اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: تعجیل در كار خیر

بَابُ تَعْجِیلِ فِعْلِ الْخَیْرِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ قَالَ حَدَّثَنِی حَمْزَةُ بْنُ حُمْرَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِخَیْرٍ فَلَا یُؤَخِّرْهُ فَإِنَّ الْعَبْدَ رُبَّمَا صَلَّى الصَّلَاةَ أَوْ صَامَ الْیَوْمَ فَیُقَالُ لَهُ اعْمَلْ مَا شِئْتَ بَعْدَهَا فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 211 روایة:1
امام صادق (ع) مى فرمود: هرگاه یكى از شما آهنگ كار خیرى كند، نباید تأخیرش اندازد، زیرا بنده گاهى نماز میخواند یا روزه میگیرد و باو گفته میشود، پس از این هر چه خواهى بكن، كه خدا ترا آمرزید (یعنى گناهان گذشته ات آمرزیده شد، در آینده مواظب باش و ببین چه خواهى كرد).
شرح : مقصود از این روایت اینستكه: عبادتیكه موجب آمرزش بنده و تقرب كاملش بجانب حق متعال میشود از او مستور و پوشیده است، و نمیداند چگونه عملى است، از اینرو باید نسبت بهر كار خیر و عمل نیكى كه تصمیم گرفت فورى اقدام كند و تأخیر نیندازد، كه مبادا آن عمل موجب آمرزشش باشد و از او فوت شود، چنانكه پیغمبر (ص) فرماید: ان لربكم فى ایام دهركم نفحات، الا فتعرضوا لها «براى پروردگار شما در دوران عمرتان نسیمهاى رحمتى است» بهوش باشید و خود را درمعرض آنها در آورید».
2- عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع افْتَتِحُوا نَهَارَكُمْ بِخَیْرٍ وَ أَمْلُوا عَلَى حَفَظَتِكُمْ فِى أَوَّلِهِ خَیْراً وَ فِى آخِرِهِ خَیْراً یُغْفَرْ لَكُمْ مَا بَیْنَ ذَلِكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 212 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: روز خود را بكار خیر آغاز كنید، و در اول و آخر روز برفرشتگان گماشته خود نیكى املا كنید (تا در اول و آخر روزنامه عمل شما نیكى نوشته شود) و در آن میان براى شما آمرزش باشد انشاء الله.
(1930)3- عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَكِیمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ أَبِى یَقُولُ إِذَا هَمَمْتَ بِخَیْرٍ فَبَادِرْ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِى مَا یَحْدُثُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 212 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: پدرم میفرمود: چون اراده كار خیرى كردى بشتاب، زیرا نمیدانى چه پیش میآید.
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ مِنَ الْخَیْرِ مَا یُعَجَّلُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 212 روایة:4
رسولخدا (ص) فرمود: همانا خدا كارهاى خیر، زود انجام شده را دوست دارد.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بَشِیرِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا أَرَدْتَ شَیْئاً مِنَ الْخَیْرِ فَلَا تُؤَخِّرْهُ فَإِنَّ الْعَبْدَ یَصُومُ الْیَوْمَ الْحَارَّ یُرِیدُ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَیُعْتِقُهُ اللَّهُ بِهِ مِنَ النَّارِ وَ لَا تَسْتَقِلَّ مَا یُتَقَرَّبُ بِهِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَوْ شِقَّ تَمْرَةٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 212 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود: چون اراده كار خیرى كردى تأخیرش مینداز، زیرا بنده بقصد ثواب خدا در روز گرمى روزه میگیرد، و همان سبب میشود كه خدا او را از آتش دوزخ میرهاند، و چیزى را كه مایه تقرب بخداى عزوجل است كوچك مشمار، اگر چه پاره اى خرمائى باشد (كه آنرا در راه خدا دهى).
6- عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ هَمَّ بِخَیْرٍ فَلْیُعَجِّلْهُ وَ لَا یُؤَخِّرْهُ فَإِنَّ الْعَبْدَ رُبَّمَا عَمِلَ الْعَمَلَ فَیَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ غَفَرْتُ لَكَ وَ لَا أَكْتُبُ عَلَیْكَ شَیْئاً أَبَداً وَ مَنْ هَمَّ بِسَیِّئَةٍ فَلَا یَعْمَلْهَا فَإِنَّهُ رُبَّمَا عَمِلَ الْعَبْدُ السَّیِّئَةَ فَیَرَاهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فَیَقُولُ لَا وَ عِزَّتِى وَ جَلَالِى لَا أَغْفِرُ لَكَ بَعْدَهَا أَبَداً
اصول كافى جلد3 صفحه: 212 روایة:6
و فرمود: هر كه آهنگ خیرى كند، باید عجله كند و تأخیرش نیندازد، زیرا بنده گاهى عملى انجام میدهد كه خداى تبارك و تعالى میفرماید: ترا آمرزیدم و دیگر چیزى علیه تو نمینویسم، و هر كه آهنگ گناهى كند، آنرا انجام ندهد، زیرا گاهى بنده گناهى میكند و خداى سبحان او را میبیند و میفرماید: نه، بعزت و جلالم سوگند كه ترا پس از این هرگز نیامرزم.
7- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا هَمَمْتَ بِشَیْ ءٍ مِنَ الْخَیْرِ فَلَا تُؤَخِّرْهُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رُبَّمَا اطَّلَعَ عَلَى الْعَبْدِ وَ هُوَ عَلَى شَیْ ءٍ مِنَ الطَّاعَةِ فَیَقُولُ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا أُعَذِّبُكَ بَعْدَهَا أَبَداً وَ إِذَا هَمَمْتَ بِسَیِّئَةٍ فَلَا تَعْمَلْهَا فَإِنَّهُ رُبَّمَا اطَّلَعَ اللَّهُ عَلَى الْعَبْدِ وَ هُوَ عَلَى شَیْ ءٍ مِنَ الْمَعْصِیَةِ فَیَقُولُ وَ عِزَّتِى وَ جَلَالِى لَا أَغْفِرُ لَكَ بَعْدَهَا أَبَداً
اصول كافى جلد3 صفحه: 213 روایة:7
امام صادق (ع) فرمود: چون اراده كار خیرى نمودى، تأخیرش مینداز زیرا خداى عزوجل گاهى بر بنده مشرف میشود كه او مشغول طاعتى است، پس میفرماید: بعزت و جلالم سوگند كه ترا پس از این هرگز عذاب نكنم و چون اراده گناهى كردى انجام مده، زیرا گاهى خدا بر بنده مشرف میشود كه او معصیتى انجام میدهد، پس میفرماید: بعزت و جلالم كه ترا بعد از این دیگر نخواهم آمرزید.
(1935)8- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِخَیْرٍ أَوْ صِلَةٍ فَإِنَّ عَنْ یَمِینِهِ وَ شِمَالِهِ شَیْطَانَیْنِ فَلْیُبَادِرْ لَا یَكُفَّاهُ عَنْ ذَلِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 213 روایة:8
هرگاه یكى از شما آهنگ كار خیر یا رساندن نفعى بدیگرى كرد، دو شیطان در جانب راست و چپش باشند، پس باید بشتابد كه او را از آن باز ندارند.
9- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى الْجَارُودِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ مَنْ هَمَّ بِشَیْ ءٍ مِنَ الْخَیْرِ فَلْیُعَجِّلْهُ فَإِنَّ كُلَّ شَیْ ءٍ فِیهِ تَأْخِیرٌ فَإِنَّ لِلشَّیْطَانِ فِیهِ نَظْرَةً
اصول كافى جلد3 صفحه: 213 روایة:9
امام باقر (ع) فرمود: كسیكه قصد كار خیرى كند، باید بشتابد، زیرا هر چه در آن تأخیر رود، شیطان را نسبت بآن مهلتى پیدا شود.
10- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ ثَقَّلَ الْخَیْرَ عَلَى أَهْلِ الدُّنْیَا كَثِقْلِهِ فِى مَوَازِینِهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَفَّفَ الشَّرَّ عَلَى أَهْلِ الدُّنْیَا كَخِفَّتِهِ فِى مَوَازِینِهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 213 روایة:10
امام باقر (ع) میفرمود: همانا خدا كار خیر را بر اهل دنیا سنگین ساخته، مانند سنگینى آن در ترازوهایشان روز قیامت، و همانا خداى عزوجل بدى را بر اهل دنیا سبك ساخته مانند سبكى آن در ترازوهایشان روز قیامت.

