اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: باب خوشروئى

بَابُ حُسْنِ الْبِشْرِ
(1755)1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا بَنِى عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ فَالْقَوْهُمْ بِطَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ الْبِشْرِ
وَ رَوَاهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَى عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یَا بَنِى هَاشِمٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:1
رسولخدا (ص) فرمود: اى پسران عبدالمطلب: شما نتوانید با اموال خود بهمه مردم گشایش دهید، پس با چهره باز و خوشروئى با آنها برخورد كنید.
و در روایت دیگر (بجاى پسران عبدالمطلب) پسران هاشم فرموده.
2- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ أَتَى اللَّهَ بِوَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ الْإِنْفَاقُ مِنْ إِقْتَارٍ وَ الْبِشْرُ لِجَمِیعِ الْعَالَمِ وَ الْإِنْصَافُ مِنْ نَفْسِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: سه چیز است كه هر كه یكى از آنها را نزد خدا برد، خدا بهشت را براى او واجب كند: انفاق در حال تنگدستى و خوشروئى براى همه مردم و انصاف دادن از خود (یعنى حق را بگوید اگرچه بر زیان او باشد).
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ ص رَجُلٌ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِى فَكَانَ فِیمَا أَوْصَاهُ أَنْ قَالَ الْقَ أَخَاكَ بِوَجْهٍ مُنْبَسِطٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: مردى خدمت رسولخدا صلى الله علیه و آله آمد و عرضكرد: یا رسول الله مرا سفارشى كن، از جمله سفارشات پیغمبر باو این بود كه برادرت را با چهره باز ملاقات كن.
4- عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا حَدُّ حُسْنِ الْخُلُقِ قَالَ تُلِینُ جَنَاحَكَ وَ تُطِیبُ كَلَامَكَ وَ تَلْقَى أَخَاكَ بِبِشْرٍ حَسَنٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:4
یكى از اصحاب گوید بامام صادق (ع) عرضكردم: اندازه حسن خلق چیست؟ فرمود: اینكه فروتنى كنى و خوش سخن باشى و برادرت را با خوشروئى برخورد كنى.
5- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ فُضَیْلٍ قَالَ صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ وَ حُسْنُ الْبِشْرِ یَكْسِبَانِ الْمَحَبَّةَ وَ یُدْخِلَانِ الْجَنَّةَ وَ الْبُخْلُ وَ عُبُوسُ الْوَجْهِ یُبْعِدَانِ مِنَ اللَّهِ وَ یُدْخِلَانِ النَّارَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:5
فضیل (از امام باقر یا امام صادق (ع)) نقل كند كه فرمود: احسانهاى نیكو و خوشروئى، جلب محبت كنند و ببهشت در آورند، و بخل و ترشروئى، از خدا دور كنند و بدوزخ در آورند.
(1760)6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَنْ أَبِى الْحَسَنِ مُوسَى ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حُسْنُ الْبِشْرِ یَذْهَبُ بِالسَّخِیمَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:6
رسولخدا (ص) فرمود: خوشروئى كینه دل را میبرد.

