اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: راستگوئى و اداء امانت

بَابُ الصِّدْقِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: خداى عزوجل هیچ پیغمبرى را مبعوث نفرمود جز با راستگوئى و اداء امانت به نیكوكار و بدكردار.
شرح - مراد اینستكه هر پیغمبرى راستگو و امانت دار بوده و یا آنكه این دو صفت در برنامه شریعت او بوده كه باید تبلیغ كند و بمردم بگوید.
2- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِیَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: بروزه و نماز مردم گول نخورید، زیرا بسا انسان بنماز و روزه شیفته میشود تا آنجا كه اگر ترك كند بهراس افتد، ولى آنها را براستگوئى واداء امانت بیازمائید.
شرح : گاهى ترس از تكفیر مردم یا طمع بمال و تعظیم آنها یا جهات دنیوى دیگر موجب میشود كه انسان بر نماز و روزه مداومت كند و ترك آنها ننماید، پس نماز و روزه معیار كامل و همیشگى صلاح و ترس از خدا نیست، ولی راستگوئى و اداء امانت چون زیان مالى در بر دارد، از آن دواعى و جهات خالى است و باعث و موجبش ترس از خدا و ملكه عدالت و تقوى است،علاوه بر اینكه این دو صفت موجب كمال نفس و صفات نیك دیگر است، چنانكه راستگوئى ملازمه عدم نفاق و ریا وتهمت و امثال آنست.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِى نَجْرَانَ عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكَى عَمَلُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: هر كه زبانش راست باشد كردارش پاك است.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِى الْمِقْدَامِ قَالَ قَالَ لِى أَبُو جَعْفَرٍ ع فِى أَوَّلِ دَخْلَةٍ دَخَلْتُ عَلَیْهِ تَعَلَّمُوا الصِّدْقَ قَبْلَ الْحَدِیثِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:4
عمر و بن ابى المقدام گوید: نخستین بار كه خدمت امام باقر (ع) رسیدم، فرمود: پیش از یاد گرفتن حدیث راستگوئى بیاموزید.
(1765)5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى كَهْمَسٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِى یَعْفُورٍ یُقْرِئُكَ السَّلَامَ قَالَ عَلَیْكَ وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا أَتَیْتَ عَبْدَ اللَّهِ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ وَ قُلْ لَهُ إِنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ یَقُولُ لَكَ انْظُرْ مَا بَلَغَ بِهِ عَلِیٌّ ع عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَالْزَمْهُ فَإِنَّ عَلِیّاً ع إِنَّمَا بَلَغَ مَا بَلَغَ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:5
ابى كهمس گوید: به امام صادق (ع) عرضكردم: عبدالله بن ابى یعفور بشما سلام میرساند فرمود: بر تو و بر او سلام باد، چون نزد عبدالله رفتى سلامش رسان و باو بگو، جعفر بن محمد بتو میگوید در آنچه على نزد رسولخدا (ص) بمقام رسید بنگر و ملازمش باش، همانا على نزد رسولخدا (ص) بسبب راستگوئى و اداء امانت بآن مقام رسید.
6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا فُضَیْلُ إِنَّ الصَّادِقَ أَوَّلُ مَنْ یُصَدِّقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ وَ تُصَدِّقُهُ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:6
فضیل بن یسار گوید: امام صادق (ع) فرمود: اى فضیل! نخستین كسیكه راستگو را تصدیق میكند خداى عزوجل است كه میداند او راستگو است و خودش هم خود را تصدیق مى كند و مى داند راستگو است.
