اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: دعوت خانواده به ایمان

بَابٌ فِى الدُّعَاءِ لِلْأَهْلِ إِلَى الْإِیمَانِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ لِى أَهْلَ بَیْتٍ وَ هُمْ یَسْمَعُونَ مِنِّى أَ فَأَدْعُوهُمْ إِلَى هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فِى كِتَابِهِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِیكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 301 روایة:1
سلیمان بن خالد گوید: بامام صادق (ع) عرض كردم: من خانواده اى دارم كه از من شنوائى دارند. آنها را بامر امامت دعوت كنم؟ فرمود: آرى خداى عزوجل در كتابش میفرماید: كسانى كه ایمان آورده اید! خود و خاندان خود را از آتشى كه آتشگیره آن مردم و سنگ است بر كنار دارید، 6 سوره 66».

باب: دعوت نكردن مردم

بَابٌ فِى تَرْكِ دُعَاءِ النَّاسِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ كُلَیْبِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الصَّیْدَاوِیِّ قَالَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِیَّاكُمْ وَ النَّاسَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً نَكَتَ فِى قَلْبِهِ نُكْتَةً فَتَرَكَهُ وَ هُوَ یَجُولُ لِذَلِكَ وَ یَطْلُبُهُ ثُمَّ قَالَ لَوْ أَنَّكُمْ إِذَا كَلَّمْتُمُ النَّاسَ قُلْتُمْ ذَهَبْنَا حَیْثُ ذَهَبَ اللَّهُ وَ اخْتَرْنَا مَنِ اخْتَارَ اللَّهُ وَ اخْتَارَ اللَّهُ مُحَمَّداً وَ اخْتَرْنَا آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 301 روایة:1
كلیب بن معاویه گوید: امام صادق (ع) بمن فرمود: از مردم دور شوید (آنها را بمذهب حق نخوانید) همانا خداى خداى عزوجل چون خیر بنده اى را خواهد، در دلش نقطه و اثرى گذارد (نور هدایت دردلش افكند) و او را رها كند، او خود بگردش افتد و حق را بجوید، سپس فرمود: كاش شما هرگاه با مردم بسخن میپرداختید میگفتید: ما از راهیكه خدا رفته رفته ایم، و هر كه را خدا انتخاب كرده انتخاب كرده ایم، خدا محمد را انتخاب كرد، و ما آل محمد را صلى الله علیه و آله انتخاب كردیم.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِى إِسْمَاعِیلَ السَّرَّاجِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ ثَابِتٍ أَبِى سَعِیدٍ قَالَ قَالَ لِى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا ثَابِتُ مَا لَكُمْ وَ لِلنَّاسِ كُفُّوا عَنِ النَّاسِ وَ لَا تَدْعُوا أَحَداً إِلَى أَمْرِكُمْ فَوَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاءِ وَ أَهْلَ الْأَرْضِ اجْتَمَعُوا عَلَى أَنْ یُضِلُّوا عَبْداً یُرِیدُ اللَّهُ هُدَاهُ مَا اسْتَطَاعُوا كُفُّوا عَنِ النَّاسِ وَ لَا یَقُولُ أَحَدُكُمْ أَخِى وَ ابْنُ عَمِّى وَ جَارِى فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً طَیَّبَ رُوحَهُ فَلَا یَسْمَعُ بِمَعْرُوفٍ إِلَّا عَرَفَهُ وَ لَا بِمُنْكَرٍ إِلَّا أَنْكَرَهُ ثُمَّ یَقْذِفُ اللَّهُ فِى قَلْبِهِ كَلِمَةً یَجْمَعُ بِهَا أَمْرَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 302 روایة:2
ثابت ابى سعید گوید: امام صادق (ع) بمن فرمود: شما را با مردم چكار؟ از مردم دست بدارید و هیچكس را بمذهب خود نخوانید، بخدا كه اگر اهل آسمان و اهل زمین تصمیم گیرند كه بنده اى را كه خدا هدایتش را خواسته گمراه كنند نتوانند، از مردم دست بدارید، و هیچكس از شما (از راه دلسوزى) نگوید: این برادر منست: پسر عموى منست، همسایه منست، زیرا هرگاه خداى عزوجل خیر بنده اى را خواهد، روحش را پاكیزه كند، آنگاه هر خوبى را بشنود بشناسد و بپذیرد و هر زشتى بگوشش رسد انكار كند، سپس خدا در دلش كلمه اى افكند كه بسبب آن كارش را فراهم سازد (یعنى امامت را بدلش القا كند تا از بركت راهنمائى ائمه علیهم السلام امر دنیا و آخرتش مرتب گردد و سامان یابد).
3- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنِ الْفُضَیْلِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع نَدْعُو النَّاسَ إِلَى هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ یَا فُضَیْلُ إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً أَمَرَ مَلَكاً فَأَخَذَ بِعُنُقِهِ حَتَّى أَدْخَلَهُ فِى هَذَا الْأَمْرِ طَائِعاً أَوْ كَارِهاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 302 روایة:3
فضیل گوید: به امام صادق (ع) عرض كردم: مردم را بامر امامت دعوت كنم؟ فرمود: اى فضیل! چون خداى خیر بنده اى را خواهد بفرشته اى امر كند كه گردن او را گرفته، خواه یا ناخواه او را داخل امر امامت كند.
(2220)4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ هَذَا لِلَّهِ وَ لَا تَجْعَلُوهُ لِلنَّاسِ فَإِنَّهُ مَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ لِلَّهِ وَ مَا كَانَ لِلنَّاسِ فَلَا یَصْعَدُ إِلَى السَّمَاءِ وَ لَا تُخَاصِمُوا بِدِینِكُمُ النَّاسَ فَإِنَّ الْمُخَاصَمَةَ مَمْرَضَةٌ لِلْقَلْبِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لِنَبِیِّهِ ص إِنَّكَ لا تَهْدِى مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ یَهْدِى مَنْ یَشاءُ وَ قَالَ أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى یَكُونُوا مُؤْمِنِینَ ذَرُوا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ أَخَذُوا عَنِ النَّاسِ وَ إِنَّكُمْ أَخَذْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلِیٍّ ع وَ لَا سَوَاءٌ وَ إِنَّنِی سَمِعْتُ أَبِى یَقُولُ إِذَا كَتَبَ اللَّهُ عَلَى عَبْدٍ أَنْ یُدْخِلَهُ فِى هَذَا الْأَمْرِ كَانَ أَسْرَعَ إِلَیْهِ مِنَ الطَّیْرِ إِلَى وَكْرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 302 روایة:4
امام صادق (ع) فرمود: این امر (امامت) خود را براى خدا قرار دهید نه براى مردم، زیرا آنچه براى خداست، از آن خداست (عملیكه براى خدا خالص باشد، خود او پاداش و ثوابش را عطا كند) و آنچه براى مردم باشد بآسمان بالا نرود، (پذیرفته خدا نگردد) بر سر دین خود با مردم ستیزه نكنید، زیرا ستیزه بیمار كننده دلست، همانا خداى عزوجل به پیغمبرش فرماید: «تو هر كه را دوست دارى هدایت نكنى، بلكه خدا هر كه را خواهد هدایت كند، 56 سوره 28» و باز فرماید آیا تو میتوانى مردم را بزور وادار كنى كه مؤمن باشند؟ (9 سوره 10) مردم را رها كنید، زیرا مردم از همین مردم تعلیم گرفته اند و شما از رسولخدا (ص) تعلیم گرفته اید» و این كجا و آن كجا؟ من از پدرم شنیدم كه میفرمود: هرگاه خدا براى بنده اى نوشت و لازم فرمود كه در این امر داخل شو، بسوى آن شتابنده تر از مرغ بلانه اش گردد.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ قَوْماً لِلْحَقِّ فَإِذَا مَرَّ بِهِمُ الْبَابُ مِنَ الْحَقِّ قَبِلَتْهُ قُلُوبُهُمْ وَ إِنْ كَانُوا لَا یَعْرِفُونَهُ وَ إِذَا مَرَّ بِهِمُ الْبَابُ مِنَ الْبَاطِلِ أَنْكَرَتْهُ قُلُوبُهُمْ وَ إِنْ كَانُوا لَا یَعْرِفُونَهُ وَ خَلَقَ قَوْماً لِغَیْرِ ذَلِكَ فَإِذَا مَرَّ بِهِمُ الْبَابُ مِنَ الْحَقِّ أَنْكَرَتْهُ قُلُوبُهُمْ وَ إِنْ كَانُوا لَا یَعْرِفُونَهُ وَ إِذَا مَرَّ بِهِمُ الْبَابُ مِنَ الْبَاطِلِ قَبِلَتْهُ قُلُوبُهُمْ وَ إِنْ كَانُوا لَا یَعْرِفُونَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 303 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود: همانا خداى عزوجل مردمى را براى حق آفریده كه چون درى از حق به آنها گذرد (مثل اینكه سخن حقى شنوند) دلشان آنرا بپذیرد اگر چه آنرا نفهمند و نشناسند، و چون درى از باطل بآنها گذرد، دلشان انكار كند، اگر چه آنرا نشناسند و مردمى دیگر را براى غیر حق آفریده كه چون درى از حق بآنها گذرد، دلشان انكار كند، اگر چه آنرا نشناسند چون درى از باطل به آنها گذرد دلشان آنرا بپذیرد، اگر چه آنرا نشناسند.