باب: انصاف و عدالت

بَابُ الْإِنْصَافِ وَ الْعَدْلِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ص قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَقُولُ فِی آخِرِ خُطْبَتِهِ طُوبَى لِمَنْ طَابَ خُلُقُهُ وَ طَهُرَتْ سَجِیَّتُهُ وَ صَلَحَتْ سَرِیرَتُهُ وَ حَسُنَتْ عَلَانِیَتُهُ وَ أَنْفَقَ الْفَضْلَ مِنْ مَالِهِ وَ أَمْسَكَ الْفَضْلَ مِنْ قَوْلِهِ وَ أَنْصَفَ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 214 روایة:1
على بن الحسین صلوات الله علیهما فرمود: رسولخدا (ص) در آخر سخنرانى خود میفرمود: خوشا حال كسى كه خلقش طیب و طبعش طاهر و باطنش شایسته و آشكارش نیكو باشد، و زیادى مالش را بدهد و زیادى گفتارش را نگه دارد و از خود انصاف دهد.
2- عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ یَضْمَنُ لِى أَرْبَعَةً بِأَرْبَعَةِ أَبْیَاتٍ فِى الْجَنَّةِ أَنْفِقْ وَ لَا تَخَفْ فَقْراً وَ أَفْشِ السَّلَامَ فِى الْعَالَمِ وَ اتْرُكِ الْمِرَاءَ وَ إِنْ كُنْتَ مُحِقّاً وَ أَنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 214 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: كیست كه برایم چهار چیز را در برابر چهار خانه در بهشت عهده دار شود: انفاق كن و از فقر مترس، و سلام را در جهان منتشر كن و بحث و جدل را رها كن! اگر چه حق با تو باشد، و خودت بمردم انصاف ده (تا محتاج داور دیگرى نباشی).
(1940)3- عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ جَارُودِ أَبِی الْمُنْذِرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ سَیِّدُ الْأَعْمَالِ ثَلَاثَةٌ إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِكَ حَتَّى لَا تَرْضَى بِشَیْ ءٍ إِلَّا رَضِیتَ لَهُمْ مِثْلَهُ وَ مُوَاسَاتُكَ الْأَخَ فِى الْمَالِ وَ ذِكْرُ اللَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ لَیْسَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَطْ وَ لَكِنْ إِذَا وَرَدَ عَلَیْكَ شَیْ ءٌ أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ أَخَذْتَ بِهِ أَوْ إِذَا وَرَدَ عَلَیْكَ شَیْ ءٌ نَهَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْهُ تَرَكْتَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 214 روایة:3
امام صادق (ع) میفرمود: سرور اعمال سه چیز است: انصاف دادن بمردم از خود، تا آنجا كه هر چه خشنودت كند مثلش را براى مردم بخواهى، و مواسات نمودن با برادران در مال و یاد خدا در هر حال و آن گفتن سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر فقط نیست، بلكه هرگاه امر خدای عزوجل بتو رو آورد عمل كنى و چون نهى و بازداریش بتو رسد، ترك كنى.
4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُعَلَّى عَنْ یَحْیَى بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِى مُحَمَّدٍ الْمِیثَمِیِّ عَنْ رُومِیِّ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِى كَلَامٍ لَهُ أَلَا إِنَّهُ مَنْ یُنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ لَمْ یَزِدْهُ اللَّهُ إِلَّا عِزّاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 214 روایة:4
امیرالمؤمنین علیه السلام در ضمن كلامى فرمود: بهوش باشید هر كه از خود بمردم انصاف دهد خدا جز عزتش نیفزاید.
5- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ ثَلَاثَةٌ هُمْ أَقْرَبُ الْخَلْقِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ حَتَّى یَفْرُغَ مِنَ الْحِسَابِ رَجُلٌ لَمْ تَدْعُهُ قُدْرَةٌ فِى حَالِ غَضَبِهِ إِلَى أَنْ یَحِیفَ عَلَى مَنْ تَحْتَ یَدِهِ وَ رَجُلٌ مَشَى بَیْنَ اثْنَیْنِ فَلَمْ یَمِلْ مَعَ أَحَدِهِمَا عَلَى الْ آخَرِ بِشَعِیرَةٍ وَ رَجُلٌ قَالَ بِالْحَقِّ فِیمَا لَهُ وَ عَلَیْهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 215 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود: سه كس روز قیامت از همه مخلوق بخداى عزوجل نزدیكترند تا از حساب مردم فارغ شود: مردیكه قدرتش او را وادار نكند كه در خشم بر زیر دستش ستم كند، و مردیكه میان دو كس میانجى شود، و باندازه جوى از یكى علیه دیگرى طرفدارى نكند، و مردیكه حق را گوید چه بسود یا زیانش باشد.
6- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنِ الْحَسَنِ الْبَزَّازِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِى حَدِیثٍ لَهُ أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِأَشَدِّ مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَى خَلْقِهِ فَذَكَرَ ثَلَاثَةَ أَشْیَاءَ أَوَّلُهَا إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 215 روایة:6
امام صادق (ع) در حدیثى فرمود: سخت ترین واجبات خدا را بر خلقش بشما خبر ندهم؟ سپس سه چیز را بیان فرمود كه نخستینش، انصاف دادن مردم از خود بود.
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سَیِّدُ الْأَعْمَالِ إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِكَ وَ مُوَاسَاةُ الْأَخِ فِى اللَّهِ وَ ذِكْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى كُلِّ حَالٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 215 روایة:7
رسولخدا (ص) فرمود: سرور اعمال، انصاف دادن مردم از خود و مواسات با برادر دینى و یاد خداى عزوجل در هر حال است.
(1945)8- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنِ الْحَسَنِ الْبَزَّازِ قَالَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَ لَا أُخْبِرُكَ بِأَشَدِّ مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَى خَلْقِهِ ثَلَاثٌ قُلْتُ بَلَى قَالَ إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِكَ وَ مُوَاسَاتُكَ أَخَاكَ وَ ذِكْرُ اللَّهِ فِى كُلِّ مَوْطِنٍ أَمَا إِنِّى لَا أَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ إِنْ كَانَ هَذَا مِنْ ذَاكَ وَ لَكِنْ ذِكْرُ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ فِى كُلِّ مَوْطِنٍ إِذَا هَجَمْتَ عَلَى طَاعَةٍ أَوْ عَلَى مَعْصِیَةٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 215 روایة:8
حسن بزاز گوید: امام صادق (ع) بمن فرمود: نمیخواهى سه چیزى را كه از سخت ترین واجبات خداست بر خلقش بتو خبر دهم؟ گفتم: چرا، فرمود: انصاف دادن مردم از خود و مساوات با برادرت و یاد كردن خدا در هر جا. بدان كه من نمیگویم یاد خدا سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر است اگر چه این هم از آنست، بلكه یاد خدا در موقع برخورد با حلال و حرام او است.
9- ابْنُ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى أُسَامَةَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا ابْتُلِیَ الْمُؤْمِنُ بِشَیْ ءٍ أَشَدَّ عَلَیْهِ مِنْ خِصَالٍ ثَلَاثٍ یُحْرَمُهَا قِیلَ وَ مَا هُنَّ قَالَ الْمُوَاسَاةُ فِى ذَاتِ یَدِهِ وَ الْإِنْصَافُ مِنْ نَفْسِهِ وَ ذِكْرُ اللَّهِ كَثِیراً أَمَا إِنِّى لَا أَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ لَكِنْ ذِكْرُ اللَّهِ عِنْدَ مَا أَحَلَّ لَهُ وَ ذِكْرُ اللَّهِ عِنْدَ مَا حَرَّمَ عَلَیْهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 216 روایة:9
امام صادق (ع) فرمود: مؤمن گرفتار نشده بچیزیكه بر او سخت تر باشد از سه خصلتى كه از آنها محروم شود (محرومیت از این سه خصلت براى مؤمن از هر چیزى سخت تر است) عرض شد: آنها چه هستند؟ فرمود: 1- مواسات نسبت بدارائیش (با برادران دینیش). 2- انصاف دادن از خود (یعنى حق را بگوید اگر چه بزیان او باشد). 3- بسیار ذكر خدا كردن.
آگاه باش، من نمیگویم: سبحان اللله و الحمد لله (و لا له الا الله) است (یعنى ذكر خدا تنها گفتن این كلمات نیست) بلكه یاد كردن خداست هنگام حلال و حرام او (یعنى هنگام مواجهه با حلال و حرام، خدا را بیاد آورد و حلال را كسب كند و حرام را ترك گوید).
10- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَحْیَى بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِى الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَبِى الْبِلَادِ رَفَعَهُ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِیٌّ إِلَى النَّبِیِّ ص وَ هُوَ یُرِیدُ بَعْضَ غَزَوَاتِهِ فَأَخَذَ بِغَرْزِ رَاحِلَتِهِ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِى عَمَلًا أَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ فَقَالَ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ یَأْتِیَهُ النَّاسُ إِلَیْكَ فَأْتِهِ إِلَیْهِمْ وَ مَا كَرِهْتَ أَنْ یَأْتِیَهُ النَّاسُ إِلَیْكَ فَلَا تَأْتِهِ إِلَیْهِمْ خَلِّ سَبِیلَ الرَّاحِلَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 216 روایة:10
عربى خدمت پیغمبر (ص) آمد و حضرت بسوى جنگى میرفت، عرب ركاب شترش را گرفت و گفت: یا رسول الله! بمن عملى آموز كه موجب رفتن بهشتم شود، فرمود هرگونه دوست دارى مردم با تو رفتار كنند، تو با آنها رفتار كن، و هر چه را ناخوش دارى مردم با تو كنند، با آنها مكن جلو شتر را رها كن.
11- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْكُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْعَدْلُ أَحْلَى مِنَ الْمَاءِ یُصِیبُهُ الظَّمْ آنُ مَا أَوْسَعَ الْعَدْلَ إِذَا عُدِلَ فِیهِ وَ إِنْ قَلَّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 216 روایة:11
امام صادق (ع) فرمود: عدالت شیرین تر از آبى ست كه بلب تشنه رسد، عدالت چه گشایشى دارد زمانیكه در امرى عدالت شود، اگرچه كم باشد.
12- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ أَنْصَفَ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ رُضِیَ بِهِ حَكَماً لِغَیْرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 216 روایة:12
امام صادق (ع) فرمود: هر كه از خود بمردم انصاف دهد (اگر چه بر زیانش باشد) براى داورى میان دیگران برگزیده شود.
(1950)13- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى آدَمَ ع أَنِّى سَأَجْمَعُ لَكَ الْكَلَامَ فِى أَرْبَعِ كَلِمَاتٍ قَالَ یَا رَبِّ وَ مَا هُنَّ قَالَ وَاحِدَةٌ لِى وَ وَاحِدَةٌ لَكَ وَ وَاحِدَةٌ فِیمَا بَیْنِى وَ بَیْنَكَ وَ وَاحِدَةٌ فِیمَا بَیْنَكَ وَ بَیْنَ النَّاسِ قَالَ یَا رَبِّ بَیِّنْهُنَّ لِى حَتَّى أَعْلَمَهُنَّ قَالَ أَمَّا الَّتِى لِى فَتَعْبُدُنِى لَا تُشْرِكُ بِى شَیْئاً وَ أَمَّا الَّتِى لَكَ فَأَجْزِیكَ بِعَمَلِكَ أَحْوَجَ مَا تَكُونُ إِلَیْهِ وَ أَمَّا الَّتِى بَیْنِى وَ بَیْنَكَ فَعَلَیْكَ الدُّعَاءُ وَ عَلَیَّ الْإِجَابَةُ وَ أَمَّا الَّتِی بَیْنَكَ وَ بَیْنَ النَّاسِ فَتَرْضَى لِلنَّاسِ مَا تَرْضَى لِنَفْسِكَ وَ تَكْرَهُ لَهُمْ مَا تَكْرَهُ لِنَفْسِكَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى آدَمَ ع أَنِّى سَأَجْمَعُ لَكَ الْكَلَامَ فِى أَرْبَعِ كَلِمَاتٍ قَالَ یَا رَبِّ وَ مَا هُنَّ قَالَ وَاحِدَةٌ لِى وَ وَاحِدَةٌ لَكَ وَ وَاحِدَةٌ فِیمَا بَیْنِى وَ بَیْنَكَ وَ وَاحِدَةٌ فِیمَا بَیْنَكَ وَ بَیْنَ النَّاسِ قَالَ یَا رَبِّ بَیِّنْهُنَّ لِى حَتَّى أَعْلَمَهُنَّ قَالَ أَمَّا الَّتِى لِى فَتَعْبُدُنِى لَا تُشْرِكُ بِى شَیْئاً وَ أَمَّا الَّتِى لَكَ فَأَجْزِیكَ بِعَمَلِكَ أَحْوَجَ مَا تَكُونُ إِلَیْهِ وَ أَمَّا الَّتِى بَیْنِى وَ بَیْنَكَ فَعَلَیْكَ الدُّعَاءُ وَ عَلَیَّ الْإِجَابَةُ وَ أَمَّا الَّتِی بَیْنَكَ وَ بَیْنَ النَّاسِ فَتَرْضَى لِلنَّاسِ مَا تَرْضَى لِنَفْسِكَ وَ تَكْرَهُ لَهُمْ مَا تَكْرَهُ لِنَفْسِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 216 روایة: 13