7- ابْنُ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّمَا سُمِّیَ إِسْمَاعِیلُ صَادِقَ الْوَعْدِ لِأَنَّهُ وَعَدَ رَجُلًا فِى مَكَانٍ فَانْتَظَرَهُ فِى ذَلِكَ الْمَكَانِ سَنَةً فَسَمَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَادِقَ الْوَعْدِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ الرَّجُلَ أَتَاهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ مَا زِلْتُ مُنْتَظِراً لَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:7
امام صادق (ع) فرمود: همانا اسماعیل صادق الوعد نامیده شد كه با مردى در جائى وعده گذاشت و او یكسال در آنجا انتظار او را میكشید، از اینرو خداى عزوجل او را صادق الوعد نامیده، سپس آن مرد آمد و اسماعیل باو گفت: من همواره در انتظار تو بودم.
شرح - قرآن كریم در سوره مریم از اسماعیل پیغمبر یاد میكند و او را صادق الوعد «درست و عده» معرفى میكند،
مرحوم طبرسى گوید: او اسماعیل بن ابراهیم است و برخى گفته اند: اسماعیل پیش از پدر خود مرد و او اسماعیل بن حزقیل است.
8- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ الْخَزَّازِ عَنْ جَدِّهِ الرَّبِیعِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا رَبِیعُ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَصْدُقُ حَتَّى یَكْتُبَهُ اللَّهُ صِدِّیقاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:8
ربیع بن سعد گوید : امام باقر علیه السلام به من فرمود : اى ربیع ، همانا مرد راست میگوید، تا اینكه خدا او را صدّیق «بسیار راستگو» مینویسد.
9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ الْعَبْدَ لَیَصْدُقُ حَتَّى یُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الصَّادِقِینَ وَ یَكْذِبُ حَتَّى یُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْكَاذِبِینَ فَإِذَا صَدَقَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَدَقَ وَ بَرَّ وَ إِذَا كَذَبَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ كَذَبَ وَ فَجَرَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:9
امام صادق (ع) میفرمود: بنده راست میگوید، تا آنجا كه نزد خدا از راستگویان نوشته میشود و دروغ، میگوید تا آنجا كه نزد خدا از دروغگویان نوشته مى شود، پس چون (بنده اول) راست گوید، خداى عزوجل فرماید: راست گفت و خوب كرد و چون (بنده دوم) دروغ گوید، خداى عزوجل فرماید دروغ گفت و بدكارى كرد.
(1770)10- عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِى یَعْفُورٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَیْرِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِیَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:10
امام صادق (ع) فرمود: مردم را بغیر زبان (بلكه با كردار) خود به خیر و نیكو كارى دعوت كنید، مردم باید كوشش در عبادت و راستگوئى و پرهیزكارى شما را ببینند.
11- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ قَالَ قَالَ أَبُو الْوَلِیدِ حَسَنُ بْنُ زِیَادٍ الصَّیْقَلُ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكَى عَمَلُهُ وَ مَنْ حَسُنَتْ نِیَّتُهُ زِیدَ فِى رِزْقِهِ وَ مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِ بَیْتِهِ مُدَّ لَهُ فِى عُمُرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:11
امام صادق (ع) فرمود: هر كه زبانش راست شد، عملش پاك گشت، پس هر كه حسن نیت داشته باشد روزیش زیاد شود و هر كه با خانواده اش خوشرفتارى كند، عمرش دراز شود.
12- عَنْهُ عَنْ أَبِى طَالِبٍ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَنْظُرُوا إِلَى طُولِ رُكُوعِ الرَّجُلِ وَ سُجُودِهِ فَإِنَّ ذَلِكَ شَیْ ءٌ اعْتَادَهُ فَلَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ لِذَلِكَ وَ لَكِنِ انْظُرُوا إِلَى صِدْقِ حَدِیثِهِ وَ أَدَاءِ أَمَانَتِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:12
امام صادق (ع) فرمود: بطول دادن ركوع و سجود مرد ننگرید، زیرا بآن عادت گرفته و اگر ترك كند، وحشتش گیرد، ولى براستى گفتار و اداء امانتش بنگرید.

باب: باب حیا

بَابُ الْحَیَاءِ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْحَیَاءُ مِنَ الْإِیمَانِ وَ الْإِیمَانُ فِى الْجَنَّةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: حیا از ایمان و ایمان در بهشت است (پس شخص با حیا در بهشت است).