شرح - آفریدن مردمى را براى حق و مردمى را براى غیر حق مربوط بمسأله طینت و جبر و تفویض است كه در ابواب خود شرح داده شد، و موضوع پذیرش و انكار دل با عدم عرفان و شناسائى را مجلسى ره گوید «گفته شده این از باب مقدمات مر كوزه در ذهن است كه خودش بآن عالم نیست.».
البته پیداست كه لطف و غضب خدا در هر مورد و نسبت بهر مخلوقى بیحساب و یاوه نیست، اگر چه ما آنحساب را در نیابیم، و اما ذكر این روایت در این باب، از این نظر است كه سعى و كوشش براى هدایت اشخاص تأثیر مهمى در هدایت آنها ندارد و بلكه براى تحصیل ثوابست و در زمان تقیه ثواب در ترك آنست.
6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً نَكَتَ فِى قَلْبِهِ نُكْتَةً مِنْ نُورٍ فَأَضَاءَ لَهَا سَمْعُهُ وَ قَلْبُهُ حَتَّى یَكُونَ أَحْرَصَ عَلَى مَا فِى أَیْدِیكُمْ مِنْكُمْ وَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَكَتَ فِى قَلْبِهِ نُكْتَةً سَوْدَاءَ فَأَظْلَمَ لَهَا سَمْعُهُ وَ قَلْبُهُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْ آیَةَ فَمَنْ یُرِدِ اللَّهُ أَنْ یَهْدِیَهُ یَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ یُرِدْ أَنْ یُضِلَّهُ یَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما یَصَّعَّدُ فِى السَّماءِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 303 روایة:6
امام صادق (ع) فرمود، همانا خداى عزوجل هرگاه خیر بنده اى را خواهد، نقطه اى از نور در دلش زند كه گوش و دلش را از آن روشن كند، تا آنجا كه بر آنچه در دست شماست (امر و ولایت) از خود شما حریص تر گردد، و چون براى بنده اى بد خواهد، نقطه سیاهى در دلش زند كه گوش و دلش از آن تاریك شود، سپس این آیه را تلاوت فرمود: «كسیكه خدا هدایتش را خواهد، سینه اش را براى اسلام باز كند: و كسیكه خدا ضلالتش را خواهد، سینه اش را تنگ و سخت كند كه گوئى بآسمان بالا میرود 125 سوره 6».
7- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً نَكَتَ فِى قَلْبِهِ نُكْتَةً بَیْضَاءَ وَ فَتَحَ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكاً یُسَدِّدُهُ وَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَكَتَ فِى قَلْبِهِ نُكْتَةً سَوْدَاءَ وَ سَدَّ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَكَّلَ بِهِ شَیْطَاناً یُضِلُّهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 304 روایة:7
امام صادق (ع) فرمود: هرگاه خدا خیر بنده اى را خواهد، در دلش نقطه سفیدى اندازد و گوشهاى دلشرا بگشاید، و بر او فرشته اى گمارد كه استوارش دارد، و هرگاه بد بنده اى را خواهد، در دلش نقطه سیاهى افكند و گوشهاى دلشرا ببندد و بر او شیطانى گمارد كه گمراهش كند.
