فهرست کتاب


اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: حلم و خویشتن دارى

بَابُ الْحِلْمِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِى نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ لَا یَكُونُ الرَّجُلُ عَابِداً حَتَّى یَكُونَ حَلِیماً وَ إِنَّ الرَّجُلَ كَانَ إِذَا تَعَبَّدَ فِى بَنِى إِسْرَائِیلَ لَمْ یُعَدَّ عَابِداً حَتَّى یَصْمُتَ قَبْلَ ذَلِكَ عَشْرَ سِنِینَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 172 روایة:1
امام رضا (ع) میفرمود: مرد عابد نباشد،جز آنكه خویشتن دار باشد، و چون مردى در بنى اسرائیل خود را بعبادت وامیداشت، تا پیش از آن ده سال خاموش نمیگزید، عابد محسوب نمیشد،
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ الْمُؤْمِنُ خَلَطَ عَمَلَهُ بِالْحِلْمِ یَجْلِسُ لِیَعْلَمَ وَ یَنْطِقُ لِیَفْهَمَ لَا یُحَدِّثُ أَمَانَتَهُ الْأَصْدِقَاءَ وَ لَا یَكْتُمُ شَهَادَتَهُ الْأَعْدَاءَ وَ لَا یَفْعَلُ شَیْئاً مِنَ الْحَقِّ رِیَاءً وَ لَا یَتْرُكُهُ حَیَاءً إِنْ زُكِّیَ خَافَ مِمَّا یَقُولُونَ وَ اسْتَغْفَرَ اللَّهَ مِمَّا لَا یَعْلَمُونَ لَا یَغُرُّهُ قَوْلُ مَنْ جَهِلَهُ وَ یَخْشَى إِحْصَاءَ مَا قَدْ عَمِلَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 173 روایة:2
ابو حمزه گوید: مؤمن عملش را با خویشتن دارى آمیخته است. مینشیند تا بیاموزد (بمجلسى میرود كه چیزى بیاموزد) میگوید تا بفهمد، (براى فهمیدن سؤال میكند، نه براى اظهار فضل) امانتى كه نزدش هست بدوستانش خبر نمیدهد (تا چه رسد بدشمنان) و شهادت خود را از دشمنانش پنهان نمیكند (بنفع دشمنانش گواهى میدهد تا چه رسد بدوستان) و هیچ امر حقى را بقصد خود نمائى انجام ندهد و از روى شرمسارى ترك نكند، اگر او را بستایند، از گفتار آنها بترسد و نسبت بآنچه آنها نمیدانند، از خدا آمرزش خواهد، گفتار كسیكه او را نشناخته مغرورش نكند و از آمار كردار خود (نزد خدایتعالى) در هراس است.
(1805)3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ إِنَّهُ لَیُعْجِبُنِی الرَّجُلُ أَنْ یُدْرِكَهُ حِلْمُهُ عِنْدَ غَضَبِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 173 روایة:3
على بن الحسین (ع) میفرمود: من خوشم میاید از مردى كه هنگام غضب بردباریش او را دریابد.
4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ الْحَیِیَّ الْحَلِیمَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 173 روایة:4
امام باقر (ع): خداى عزوجل شخصى با حیاى خویشتن دار را دوست دارد.
5- عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَفْصٍ الْعَوْسِیِّ الْكُوفِیِّ رَفَعَهُ إِلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا أَعَزَّ اللَّهُ بِجَهْلٍ قَطُّ وَ لَا أَذَلَّ بِحِلْمٍ قَطُّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 173 روایة:5
رسولخدا (ص) فرمود: خدا هیچگاه كسى را بسبب جهل عزیز نساخته و بسبب بردبارى ذلیل نداشته است.