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَیَاءُ وَ الْعَفَافُ وَ الْعِیُّ أَعْنِی عِیَّ اللِّسَانِ لَا عِیَّ الْقَلْبِ مِنَ الْإِیمَانِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: حیا و پاكدامنى و كند زبانى - نه كند دلى - از ایمان باشند.
شرح : مقصود از كند زبانى كم گوئى است كه از علائم ایمانست، زیرا پرگو غالباً از دروغ و غیبت و تهمت و امثال آن بركنار نمیماند، ولى كندى دل، مساوى با جهل و شك است كه مذموم و ناپسندیده باشد.
(1775)3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ رَقَّ وَجْهُهُ رَقَّ عِلْمُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: هر كس كم رو باشد، كم دانش است (زیرا از پرسیدن شرم میكند و مشكلات علمیش حل نمیشود).
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ یَحْیَى أَخِی دَارِمٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ كَثِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ الْحَیَاءُ وَ الْإِیمَانُ مَقْرُونَانِ فِى قَرَنٍ فَإِذَا ذَهَبَ أَحَدُهُمَا تَبِعَهُ صَاحِبُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:4
امام باقر یا امام صادق (ع) فرمود: حیا و ایمان در یكرشته و همدوشند، و چون یكى از آندو رفت، دیگرى هم در پى آن رود.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ كَثِیرٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا إِیمَانَ لِمَنْ لَا حَیَاءَ لَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 166 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود: ایمان ندارد كسیكه حیا ندارد.
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْحَیَاءُ حَیَاءَانِ حَیَاءُ عَقْلٍ وَ حَیَاءُ حُمْقٍ فَحَیَاءُ الْعَقْلِ هُوَ الْعِلْمُ وَ حَیَاءُ الْحُمْقِ هُوَ الْجَهْلُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 166 روایة:6
رسولخدا (ص) فرمود: حیا دو گونه است: حیا عقل و حیاء حماقت، حیاء عقل علم است و حیاء حماقت نادانى.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِیهِ وَ كَانَ مِنْ قَرْنِهِ إِلَى قَدَمِهِ ذُنُوباً بَدَّلَهَا اللَّهُ حَسَنَاتٍ الصِّدْقُ وَ الْحَیَاءُ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ الشُّكْرُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 166 روایة:7
رسولخدا (ص) فرمود: هرك چهار خصلت داشته باشد و از سر تا پا غرق گناهان باشد، خدا آنها را بحسنات تبدیل كند: راستگوئى و حیا و خوشخلقى و سپاسگزارى.
شرح - تبدیل گناه به حسنه در آیه شریفه 71 سوره 25 ذكر شده و مفسرین در توجیه و تأویل آن بیانات مفصلى دارند.

باب: باب عفو و گذشت

بَابُ الْعَفْوِ
(1780)1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِى خُطْبَتِهِ أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِخَیْرِ خَلَائِقِ الدُّنْیَا وَ الْ آخِرَةِ الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَكَ وَ تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ وَ الْإِحْسَانُ إِلَى مَنْ أَسَاءَ إِلَیْكَ وَ إِعْطَاءُ مَنْ حَرَمَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 166 روایة:1
رسولخدا (ص) فرمود: بهترین اخلاق دنیا و آخرت را بشما خبر ندهم؟ گذشتن از كسى است كه بتو ستم كرده و پیوستن با كسیكه از تو بریده و نیكى باكسیكه بتو بدى كرده و بخشیدن بكسیكه ترا محروم ساخته.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ غُرَّةَ بْنِ دِینَارٍ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ السَّبِیعِیِّ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ لَا أَدُلُّكُمْ عَلَى خَیْرِ أَخْلَاقِ الدُّنْیَا وَ الْ آخِرَةِ تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ وَ تُعْطِى مَنْ حَرَمَكَ وَ تَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 167 روایة: 2
رسولخدا (ص) فرمود: شما را به بهترین اخلاق دنیا و آخرت رهبرى نكنم؟ پیوستن بكسى كه از تو بریده و بخشیدن بكسى كه محرومت ساخته و گذشتن از كسى كه بتو ستم كرده است.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ نُشَیْبٍ اللَّفَائِفِیِّ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ثَلَاثٌ مِنْ مَكَارِمِ الدُّنْیَا وَ الْ آخِرَةِ تَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَكَ وَ تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ وَ تَحْلُمُ إِذَا جُهِلَ عَلَیْكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 167 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: سه چیز از صفات خوب دنیا و آخرتند: گذشتن از كسیكه بتو ستم كرده و پیوست با آنكه از تو بریده و خویشتن دارى زمانیكه با تو نادانى كنند.
4- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِذَا كَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى الْأَوَّلِینَ وَ الْ آخِرِینَ فِى صَعِیدٍ وَاحِدٍ ثُمَّ یُنَادِى مُنَادٍ أَیْنَ أَهْلُ الْفَضْلِ قَالَ فَیَقُومُ عُنُقٌ مِنَ النَّاسِ فَتَلَقَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ فَیَقُولُونَ وَ مَا كَانَ فَضْلُكُمْ فَیَقُولُونَ كُنَّا نَصِلُ مَنْ قَطَعَنَا وَ نُعْطِى مَنْ حَرَمَنَا وَ نَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَنَا قَالَ فَیُقَالُ لَهُمْ صَدَقْتُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ
على بن الحسین (ع) فرمود: چون روز قیامت شود، خداى تبارك و تعالى پیشینیان و پسینیان را در یك سرزمین گرد آورد، سپس یك منادى فریاد كشد: اهل فضل كجایند؟ جماعتى از مردم برخیزند فرشتگان ایشانرا استقبال كنند و گویند: فضل شما چه بوده؟ گویند: ما بكسیكه از ما میبرید میپیوستیم و بآنكه ما را محروم میكرد عطا میكردیم و از كسیكه بما ستم مینمود، در میگذشتیم، سپس بآنها گویند راست گفتید داخل بهشت شوید.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ جَهْمِ بْنِ الْحَكَمِ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَیْكُمْ بِالْعَفْوِ فَإِنَّ الْعَفْوَ لَا یَزِیدُ الْعَبْدَ إِلَّا عِزّاً فَتَعَافَوْا یُعِزَّكُمُ اللَّهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 167 روایة:5
رسولخدا (ص) فرمود: بر شما باد بگذشت، زیرا گذشت جز عزت بنده را نیفزاید، از یكدیگر بگذرید تا خدا شما را عزیز كند.
(1785)6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى خَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ النَّدَامَةُ عَلَى الْعَفْوِ أَفْضَلُ وَ أَیْسَرُ مِنَ النَّدَامَةِ عَلَى الْعُقُوبَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 168 روایة:6
امام باقر (ع) فرمود: پشیمانى از گذشت بهتر و آسانتر است تا پشیمانى از كیفر.
شرح - یعنى اگر شخصى را كه بتو ستمى كرده بود بخشیدى و از او در گذشتى، سپس دانستى كه آن گذشت مورد نداشته زیرا آن ستمگر متنبه نگشت و از گذشت خود پشیمان شدى، این پشیمانى بهتر و آسانتر است از موردیكه ستمگر را مجازات كنى و سپس بفهمى، اگر از او میگذشتى و او را میبخشیدى بهتر بود.
اما بهتر بودن اولى از دومى بجهت همین اخبار و نیز آیات شریفه ایست كه خدایتعالى بعفو و گذشت دستور میدهد و اما آسان تر بودنش براى اینست كه از ستمگر بخشیده میتوان انتقام گرفت، ولى جبران كیفر بیجا بسى مشكل و دشوار است.