جمله معترضه - خدایا در این صبح زود كه در ده «جا غرق» نشسته و این اخبار را ترجمه میكنم، و نسیم لطیف و هواى مطبوع مسخر اراده و فرمان ترا استشمام میكنم، میدانم تا اندازه اى باین بنده عاصى لطف و عنایت فرموده و مشمول رحمتم داشته اى كه بتفكر در این احادیث و اخباریكه از بهترین سخنان بشر عمیق تر و روح افراتر است موفقم فرموده اى، اما نمیدانم مشمول آنچه مینویسم: «هرگاه خدا خیر بنده اى را خواهد...» میباشم یا - نعوذ بالله - در جمله دوم داخلم، خدایا تو میدانى كه اكنون دلم شكسته و چشمم تر است الهى كفى علمك عن المقال و كفى كرمك عن السؤال.

باب: خدا دین را بكسیكه دوست دارد عطا كند

بَابُ أَنَّ اللَّهَ إِنَّمَا یُعْطِى الدِّینَ مَنْ یُحِبُّهُ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ قَالَ لِى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا أَبَا الصَّخْرِ إِنَّ اللَّهَ یُعْطِى الدُّنْیَا مَنْ یُحِبُّ وَ یُبْغِضُ وَ لَا یُعْطِى هَذَا الْأَمْرَ إِلَّا صَفْوَتَهُ مِنْ خَلْقِهِ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَى دِینِى وَ دِینِ آبَائِى إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ لَا أَعْنِى عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ وَ لَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ وَ إِنْ كَانَ هَؤُلَاءِ عَلَى دِینِ هَؤُلَاءِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 304 روایة:1
عمر بن حنظله گوید: امام صادق (ع) بمن فرمود: اى ابا صخر، خدا دنیا را بدوست و دشمن خود عطا كند، ولى این امر (ولایت) را جز ببرگزیده از خلقش عطا نكند، بخدا شما دین من و پدرانم ابراهیم و اسماعیل را دارید، مقصودم على بن الحسین و محمدبن على نیست، اگر چه ایشان هم بدین آنها بودند.
شرح : مقصود اینستكه اصول دین و اعتقادات كه توحید و عدل و معاد و نبوت و وصایت است، در همه ادیان یكى است و تنها اختلاف در شخص نبى و وصى است در ازمنه و اعصار، پس شما شیعیان كه پیغمبر و وصى زمان خود را پذیرفته اید، دین و شریعت همه پیغمبران را پذیرفته اید.
(2225)2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَعْیَنَ الْجُهَنِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ یَا مَالِكُ إِنَّ اللَّهَ یُعْطِی الدُّنْیَا مَنْ یُحِبُّ وَ یُبْغِضُ وَ لَا یُعْطِی دِینَهُ إِلَّا مَنْ یُحِبُّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 305 روایة:2
مالك بن اعین گوید: شنیدم امام باقر علیه السلام میفرمود: اى مالك همانا خدا دنیا را بآنكه دوستش دارد و آنكه دشمنش دارد عطا كند، ولى دینش را جز بآنكه دوستش دارد عطا نكند.
3- عَنْهُ عَنْ مُعَلًّى عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو الْخَثْعَمِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ وَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ هَذِهِ الدُّنْیَا یُعْطِیهَا اللَّهُ الْبَرَّ وَ الْفَاجِرَ وَ لَا یُعْطِى الْإِیمَانَ إِلَّا صَفْوَتَهُ مِنْ خَلْقِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 305 روایة:3
و فرمود: خدا این دنیا را به نیكوكار و بدكردار عطا كند، ولى ایمان را جز بمخلوق برگزیده اش عطا نكند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ عَنْ مُیَسِّرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الدُّنْیَا یُعْطِیهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ أَحَبَّ وَ مَنْ أَبْغَضَ وَ إِنَّ الْإِیمَانَ لَا یُعْطِیهِ إِلَّا مَنْ أَحَبَّهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 305 روایة:4
امام صادق (ع) فرمود: خداى عزوجل دنیا را بآنكه دوستش دارد و آنكه دشمنش دارد بدهد، ولى ایمان را جز بآنكه دوستش دارد عطا نكند.