6- عَنْهُ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع كَفَى بِالْحِلْمِ نَاصِراً وَ قَالَ إِذَا لَمْ تَكُنْ حَلِیماً فَتَحَلَّمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 173 روایة:6
امام صادق (ع) فرمود: بردباى براى یارى (مرد بردبار) كافى است. و فرمود: اگر بردبار نیستى خود را به بردبارى وادار.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْحَجَّالِ عَنْ حَفْصِ بْنِ أَبِى عَائِشَةَ قَالَ بَعَثَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع غُلَاماً لَهُ فِى حَاجَةٍ فَأَبْطَأَ فَخَرَجَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَى أَثَرِهِ لَمَّا أَبْطَأَ فَوَجَدَهُ نَائِماً فَجَلَسَ عِنْدَ رَأْسِهِ یُرَوِّحُهُ حَتَّى انْتَبَهَ فَلَمَّا تَنَبَّهَ قَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا فُلَانُ وَ اللَّهِ مَا ذَلِكَ لَكَ تَنَامُ اللَّیْلَ وَ النَّهَارَ لَكَ اللَّیْلُ وَ لَنَا مِنْكَ النَّهَارُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 173 روایة:7
امام صادق (ع) یكى از غلامانش را پى كارى فرستاد، او دیر كرد، امام بدنبالش رفت دید خوابیده است، بالاى سرش نشست و بادش میزد تا بیدار شد، امام صادق (ع) باو فرمود: فلانى بخدا تو این حق را ندارى كه شب و روز هر دو بخوابى. شبت براى خود و روزت از آن ماست.
(1810)8- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْحَیِیَّ الْحَلِیمَ الْعَفِیفَ الْمُتَعَفِّفَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 173 روایة:8
رسول خدا (ص) فرمود: خدا شخص با حیاى خویشتن دار، پاكدامن، با مناعت را (كه از مردم سؤال نمیكند) دوست دارد.
9- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ رَبِیعِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُسْلِیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ عَنْ عِمْرَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا وَقَعَ بَیْنَ رَجُلَیْنِ مُنَازَعَةٌ نَزَلَ مَلَكَانِ فَیَقُولَانِ لِلسَّفِیهِ مِنْهُمَا قُلْتَ وَ قُلْتَ وَ أَنْتَ أَهْلٌ لِمَا قُلْتَ سَتُجْزَى بِمَا قُلْتَ وَ یَقُولَانِ لِلْحَلِیمِ مِنْهُمَا صَبَرْتَ وَ حَلُمْتَ سَیَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ إِنْ أَتْمَمْتَ ذَلِكَ قَالَ فَإِنْ رَدَّ الْحَلِیمُ عَلَیْهِ ارْتَفَعَ الْمَلَكَانِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 174 روایة:9
امام صادق (ع) فرمود: چون میان دو نفر نزاعى در گیرد، دو فرشته فرود آیند بآنكه سفیه و بیخرد است گویند: هرچه خواستى گفتى، خودت لایق آنچه گفتى هستی، و كیفر گفتار ترا خواهى دید. و به بردبار گویند: صبر كردى و حلم نمودى، اگر حلمت را بپایان رسانى، خدا ترا میآمرزد، سپس فرمود: ولى اگر شخص بردبار جواب او را پس دهد، آندو فرشته بالا روند.

باب: خاموشى و نگهدارى زبان

بَابُ الصَّمْتِ وَ حِفْظِ اللِّسَانِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِى نَصْرٍ قَالَ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع مِنْ عَلَامَاتِ الْفِقْهِ الْحِلْمُ وَ الْعِلْمُ وَ الصَّمْتُ إِنَّ الصَّمْتَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْحِكْمَةِ إِنَّ الصَّمْتَ یَكْسِبُ الْمَحَبَّةَ إِنَّهُ دَلِیلٌ عَلَى كُلِّ خَیْرٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 174 روایة:1
از نشانه هاى فقاهت بردبارى و علم و خاموشى است، همانا خاموشى یكى از درهاى حكمت است، همانا خاموشى محبت میآورد و راهنماى هر امر خیرى میباشد. (زیرا انسان با تفكر بهر خیرى میرسد و خاموشى موجب و مزید تفكر است).
2- عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّمَا شِیعَتُنَا الْخُرْسُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 175 روایة:2
امام باقر علیه السلام فرمود: شیعیان ما بى زبانند (كم گوى و گزیده گویند).
3- عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى عَلِیٍّ الْجَوَّانِیِّ قَالَ شَهِدْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یَقُولُ لِمَوْلًى لَهُ یُقَالُ لَهُ سَالِمٌ وَ وَضَعَ یَدَهُ عَلَى شَفَتَیْهِ وَ قَالَ یَا سَالِمُ احْفَظْ لِسَانَكَ تَسْلَمْ وَ لَا تَحْمِلِ النَّاسَ عَلَى رِقَابِنَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 175 روایة:3
ابو على جوانى گوید: امام صادق (ع) را دیدم انگشت بالاى لبهاى شریفش گذاشته و بغلامش سالم میفرماید: اى سالم زبانت را نگه دار تا سالم بمانى و مردم را بر دوش ما سوار مكن (یعنى از فضائل و مناقب ما آنچه خلاف تقیه است بمردم مگو تا بر ما نشورند).
(1815)4- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى قَالَ حَضَرْتُ أَبَا الْحَسَنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ قَالَ لَهُ رَجُلٌ أَوْصِنِى فَقَالَ لَهُ احْفَظْ لِسَانَكَ تُعَزَّ وَ لَا تُمَكِّنِ النَّاسَ مِنْ قِیَادِكَ فَتُذِلَّ رَقَبَتَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 175 روایة:4
مردى بحضرت ابوالحسن (ع) عرضكرد: مرا سفارشى نما، فرمود: زبانت را نگهدار تا عزیز باشى و افسار خود را بدست مردم مده كه خوار و زبون شوى.
5- عَنْهُ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِى مَسْرُوقٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِرَجُلٍ أَتَاهُ أَ لَا أَدُلُّكَ عَلَى أَمْرٍ یُدْخِلُكَ اللَّهُ بِهِ الْجَنَّةَ قَالَ بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَنِلْ مِمَّا أَنَالَكَ اللَّهُ قَالَ فَإِنْ كُنْتُ أَحْوَجَ مِمَّنْ أُنِیلُهُ قَالَ فَانْصُرِ الْمَظْلُومَ قَالَ وَ إِنْ كُنْتُ أَضْعَفَ مِمَّنْ أَنْصُرُهُ قَالَ فَاصْنَعْ لِلْأَخْرَقِ یَعْنِى أَشِرْ عَلَیْهِ قَالَ فَإِنْ كُنْتُ أَخْرَقَ مِمَّنْ أَصْنَعُ لَهُ قَالَ فَأَصْمِتْ لِسَانَكَ إِلَّا مِنْ خَیْرٍ أَ مَا یَسُرُّكَ أَنْ تَكُونَ فِیكَ خَصْلَةٌ مِنْ هَذِهِ الْخِصَالِ تَجُرُّكَ إِلَى الْجَنَّةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 175 روایة:5
رسول خدا (ص) بمردى كه خدمتش آمد، فرمود: نمیخواهى ترا با مردى راهنمائى كنم كه خدا بسبب آن بهشتت برد؟ عرضكرد: چرا یا رسول الله! فرمود از آنچه خدا بتو داده بده، عرضكرد: اگر خودم از آنكه باو دهم نیازمندتر باشم چكنم؟ فرمود: مظلوم را یاری کن، عرض کردم: اگر خودم از آنکه یاریش کنم ناتوانتر باشم چکنم؟ فرمود: كارى براى نادان كن یعنى نادان را راهنمائى كن، عرضكردم: اگر خودم نادانتر از او بودم چكنم؟ فرمود: زبانت را جز از خیر خاموش دار. آیا شادمان نیستى كه یكى از این خصال داشته باشى كه ترا ببهشت برد.
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ إِنْ كُنْتَ زَعَمْتَ أَنَّ الْكَلَامَ مِنْ فِضَّةٍ فَإِنَّ السُّكُوتَ مِنْ ذَهَبٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 175 روایة:6
امام صادق (ع) فرمود: لقمان به پسرش گفت: پسر جان اگر خیال كنى سخن از نقره است، بدانكه خاموشی از طلا است.