امام صادق (ع) فرمود: خداى عزوجل بآدم (ع) وحى فرمود: من تمام سخن را در چهار كلمه برایت جمع میكنم: عرضكرد پروردگارا آنها چیست؟ فرمود: یكى از آن منست و یكى از آن تو و یكى میان من و تو و یكى تو و مردم. عرضكرد: آنها را بیان فرما تا بفهمم، فرمود:
اما آنچه از آن منست، اینستكه مرا عبادت كنى و چیزى را شریكم نسازى، و اما آنچه از آن توست اینستكه پاداش عمل ترا بدهم زمانیكه از همه وقت بدان نیازمندترى. و اما آنچه میان من و تواست دعا كردن تو و اجابت من است. و اما آنچه میان تو و مردم است، اینستكه براى مردم بپسندى آنچه براى خود میپسندى و براى آنها نخواهى آنچه براى خود نخواهى.
14- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَوْحٍ ابْنِ أُخْتِ الْمُعَلَّى عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْدِلُوا فَإِنَّكُمْ تَعِیبُونَ عَلَى قَوْمٍ لَا یَعْدِلُونَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 217 روایة:14
امام صادق (ع) فرمود: از خدا پروا كنید و عدالت ورزید، زیرا خود شما از مردمیكه عدالت نمیورزند عیب میگیرید.
15- عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْعَدْلُ أَحْلَى مِنَ الشَّهْدِ وَ أَلْیَنُ مِنَ الزُّبْدِ وَ أَطْیَبُ رِیحاً مِنَ الْمِسْكِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 217 روایة:15
و فرمود: عدالت شیرینتر از عسل و نرمتر از كره و خوشبوتر از مشك است.
16- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثُ خِصَالٍ مَنْ كُنَّ فِیهِ أَوْ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ كَانَ فِى ظِلِّ عَرْشِ اللَّهِ یَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ رَجُلٌ أَعْطَى النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ مَا هُوَ سَائِلُهُمْ وَ رَجُلٌ لَمْ یُقَدِّمْ رِجْلًا وَ لَمْ یُؤَخِّرْ رِجْلًا حَتَّى یَعْلَمَ أَنَّ ذَلِكَ لِلَّهِ رِضًا وَ رَجُلٌ لَمْ یَعِبْ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ بِعَیْبٍ حَتَّى یَنْفِیَ ذَلِكَ الْعَیْبَ عَنْ نَفْسِهِ فَإِنَّهُ لَا یَنْفِی مِنْهَا عَیْباً إِلَّا بَدَا لَهُ عَیْبٌ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ شُغُلًا بِنَفْسِهِ عَنِ النَّاسِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 217 روایة:16
رسولخدا (ص) فرمود: سه خصلت است كه هر كه هر سه یا یكى از آنها را داشته باشد، در سایه عرش خدا باشد روزیكه جز سایه او سایه اى نباشد: 1- مردیكه بمردم دهد آنچه خودش از آنها میطلبد. 2- مردیكه گامى پیش و گامى پس نگذارد، تا آنكه بداند خدا بآن راضى است. 3- مردى كه از برادر مسلمانش عیبى نگیرد جز آنكه آن عیب را از خود بزداید، زیرا عیبى از خود نزداید، جز آنكه عیب دیگرى برایش هویدا گردد، و انسانرا همین بس كه بخود بپردازد نه بدیگران.
17- عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ الْكُوفِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْغِفَارِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ وَاسَى الْفَقِیرَ مِنْ مَالِهِ وَ أَنْصَفَ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ فَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ حَقّاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 218 روایة:17
رسولخدا (ص) فرمود: كسیكه در مالش با فقیر مواسات كند و بمردم از خود انصاف دهد، او مؤمن حقیقى است.
(1955)18- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ نَافِعٍ بَیَّاعِ السَّابِرِیِّ عَنْ یُوسُفَ الْبَزَّازِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا تَدَارَأَ اثْنَانِ فِى أَمْرٍ قَطُّ فَأَعْطَى أَحَدُهُمَا النَّصَفَ صَاحِبَهُ فَلَمْ یَقْبَلْ مِنْهُ إِلَّا أُدِیلَ مِنْهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 218 روایة:18
امام صادق (ع) مى فرمود: دو تن هرگز در امرى ستیزه نكنند، كه یكى بدیگرى انصاف دهد و او نپذیرد، جز آنكه او را مغلوب سازد.
19- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ لِلَّهِ جَنَّةً لَا یَدْخُلُهَا إِلَّا ثَلَاثَةٌ أَحَدُهُمْ مَنْ حَكَمَ فِى نَفْسِهِ بِالْحَقِّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 218 روایة:19
امام باقر (ع) فرمود: خدا را بهشتى است كه جز سه كس در آن وارد نشوند، یكى از آنها كسى است كه درباره خود بحق داورى كند.
20- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْعَدْلُ أَحْلَى مِنَ الْمَاءِ یُصِیبُهُ الظَّمْ آنُ مَا أَوْسَعَ الْعَدْلَ إِذَا عُدِلَ فِیهِ وَ إِنْ قَلَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 218 روایة:20
امام صادق (ع) فرمود: عدالت شیرینتر از آبى است كه بجگر سوخته رسد، چه گشایشى است در عدالت، زمانیكه در امرى عدالت شود اگر چه كم باشد.

باب: بى نیازى از مردم

بَابُ الِاسْتِغْنَاءِ عَنِ النَّاسِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ شَرَفُ الْمُؤْمِنِ قِیَامُ اللَّیْلِ وَ عِزُّهُ اسْتِغْنَاؤُهُ عَنِ النَّاسِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 218 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: شرافت مؤمن بشب زنده دارى و عزتش به بى نیازیش از مردمست.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ جَمِیعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ لَا یَسْأَلَ رَبَّهُ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاهُ فَلْیَیْأَسْ مِنَ النَّاسِ كُلِّهِمْ وَ لَا یَكُونُ لَهُ رَجَاءٌ إِلَّا عِنْدَ اللَّهِ فَإِذَا عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ مِنْ قَلْبِهِ لَمْ یَسْأَلِ اللَّهَ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 219 روایة:2
و فرمود: چون یكى از شما خواهد هر چه از پروردگارش سؤال كند، باو عطا كند، باید از مردم مأیوس شود، و امیدى جز بخدا نداشته باشد، چون خداى عزوجل این را از دلش داند، هر چه از خدا خواهى باو عطا كند.
