
عبد الواحد بن مختار گوید: امام باقر (ع) فرمود: اى عبدالواحد! مردى كه داراى این عقیده (مذهب تشیع) باشد، هر چه مردم درباره او گویند، زیانى باو نرساند اگر چه بگویند دیوانه است، و اگر بر سركوهى هم باشد، خدا را عبادت كند تا مرگش برسد.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَوْ لَمْ یَكُنْ فِى الْأَرْضِ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَاحِدٌ لَاسْتَغْنَیْتُ بِهِ عَنْ جَمِیعِ خَلْقِى وَ لَجَعَلْتُ لَهُ مِنْ إِیمَانِهِ أُنْساً لَا یَحْتَاجُ إِلَى أَحَدٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 343 روایة:2
رسولخدا (ص) فرمود: خداى تبارك و تعالى فرماید: اگر در روى زمین جز یك مؤمن نباشد، باو از همه مخلوقم بى نیازى جویم و از ایمانش همدهى براى او سازم كه بهیچ كسى محتاج نباشد.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِى نَصْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَى عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ مَا یُبَالِى مَنْ عَرَّفَهُ اللَّهُ هَذَا الْأَمْرَ أَنْ یَكُونَ عَلَى قُلَّةِ جَبَلٍ یَأْكُلُ مِنْ نَبَاتِ الْأَرْضِ حَتَّى یَأْتِیَهُ الْمَوْتُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 343 روایة:3
امام باقر علیه السلام فرمود: كسى را كه خدا باین امر (تشیع) آشنا كرد چه باك دارد از اینكه بر سركوهى باشد و از گیاه زمین بخورد تا بمیرد.
(2330)4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ كُلَیْبِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَا یَنْبَغِى لِلْمُؤْمِنِ أَنْ یَسْتَوْحِشَ إِلَى أَخِیهِ فَمَنْ دُونَهُ الْمُؤْمِنُ عَزِیزٌ فِى دِینِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 343 روایة:4
كلیب بن معاویه گوید: شنیدم امام صادق (ع) مى فرمود: براى مؤمن سزاوار نیست كه از ترس وحشت با برادر و غیر برادرش مأنوس شود، مؤمن از نظر دینش عزیز است (یعنى عزت و شرافت دینش از هر همدمى براى او بهتر و بالاتر است).
5- عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ وَ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع فِى مَرْضَةٍ مَرِضَهَا لَمْ یَبْقَ مِنْهُ إِلَّا رَأْسُهُ فَقَالَ یَا فُضَیْلُ إِنَّنِى كَثِیراً مَا أَقُولُ مَا عَلَى رَجُلٍ عَرَّفَهُ اللَّهُ هَذَا الْأَمْرَ لَوْ كَانَ فِى رَأْسِ جَبَلٍ حَتَّى یَأْتِیَهُ الْمَوْتُ یَا فُضَیْلَ بْنَ یَسَارٍ إِنَّ النَّاسَ أَخَذُوا یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ إِنَّا وَ شِیعَتَنَا هُدِینَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ یَا فُضَیْلَ بْنَ یَسَارٍ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَوْ أَصْبَحَ لَهُ مَا بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ كَانَ ذَلِكَ خَیْراً لَهُ وَ لَوْ أَصْبَحَ مُقَطَّعاً أَعْضَاؤُهُ كَانَ ذَلِكَ خَیْراً لَهُ یَا فُضَیْلَ بْنَ یَسَارٍ إِنَّ اللَّهَ لَا یَفْعَلُ بِالْمُؤْمِنِ إِلَّا مَا هُوَ خَیْرٌ لَهُ یَا فُضَیْلَ بْنَ یَسَارٍ لَوْ عَدَلَتِ الدُّنْیَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ مَا سَقَى عَدُوَّهُ مِنْهَا شَرْبَةَ مَاءٍ یَا فُضَیْلَ بْنَ یَسَارٍ إِنَّهُ مَنْ كَانَ هَمُّهُ هَمّاً وَاحِداً كَفَاهُ اللَّهُ هَمَّهُ وَ مَنْ كَانَ هَمُّهُ فِى كُلِّ وَادٍ لَمْ یُبَالِ اللَّهُ بِأَیِّ وَادٍ هَلَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 343 روایة:5
فضیل بن یسار گوید: خدمت امام صادق (ع) رسیدم در مرضى كه (او را لاغر و نحیف كرده بود و) جز سرش باقى نمانده بود(19)، فرمود:
اى فضیل! من بسیار میگویم: كسى را كه خدا باین امر (تشیع) آشنا كرد، اگر بر سر كوهى باشد تا مرگش برسد زیانى نیست.
اى فضیل بن یسار! مردم راه راست و چپ پیش گرفتند و ما و شیعیان ما به صراط مستقیم هدایت شدیم،
اى فضیل بن یسار! اگر میان مشرق و مغرب (تمام دنیا) از آن مؤمن باشد خیر اوست و اگر اعضائش را تكه تكه كنند خیر او است.
اى فضیل بن یسار! خدا نسبت بمؤمن جز خیر انجام ندهد.
اى فضیل بن یسار! اگر دنیا نزد خداى عزوجل باندازه بال مگسى ارزش میداشت، شربت آبى از آن بدشمنش نمى آشامانید.
اى فضیل بن یسار! كسیكه هدف و همتش یك چیز (رضاى خدا) باشد، خدا هدفش را كارگزارى كند، و كسیكه همتش بهمه سو متوجه باشد، خدا باك ندارد كه در چه دره اى هلاك شود (یعنى خدا هدایت و توفیق را از او برگیرد و او را بخود و هواى نفسش وا گذارد تا در راه یكى از ادیان باطل جان سپارد).
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ مَنْصُورٍ الصَّیْقَلِ وَ الْمُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ قَالَا سَمِعْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَا تَرَدَّدْتُ فِى شَیْ ءٍ أَنَا فَاعِلُهُ كَتَرَدُّدِى فِى مَوْتِ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنِ إِنَّنِی لَأُحِبُّ لِقَاءَهُ وَ یَكْرَهُ الْمَوْتَ فَأَصْرِفُهُ عَنْهُ وَ إِنَّهُ لَیَدْعُونِی فَأُجِیبُهُ وَ إِنَّهُ لَیَسْأَلُنِى فَأُعْطِیهِ وَ لَوْ لَمْ یَكُنْ فِى الدُّنْیَا إِلَّا وَاحِدٌ مِنْ عَبِیدِى مُؤْمِنٌ لَاسْتَغْنَیْتُ بِهِ عَنْ جَمِیعِ خَلْقِى وَ لَجَعَلْتُ لَهُ مِنْ إِیمَانِهِ أُنْساً لَا یَسْتَوْحِشُ إِلَى أَحَدٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 344 روایة:6
رسولخدا (ص) فرمود: خداى عزوجل فرماید: در هر كاریكه انجامش تنها بدست من است مردد نشدم، مانند ترددیكه در مرگ بنده مؤمنم دارم، من دیدار او را دوست دارم و او مرگ را نمیخواهد، پس مرگ ر از او میگردانم، و مؤمن بدرگاهم دعا میكند و من اجابتش میكنم و او از من میخواهد و من باو عطا میكنم. و اگر در دنیا جز یك بنده مؤمنم نباشد، باو از همه مخلوقم بى نیازى جویم و از ایمانش براى او همدمى سازم كه بهیچ كس محتاج نباشد كه از ترس باو پناه برد.
شرح - این حدیث میان عامه و خاصه مشهور است و چون تردد بمعنى شك و دودلى است و بر خداى عالم و قادر محالست كه نسبت بچیزى شك و دودلى داشته باشد، علماء خاصه و عامه وجوهى در بیان و توجه این حدیث گفته اند كه مرحوم مجلسى سه وجه از خاصه و سه وجه از علماء نقل میكند و ما تنها به ذكر اقوال خاصه اكتفا میكنیم.
1 - در كلام اضمار است و تقدیر اینستكه: اگر (بر فرض محال) براى خداى تردد روا باشد در چیزى مانند مرگ مؤمن تردد نكند.
2 - چون عادت بر این جارى شده كه انسان از بد حالى دوستش تردد پیدا میكند و در بد حالى دشمنش تردد ندارد، این كلام بنحو استعاره تمثیلیه آوره شده و مقصود اینستكه مؤمن نزد خدا مورد احترام و توقیر است، بخلاف دیگران.
3 - چون از طرق خاصه و عامه روایت شده كه خدایتعالى هنگام مرگ مؤمن بقدرى نسبت باو لطف و كرامت میفرماید و وعده بهشت میدهد كه كراهت مرگ از او زایل میشود و بانتقال بسراى جاودانى رغبت پیدا میكند و برسیدن مرگ راضى و خرسند میگردد. پس این موضوع مثل اینستكه كسى بخواهد بدوستش آزارى رساند كه پس از آن او را باستراحت و آسایش دائم كشاند و با خود فكر كند كه چگونه آن آزار را باو رساند كه او را كمتر بدرد آورد.