7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعْدَانَ عَنْ مُعَتِّبٍ قَالَ كَانَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى ع فِى حَائِطٍ لَهُ یَصْرِمُ فَنَظَرْتُ إِلَى غُلَامٍ لَهُ قَدْ أَخَذَ كَارَةً مِنْ تَمْرٍ فَرَمَى بِهَا وَرَاءَ الْحَائِطِ فَأَتَیْتُهُ وَ أَخَذْتُهُ وَ ذَهَبْتُ بِهِ إِلَیْهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّى وَجَدْتُ هَذَا وَ هَذِهِ الْكَارَةَ
فَقَالَ لِلْغُلَامِ یَا فُلَانُ قَالَ لَبَّیْكَ
قَالَ أَ تَجُوعُ قَالَ لَا یَا سَیِّدِى
قَالَ فَتَعْرَى قَالَ لَا یَا سَیِّدِى
قَالَ فَلِأَیِّ شَیْ ءٍ أَخَذْتَ هَذِهِ قَالَ اشْتَهَیْتُ ذَلِكَ
قَالَ اذْهَبْ فَهِیَ لَكَ وَ قَالَ خَلُّوا عَنْهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 168 روایة:7
معتب گوید: موسى بن جعفر (ع) در باغ خرمایش بود و شاخه میبرید، یكى از غلامان حضرت را دیدم دسته ای از خوشه های خرما را برداشت و پشت دیوار انداخت، من رفتم و او را گرفته نزد حضرت بردم و گفتم: قربانت گردم، من این غلام را دیدم كه این خوشه ها را برداشته بود.
حضرت فرمود: فلانى! غلام گفت: لبیك،
فرمود: گرسنه اى؟ گفت نه، آقاى من!
فرمود: برهنه اى: گفت: نه، آقاى من!
فرمود: پس چرا این را برداشتى؟ گفت: این را دلم میخواست.
فرمود: برو، این خرما هم از تو، و فرمود او را رها كنید.
8- عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ مَا الْتَقَتْ فِئَتَانِ قَطُّ إِلَّا نُصِرَ أَعْظَمُهُمَا عَفْواً
اصول كافى جلد3 صفحه: 169 روایة:8
حضرت ابوالحسن (ع) فرمود: هر دو گروهى كه برابر شوند (بجنگ یكدیگر برخیزند) آنكه گذشتش بیشتر است نصرت یابد.
9- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أُتِیَ بِالْیَهُودِیَّةِ الَّتِی سَمَّتِ الشَّاةَ لِلنَّبِیِّ ص فَقَالَ لَهَا مَا حَمَلَكِ عَلَى مَا صَنَعْتِ فَقَالَتْ قُلْتُ إِنْ كَانَ نَبِیّاً لَمْ یَضُرَّهُ وَ إِنْ كَانَ مَلِكاً أَرَحْتُ النَّاسَ مِنْهُ قَالَ فَعَفَا رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْهَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 169 روایة:9
امام باقر علیه السلام فرمود: زن یهودیه اى را كه گوشت گوسفندیرا مسموم كرده تا پیغمبر (ص) بخورد، خدمت آنحضرت آوردند. فرمود: چه چیز ترا بر آن كار وا داشت؟ گفت با خود گفتم اگر او پیغمبر باشد زیانش نرساند و اگر پادشاه باشد، مردم را از او آسوده خواهم كرد. پس رسولخدا (ص) از او در گذشت.
10- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ ثَلَاثٌ لَا یَزِیدُ اللَّهُ بِهِنَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ إِلَّا عِزّاً الصَّفْحُ عَمَّنْ ظَلَمَهُ وَ إِعْطَاءُ مَنْ حَرَمَهُ وَ الصِّلَةُ لِمَنْ قَطَعَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 169 روایة:10
سه چیز است كه خدا بوسیله آن جز عزت مرد مسلمان را نیفزاید: گذشت از كسیكه باو ستم كرده و بخشیدن بآنكه محرومش ساخته و پیوست با آنكه از او بریده است.