(1960)3- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنِ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ص قَالَ رَأَیْتُ الْخَیْرَ كُلَّهُ قَدِ اجْتَمَعَ فِى قَطْعِ الطَّمَعِ عَمَّا فِى أَیْدِى النَّاسِ وَ مَنْ لَمْ یَرْجُ النَّاسَ فِى شَیْ ءٍ وَ رَدَّ أَمْرَهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِى جَمِیعِ أُمُورِهِ اسْتَجَابَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ فِى كُلِّ شَیْ ءٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 219 روایة:3
على بن الحسین صلوات الله علیهما فرمود: تمام خیر و نیكى را دیدم كه در بریدن طمع از دست مردم است، و هر كه هیچ امیدى بمردم نداشته باشد و امرش را در هر كارى بخداى عزوجل واگذارد، خداى عزوجل در هر چیزى او را اجابت كند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى بْنِ أَعْیَنَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ طَلَبُ الْحَوَائِجِ إِلَى النَّاسِ اسْتِلَابٌ لِلْعِزِّ وَ مَذْهَبَةٌ لِلْحَیَاءِ وَ الْیَأْسُ مِمَّا فِى أَیْدِى النَّاسِ عِزٌّ لِلْمُؤْمِنِ فِى دِینِهِ وَ الطَّمَعُ هُوَ الْفَقْرُ الْحَاضِرُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 219 روایة:4
امام صادق (ع) میفرمود: حاجت خواستن از مردم موجب سلب عزت و رفتن حیا گردد، نومیدى از آنچه دست مردمست، موجب عزت مؤمن است در دینش، و طمع فقریست حاضر و آماده.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِى نَصْرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى الْحَسَنِ الرِّضَا ع جُعِلْتُ فِدَاكَ اكْتُبْ لِى إِلَى إِسْمَاعِیلَ بْنِ دَاوُدَ الْكَاتِبِ لَعَلِّى أُصِیبُ مِنْهُ قَالَ أَنَا أَضَنُّ بِكَ أَنْ تَطْلُبَ مِثْلَ هَذَا وَ شِبْهَهُ وَ لَكِنْ عَوِّلْ عَلَى مَالِى
اصول كافى جلد3 صفحه: 219 روایة:5
احمد بن محمد ابى نصر گوید: بامام رضا عرضكردم: قربانت گردم براى اسماعیل ابن داود كاتب توصیه اى بنویس، شاید از او بهره اى ببرم، فرمود: مرا دریغ آید كه مانند توئى چنین چیزى طلب كند، تو بر مال من تكیه كن (هر چه خواهى از من بگیر).
6- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ نَجْمِ بْنِ حُطَیْمٍ الْغَنَوِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ الْیَأْسُ مِمَّا فِى أَیْدِى النَّاسِ عِزُّ الْمُؤْمِنِ فِى دِینِهِ أَ وَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ حَاتِمٍ
إِذَا مَا عَزَمْتَ الْیَأْسَ أَلْفَیْتَهُ الْغِنَى إِذَا عَرَّفْتَهُ النَّفْسَ وَ الطَّمَعُ الْفَقْرُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 219 روایة:6
امام باقر (ع) فرمود: نومیدى و چشم نداشتن بدست مردم عزت دینى مؤمن است، مگر گفتار حاتم را نشنیده اى كه گوید:
اذا ما عزمت الیاس الفیته الغنى ----- اذا اعرفته النفس و الطمع الفقر
«چون بنومیدی تصمیم گیرى و دلت بآن شناسا گرد، آنرا بى نیازى یابى و طمع را فقر دانى.»
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ص یَقُولُ لِیَجْتَمِعْ فِى قَلْبِكَ الِافْتِقَارُ إِلَى النَّاسِ وَ الِاسْتِغْنَاءُ عَنْهُمْ فَیَكُونَ افْتِقَارُكَ إِلَیْهِمْ فِى لِینِ كَلَامِكَ وَ حُسْنِ بِشْرِكَ وَ یَكُونَ اسْتِغْنَاؤُكَ عَنْهُمْ فِى نَزَاهَةِ عِرْضِكَ وَ بَقَاءِ عِزِّكَ
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ قَالَ حَدَّثَنِی عَلِیُّ بْنُ عُمَرَ عَنْ یَحْیَى بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ص یَقُولُ ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 220 روایة:7
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه میفرمود: باید در دلت احتیاج بمردم و بى نیازى از ایشان پیدا گردد، و احتیاج بآنها در نرم زبانى و خوشروئیت باشد و بى نیازیت از آنها در حفظ آبرو و نگهداى عزتت باشد.
شرح - عالیترین دستور معاشرت و برخورد با مردم را امیرالمؤمنین (ع) در این جمله بیان میكند و حاصلش اینستكه: انسان باید در دل دو عقیده داشته باشد: یكى آنكه در معاشرت بهم نوع محتاجست، زیرا طبعاً اجتماعى آفریده شده و در بقاء خود بآنها محتاجست، پس لازمست نرم گفتار و خوش برخورد باشد، دیگر آنكه محتاج و نیازمند بآنها نیست و باید بخود اعتماد كند و خدا را روزى ده بندگان و مسبب الاسباب داند، پس نباید تملق و چاپلوسى كند و خود را خوار و زبون نماید، بلكه در عین خوشروئى و شیرین سخنى عزت نفس و مناعت طبع خویش را باید حفظ كند.