باب: راستگوئى و اداء امانت

بَابُ الصِّدْقِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: خداى عزوجل هیچ پیغمبرى را مبعوث نفرمود جز با راستگوئى و اداء امانت به نیكوكار و بدكردار.
شرح - مراد اینستكه هر پیغمبرى راستگو و امانت دار بوده و یا آنكه این دو صفت در برنامه شریعت او بوده كه باید تبلیغ كند و بمردم بگوید.
2- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِیَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: بروزه و نماز مردم گول نخورید، زیرا بسا انسان بنماز و روزه شیفته میشود تا آنجا كه اگر ترك كند بهراس افتد، ولى آنها را براستگوئى واداء امانت بیازمائید.
شرح : گاهى ترس از تكفیر مردم یا طمع بمال و تعظیم آنها یا جهات دنیوى دیگر موجب میشود كه انسان بر نماز و روزه مداومت كند و ترك آنها ننماید، پس نماز و روزه معیار كامل و همیشگى صلاح و ترس از خدا نیست، ولی راستگوئى و اداء امانت چون زیان مالى در بر دارد، از آن دواعى و جهات خالى است و باعث و موجبش ترس از خدا و ملكه عدالت و تقوى است،علاوه بر اینكه این دو صفت موجب كمال نفس و صفات نیك دیگر است، چنانكه راستگوئى ملازمه عدم نفاق و ریا وتهمت و امثال آنست.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِى نَجْرَانَ عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكَى عَمَلُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: هر كه زبانش راست باشد كردارش پاك است.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِى الْمِقْدَامِ قَالَ قَالَ لِى أَبُو جَعْفَرٍ ع فِى أَوَّلِ دَخْلَةٍ دَخَلْتُ عَلَیْهِ تَعَلَّمُوا الصِّدْقَ قَبْلَ الْحَدِیثِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:4
عمر و بن ابى المقدام گوید: نخستین بار كه خدمت امام باقر (ع) رسیدم، فرمود: پیش از یاد گرفتن حدیث راستگوئى بیاموزید.
(1765)5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى كَهْمَسٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِى یَعْفُورٍ یُقْرِئُكَ السَّلَامَ قَالَ عَلَیْكَ وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا أَتَیْتَ عَبْدَ اللَّهِ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ وَ قُلْ لَهُ إِنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ یَقُولُ لَكَ انْظُرْ مَا بَلَغَ بِهِ عَلِیٌّ ع عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَالْزَمْهُ فَإِنَّ عَلِیّاً ع إِنَّمَا بَلَغَ مَا بَلَغَ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:5
ابى كهمس گوید: به امام صادق (ع) عرضكردم: عبدالله بن ابى یعفور بشما سلام میرساند فرمود: بر تو و بر او سلام باد، چون نزد عبدالله رفتى سلامش رسان و باو بگو، جعفر بن محمد بتو میگوید در آنچه على نزد رسولخدا (ص) بمقام رسید بنگر و ملازمش باش، همانا على نزد رسولخدا (ص) بسبب راستگوئى و اداء امانت بآن مقام رسید.
6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا فُضَیْلُ إِنَّ الصَّادِقَ أَوَّلُ مَنْ یُصَدِّقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ وَ تُصَدِّقُهُ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:6
فضیل بن یسار گوید: امام صادق (ع) فرمود: اى فضیل! نخستین كسیكه راستگو را تصدیق میكند خداى عزوجل است كه میداند او راستگو است و خودش هم خود را تصدیق مى كند و مى داند راستگو است.
7- ابْنُ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّمَا سُمِّیَ إِسْمَاعِیلُ صَادِقَ الْوَعْدِ لِأَنَّهُ وَعَدَ رَجُلًا فِى مَكَانٍ فَانْتَظَرَهُ فِى ذَلِكَ الْمَكَانِ سَنَةً فَسَمَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَادِقَ الْوَعْدِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ الرَّجُلَ أَتَاهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ مَا زِلْتُ مُنْتَظِراً لَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:7
امام صادق (ع) فرمود: همانا اسماعیل صادق الوعد نامیده شد كه با مردى در جائى وعده گذاشت و او یكسال در آنجا انتظار او را میكشید، از اینرو خداى عزوجل او را صادق الوعد نامیده، سپس آن مرد آمد و اسماعیل باو گفت: من همواره در انتظار تو بودم.
شرح - قرآن كریم در سوره مریم از اسماعیل پیغمبر یاد میكند و او را صادق الوعد «درست و عده» معرفى میكند،
مرحوم طبرسى گوید: او اسماعیل بن ابراهیم است و برخى گفته اند: اسماعیل پیش از پدر خود مرد و او اسماعیل بن حزقیل است.
8- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ الْخَزَّازِ عَنْ جَدِّهِ الرَّبِیعِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا رَبِیعُ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَصْدُقُ حَتَّى یَكْتُبَهُ اللَّهُ صِدِّیقاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:8
ربیع بن سعد گوید : امام باقر علیه السلام به من فرمود : اى ربیع ، همانا مرد راست میگوید، تا اینكه خدا او را صدّیق «بسیار راستگو» مینویسد.
9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ الْعَبْدَ لَیَصْدُقُ حَتَّى یُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الصَّادِقِینَ وَ یَكْذِبُ حَتَّى یُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْكَاذِبِینَ فَإِذَا صَدَقَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَدَقَ وَ بَرَّ وَ إِذَا كَذَبَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ كَذَبَ وَ فَجَرَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:9
امام صادق (ع) میفرمود: بنده راست میگوید، تا آنجا كه نزد خدا از راستگویان نوشته میشود و دروغ، میگوید تا آنجا كه نزد خدا از دروغگویان نوشته مى شود، پس چون (بنده اول) راست گوید، خداى عزوجل فرماید: راست گفت و خوب كرد و چون (بنده دوم) دروغ گوید، خداى عزوجل فرماید دروغ گفت و بدكارى كرد.
(1770)10- عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِى یَعْفُورٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَیْرِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِیَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:10
امام صادق (ع) فرمود: مردم را بغیر زبان (بلكه با كردار) خود به خیر و نیكو كارى دعوت كنید، مردم باید كوشش در عبادت و راستگوئى و پرهیزكارى شما را ببینند.
11- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ قَالَ قَالَ أَبُو الْوَلِیدِ حَسَنُ بْنُ زِیَادٍ الصَّیْقَلُ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكَى عَمَلُهُ وَ مَنْ حَسُنَتْ نِیَّتُهُ زِیدَ فِى رِزْقِهِ وَ مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِ بَیْتِهِ مُدَّ لَهُ فِى عُمُرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:11
امام صادق (ع) فرمود: هر كه زبانش راست شد، عملش پاك گشت، پس هر كه حسن نیت داشته باشد روزیش زیاد شود و هر كه با خانواده اش خوشرفتارى كند، عمرش دراز شود.
12- عَنْهُ عَنْ أَبِى طَالِبٍ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَنْظُرُوا إِلَى طُولِ رُكُوعِ الرَّجُلِ وَ سُجُودِهِ فَإِنَّ ذَلِكَ شَیْ ءٌ اعْتَادَهُ فَلَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ لِذَلِكَ وَ لَكِنِ انْظُرُوا إِلَى صِدْقِ حَدِیثِهِ وَ أَدَاءِ أَمَانَتِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:12
امام صادق (ع) فرمود: بطول دادن ركوع و سجود مرد ننگرید، زیرا بآن عادت گرفته و اگر ترك كند، وحشتش گیرد، ولى براستى گفتار و اداء امانتش بنگرید.