باب: آرامش یافتن مؤمن بمؤمن

بَابٌ فِى سُكُونِ الْمُؤْمِنِ إِلَى الْمُؤْمِنِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَسْكُنُ إِلَى الْمُؤْمِنِ كَمَا یَسْكُنُ الظَّمْ آنُ إِلَى الْمَاءِ الْبَارِدِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 345 روایة:1
امام صادق علیه السلام فرمود: مؤمن بسوى مؤمن آرامش مى گیرد، چنانكه تشنه بآب سرد آرامش مى گیرد.
توضیح : چنانكه شخص تشنه از فراق آب اضطراب و پریشانى دارد و همواره جویاى آنست و چون آب را پیدا كرد، دلش آرام مى گیرد، مؤمن هم از فراق مؤمن پریشانست، و چون او را پیدا كند، دلش آرام شود و خاطر جمع گردد، پس این كلام از باب تشبیه معقول بمحسوس است.

باب: در آنچه خدا بوسیله مؤمن دفع میكند

بَابٌ فِیمَا یَدْفَعُ اللَّهُ بِالْمُؤْمِنِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ التَّیْمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ لَیَدْفَعُ بِالْمُؤْمِنِ الْوَاحِدِ عَنِ الْقَرْیَةِ الْفَنَاءَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 345 روایة:1
امام باقر (ع) میفرمود: همانا خدا بواسطه یك مؤمن نابودى را از یك قریه بر میدارد.
(2325)2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ لَا یُصِیبُ قَرْیَةً عَذَابٌ وَ فِیهَا سَبْعَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 346 روایة:2
و فرمود بقریه ایكه هفت مؤمن در آن باشد عذاب نرسد.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قِیلَ لَهُ فِی الْعَذَابِ إِذَا نَزَلَ بِقَوْمٍ یُصِیبُ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ نَعَمْ وَ لَكِنْ یَخْلُصُونَ بَعْدَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 346 روایة:3
بامام جعفر صادق (ع) عرض شد: هرگاه عذاب بر مردمى فرود آید، مؤمنین را هم فراگیرد؟ فرمود آرى، ولى سپس خلاصى یابند.