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنِ الْحَلَبِیِّ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَمْسِكْ لِسَانَكَ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ ثُمَّ قَالَ وَ لَا یَعْرِفُ عَبْدٌ حَقِیقَةَ الْإِیمَانِ حَتَّى یَخْزُنَ مِنْ لِسَانِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 176 روایة:7
رسولخدا فرمود: زبانت را نگهدار، زیرا نگهدارى زبان صدقه ایست كه بخود میدهى (چون خاموشى ترا از بلا نگهدارد) سپس فرمود: هیچ بنده اى حقیقت ایمان را نشناسد، تا برخى از زبانش را نگهدارد (و تنها آنچه را به سود دنیا یا آخرتش باشد رها كند و بگوید).
8- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ كُفُّوا أَیْدِیَكُمْ قَالَ یَعْنِى كُفُّوا أَلْسِنَتَكُمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 176 روایة:8
امام صادق (ع) درباره قول خداى عزوجل: «مگر كسانى را كه به آنها گفته شد دستهاى خود را نگهدارید، ندیدى، 77 سوره 4 » فرمود: یعنى زبان خود را نگهدارید).
(1820)9- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنِ الْحَلَبِیِّ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نَجَاةُ الْمُؤْمِنِ فِى حِفْظِ لِسَانِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 176 روایة:9
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود، نجات مؤمن درنگهداشتن زبانش باشد.
10- یُونُسُ عَنْ مُثَنًّى عَنْ أَبِى بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ كَانَ أَبُو ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ یَقُولُ یَا مُبْتَغِیَ الْعِلْمِ إِنَّ هَذَا اللِّسَانَ مِفْتَاحُ خَیْرٍ وَ مِفْتَاحُ شَرٍّ فَاخْتِمْ عَلَى لِسَانِكَ كَمَا تَخْتِمُ عَلَى ذَهَبِكَ وَ وَرِقِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 176 روایة:10
ابوبصیر گوید: شنیدم امام باقر (ع) فرمود: ابوذر - رحمة الله - مى گفت اى دانشجو همانا این زبان كلید خیر و كلید شر است، پس همچنانكه بر طلا و نقره ات مهر مى زنى، بر زبانت هم مهر بزن
11- حُمَیْدُ بْنُ زِیَادٍ عَنِ الْخَشَّابِ عَنِ ابْنِ بَقَّاحٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ الْمَسِیحُ ع یَقُولُ لَا تُكْثِرُوا الْكَلَامَ فِى غَیْرِ ذِكْرِ اللَّهِ فَإِنَّ الَّذِینَ یُكْثِرُونَ الْكَلَامَ فِى غَیْرِ ذِكْرِ اللَّهِ قَاسِیَةٌ قُلُوبُهُمْ وَ لَكِنْ لَا یَعْلَمُونَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 176 روایة:11
امام صادق (ع) فرمود: حضرت عیسى علیه السلام مى فرمود: بجز ذكر خدا سخن بسیار نگوئید، زیرا كسانیكه بجز ذكر خدا سخن بیهوده گویند، دلهاشان سخت است و نمى دانند.
12- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِى نَجْرَانَ عَنْ أَبِى جَمِیلَةَ عن َمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا مِنْ یَوْمٍ إِلَّا وَ كُلُّ عُضْوٍ مِنْ أَعْضَاءِ الْجَسَدِ یُكَفِّرُ اللِّسَانَ یَقُولُ نَشَدْتُكَ اللَّهَ أَنْ نُعَذَّبَ فِیكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 176 روایة:12
امام صادق (ع) فرمود: روزى نیست جز آنكه هر عضوى از اعضاى تن در برابر زبان فروتنى كنند و بگویند: ترا بخدا مبادا بسبب تو عذاب بینیم.
13- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ إِنَّ لِسَانَ ابْنِ آدَمَ یُشْرِفُ عَلَى جَمِیعِ جَوَارِحِهِ كُلَّ صَبَاحٍ فَیَقُولُ كَیْفَ أَصْبَحْتُمْ فَیَقُولُونَ بِخَیْرٍ إِنْ تَرَكْتَنَا وَ یَقُولُونَ اللَّهَ اللَّهَ فِینَا وَ یُنَاشِدُونَهُ وَ یَقُولُونَ إِنَّمَا نُثَابُ وَ نُعَاقَبُ بِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 177 روایة:13
على بن الحسین علیهما السلام فرمود: در هر بامداد زبان آدمیزاد بر تمام اعضائش مشرف شود و گوید: چگونه هستید؟ گویند: اگر تو ما را رها كنى خوبیم و مى گویند: خدا را خدا را نسبت بما بیاد آور و سوگندش دهند و گویند ما بسبب تو ثواب و عقاب بینیم.
(1825)14- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ قَیْسٍ أَبِى إِسْمَاعِیلَ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ لَا بَأْسَ بِهِ مِنْ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِیِّ ص فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِی فَقَالَ احْفَظْ لِسَانَكَ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِی قَالَ احْفَظْ لِسَانَكَ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِى قَالَ احْفَظْ لِسَانَكَ وَیْحَكَ وَ هَلْ یَكُبُّ النَّاسَ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ فِى النَّارِ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 177 روایة:14
مردى خدمت پیغمبر صلى الله علیه و آله آمد و عرض كرد: یا رسول الله! مرا سفارشى كن، فرمود: زبانت را نگهدار. گفت: یا رسول الله! مرا سفارشى كن فرمود: زبانت را نگهدار، گفت یا رسول الله! مرا سفارشى كن فرمود: زبانت را نگهدار واى بر تو! آیا مردم را جز درو شده هاى زبانشان برو در آتش اندازد.
15- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ لَمْ یَحْسُبْ كَلَامَهُ مِنْ عَمَلِهِ كَثُرَتْ خَطَایَاهُ وَ حَضَرَ عَذَابُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 177 روایة:15
رسولخدا (ص) فرمود: كسیكه سخنش را از عملش نشمارد، خطاهایش زیاد شود و عذابش فرا رسد.
16- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُعَذِّبُ اللَّهُ اللِّسَانَ بِعَذَابٍ لَا یُعَذِّبُ بِهِ شَیْئاً مِنَ الْجَوَارِحِ فَیَقُولُ أَیْ رَبِّ عَذَّبْتَنِی بِعَذَابٍ لَمْ تُعَذِّبْ بِهِ شَیْئاً فَیُقَالُ لَهُ خَرَجَتْ مِنْكَ كَلِمَةٌ فَبَلَغَتْ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا فَسُفِكَ بِهَا الدَّمُ الْحَرَامُ وَ انْتُهِبَ بِهَا الْمَالُ الْحَرَامُ وَ انْتُهِكَ بِهَا الْفَرْجُ الْحَرَامُ وَ عِزَّتِى وَ جَلَالِى لَأُعَذِّبَنَّكَ بِعَذَابٍ لَا أُعَذِّبُ بِهِ شَیْئاً مِنْ جَوَارِحِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 177 روایة:16
رسولخدا (ص) فرمود: خدا زبان را عذابى كند كه هیچیك از اعضاء را آن عذاب نكرده باشد، زبان گوید: پروردگارا مرا عذابى نمودى كه چیز دیگر را چنان عذاب ننمودى؟ باو گفته شود تو یك جمله گفتى كه بمشارق و مغارب زمین رسید و بوسیله آن خون محترم ریخته شد و مال محترم غارت شد و فرج محترم دریده شد، بعزت و جلالم سوگند ترا عذابى كنم كه هیچیك از اعضاء دیگر را آنگونه عذاب نكرده باشم.
17- بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنْ كَانَ فِى شَیْ ءٍ شُؤْمٌ فَفِی اللِّسَانِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 178 روایة:17
رسولخدا (ص) فرمود: اگر در چیزى نجسى باشد در زبانست.
18- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ كَانَ الرَّجُلُ مِنْ بَنِى إِسْرَائِیلَ إِذَا أَرَادَ الْعِبَادَةَ صَمَتَ قَبْلَ ذَلِكَ عَشْرَ سِنِینَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 178 روایة:18
امام رضا علیه السلام میفرمود: هرگاه مردى از بنى اسرائیل میخواست عبادت كند، ده سال پیش از آن خاموشى میگزید. (یعنى سخن بیهوده نمیگفت و فكر خود را متوجه علوم و معارف دینى مینمود و سپس بتعلیم و هدایت میپرداخت).
(1830)19- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْغِفَارِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ رَأَى مَوْضِعَ كَلَامِهِ مِنْ عَمَلِهِ قَلَّ كَلَامُهُ إِلَّا فِیمَا یَعْنِیهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 178 روایة:19
رسول خدا (ص) فرمود: هر كه محل سخنش را از كردارش بیند (یعنى سخنش را از كردارش شمارد و آنرا بیشتر از هر كارش داند) سخن گفتنش كم شود، مگر درباره آنچه برایش سودمند باشد.
20- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْكُوفِیِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِى حِكْمَةِ آلِ دَاوُدَ عَلَى الْعَاقِلِ أَنْ یَكُونَ عَارِفاً بِزَمَانِهِ مُقْبِلًا عَلَى شَأْنِهِ حَافِظاً لِلِسَانِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 178 روایة:20
امام صادق (ع) فرمود: در حكمت آل داود (كتاب زبور) است كه: بر عاقل لازمست كه بوضع زمان خود آشنا باشد، سرگرم كار خود بوده، زبانش را حفظ كند.
21- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا یَزَالُ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ یُكْتَبُ مُحْسِناً مَا دَامَ سَاكِتاً فَإِذَا تَكَلَّمَ كُتِبَ مُحْسِناً أَوْ مُسِیئاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 178 روایة:21
امام صادق (ع) فرمود: بنده مؤمن تا زمانیكه خاموش باشد. نیكوكار نوشته میشود و چون سخن گوید: نیكوكار یا بدكردار نوشته شود.

باب: مدارا و سازگارى

بَابُ الْمُدَارَاةِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ مَنْ لَمْ یَكُنَّ فِیهِ لَمْ یَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِى اللَّهِ وَ خُلُقٌ یُدَارِى بِهِ النَّاسَ وَ حِلْمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهْلَ الْجَاهِلِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 179 روایة:1
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: سه چیز است كه هركه نداشته باشد، هیچ كارش تمام نیست: پرهیزكارى كه او را از نافرمانى خدا باز دارد، و خلقى كه بسبب آن با مردم بسازد و بردبارى كه نادانى نادان را با آن رد كند.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَراً ع یَقُولُ جَاءَ جَبْرَئِیلُ ع إِلَى النَّبِیِّ ص فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ رَبُّكَ یُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَكَ دَارِ خَلْقِی
اصول كافى جلد3 صفحه: 179 روایة:2
امام صادق (ع) مى فرمود: جبرئیل علیه السلام نزد پیغمبر صلى الله علیه و آله آمد و عرض كرد: اى محمد پروردگارت سلام مى رساند و مى گوید: با مخلوقم مدارا كن.
(1835)3- عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حَبِیبٍ السِّجِسْتَانِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ فِى التَّوْرَاةِ مَكْتُوبٌ فِیمَا نَاجَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ ع یَا مُوسَى اكْتُمْ مَكْتُومَ سِرِّى فِى سَرِیرَتِكَ وَ أَظْهِرْ فِى عَلَانِیَتِكَ الْمُدَارَاةَ عَنِّى لِعَدُوِّى وَ عَدُوِّكَ مِنْ خَلْقِى وَ لَا تَسْتَسِبَّ لِى عِنْدَهُمْ بِإِظْهَارِ مَكْتُومِ سِرِّى فَتُشْرِكَ عَدُوَّكَ وَ عَدُوِّى فِى سَبِّى
اصول كافى جلد3 صفحه: 179 روایة:3
امام باقر علیه السلام فرمود: در تورات نوشته است، از جمله مناجات خداى عزوجل با موسى بن عمران این بود كه: اى موسى! راز پنهان مرا در باطن خویش پوشیده دار و در آشكارت سازگارى با دشمن من و دشمن خود را از جانب من اظهار كن و با اظهار راز پنهانم سبب دشنام دادن آنها به من مشو تا در دشنام دادن من شریك دشمن خود و دشمن من گردى.
4- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَمَرَنِى رَبِّى بِمُدَارَاةِ النَّاسِ كَمَا أَمَرَنِى بِأَدَاءِ الْفَرَائِضِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 179 روایة:4
رسول خدا (ص) فرمود: پروردگارم مرا بسازگارى با مردم امر فرمود. چنانكه بانجام واجبات امر فرمود.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُدَارَاةُ النَّاسِ نِصْفُ الْإِیمَانِ وَ الرِّفْقُ بِهِمْ نِصْفُ الْعَیْشِ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع خَالِطُوا الْأَبْرَارَ سِرّاً وَ خَالِطُوا الْفُجَّارَ جِهَاراً وَ لَا تَمِیلُوا عَلَیْهِمْ فَیَظْلِمُوكُمْ فَإِنَّهُ سَیَأْتِى عَلَیْكُمْ زَمَانٌ لَا یَنْجُو فِیهِ مِنْ ذَوِى الدِّینِ إِلَّا مَنْ ظَنُّوا أَنَّهُ أَبْلَهُ وَ صَبَّرَ نَفْسَهُ عَلَى أَنْ یُقَالَ [لَهُ ]إِنَّهُ أَبْلَهُ لَا عَقْلَ لَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 180 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود رسولخدا (ص) فرمود: سازگارى با مردم نصف ایمانست و نرمى با آنها نصف زندگى است.
سپس امام صادق (ع) فرمود: با نیكان در پنهان آمیزش كنید و با بدكاران در آشكار و بر آنها حمله نكنید كه بر شما ستم كنند، زیرا فرمانى براى شما پیش آید كه از دینداران نجات نیابد، جز آنكه را مردم ابلهش دانند و خود او هم آماده باشد و تحمل كند كه باو گویند ابله و بیعقل است.
6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ ذَكَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ قَوْماً مِنَ النَّاسِ قَلَّتْ مُدَارَاتُهُمْ لِلنَّاسِ فَأُنِفُوا مِنْ قُرَیْشٍ وَ ایْمُ اللَّهِ مَا كَانَ بِأَحْسَابِهِمْ بَأْسٌ وَ إِنَّ قَوْماً مِنْ غَیْرِ قُرَیْشٍ حَسُنَتْ مُدَارَاتُهُمْ فَأُلْحِقُوا بِالْبَیْتِ الرَّفِیعِ قَالَ ثُمَّ قَالَ مَنْ كَفَّ یَدَهُ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّمَا یَكُفُّ عَنْهُمْ یَداً وَاحِدَةً وَ یَكُفُّونَ عَنْهُ أَیْدِیَ كَثِیرَةً
اصول كافى جلد3 صفحه: 180 روایة:6
امام صادق (ع) مى فرمود: گروهى از قریش با مردم كم سازگارى كردند و از قریش رانده شدند، در صورتیكه بخدا سوگند كه از نظر خانوادگى عیبى نداشتند. و گروهى از غیر قریش با مردم خوشرفتارى نمودند و بخاندان عالى و بلند پیوستند.
سپس فرمود: هر كه دستش را از مردم دریغ دارد. او از آنها یكدست دریغ داشته، ولى مردم از او دستها دریغ دارند.
شرح - بمضمون جمله اخیر كلامى در خطبه 23 نهج البلاغه از امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شده كه بخویشان و فامیل اختصاص دارد و سید رضى - رحمة الله - در آنجا توضیحى بیان میكند.