باب: باب حیا

بَابُ الْحَیَاءِ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْحَیَاءُ مِنَ الْإِیمَانِ وَ الْإِیمَانُ فِى الْجَنَّةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: حیا از ایمان و ایمان در بهشت است (پس شخص با حیا در بهشت است).
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَیَاءُ وَ الْعَفَافُ وَ الْعِیُّ أَعْنِی عِیَّ اللِّسَانِ لَا عِیَّ الْقَلْبِ مِنَ الْإِیمَانِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: حیا و پاكدامنى و كند زبانى - نه كند دلى - از ایمان باشند.
شرح : مقصود از كند زبانى كم گوئى است كه از علائم ایمانست، زیرا پرگو غالباً از دروغ و غیبت و تهمت و امثال آن بركنار نمیماند، ولى كندى دل، مساوى با جهل و شك است كه مذموم و ناپسندیده باشد.
(1775)3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ رَقَّ وَجْهُهُ رَقَّ عِلْمُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: هر كس كم رو باشد، كم دانش است (زیرا از پرسیدن شرم میكند و مشكلات علمیش حل نمیشود).
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ یَحْیَى أَخِی دَارِمٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ كَثِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ الْحَیَاءُ وَ الْإِیمَانُ مَقْرُونَانِ فِى قَرَنٍ فَإِذَا ذَهَبَ أَحَدُهُمَا تَبِعَهُ صَاحِبُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:4
امام باقر یا امام صادق (ع) فرمود: حیا و ایمان در یكرشته و همدوشند، و چون یكى از آندو رفت، دیگرى هم در پى آن رود.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ كَثِیرٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا إِیمَانَ لِمَنْ لَا حَیَاءَ لَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 166 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود: ایمان ندارد كسیكه حیا ندارد.
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْحَیَاءُ حَیَاءَانِ حَیَاءُ عَقْلٍ وَ حَیَاءُ حُمْقٍ فَحَیَاءُ الْعَقْلِ هُوَ الْعِلْمُ وَ حَیَاءُ الْحُمْقِ هُوَ الْجَهْلُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 166 روایة:6
رسولخدا (ص) فرمود: حیا دو گونه است: حیا عقل و حیاء حماقت، حیاء عقل علم است و حیاء حماقت نادانى.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِیهِ وَ كَانَ مِنْ قَرْنِهِ إِلَى قَدَمِهِ ذُنُوباً بَدَّلَهَا اللَّهُ حَسَنَاتٍ الصِّدْقُ وَ الْحَیَاءُ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ الشُّكْرُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 166 روایة:7
رسولخدا (ص) فرمود: هرك چهار خصلت داشته باشد و از سر تا پا غرق گناهان باشد، خدا آنها را بحسنات تبدیل كند: راستگوئى و حیا و خوشخلقى و سپاسگزارى.
شرح - تبدیل گناه به حسنه در آیه شریفه 71 سوره 25 ذكر شده و مفسرین در توجیه و تأویل آن بیانات مفصلى دارند.