اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: خوش خلقى

بَابُ حُسْنِ الْخُلُقِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ أَكْمَلَ الْمُؤْمِنِینَ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 156 روایة:1
امام باقر (ع) فرمود: كاملترین مردم از لحاظ ایمان خوشخلقترین آنهاست.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا یُوضَعُ فِی مِیزَانِ امْرِئٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَفْضَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 156 روایة:2
رسولخدا (ص) فرمود: روز قیامت در ترازوى كسى چیزى بهتر از حسن خلق گذاشته نمیشود.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِیهِ كَمَلَ إِیمَانُهُ وَ إِنْ كَانَ مِنْ قَرْنِهِ إِلَى قَدَمِهِ ذُنُوباً لَمْ یَنْقُصْهُ ذَلِكَ قَالَ وَ هُوَ الصِّدْقُ وَ أَدَاءُ الْأَمَانَةِ وَ الْحَیَاءُ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 157 روایة:3
چهار چیز در هر كه باشد ایمانش كاملست، واگر سر تا پایش گناه باشد، نقصى باو نرساند، و آنها راستگوئى و رد امانت و حیا و حسن خلق است (بحدیث 1557 رجوع شود)
(1740)4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ قَالَ قَالَ لِى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا یَقْدَمُ الْمُؤْمِنُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِعَمَلٍ بَعْدَ الْفَرَائِضِ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنْ أَنْ یَسَعَ النَّاسَ بِخُلُقِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 157 روایة:4
امام صادق (ع) فرمود: مؤمن بعداز انجام واجبات پیش خداى عزوجل عملى محبوبتر از این نیاورد كه مردم را از لحاظ خلقش در وسعت گذارد. (یعنى تنگ خلق نباشد).
5- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ ذَرِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ صَاحِبَ الْخُلُقِ الْحَسَنِ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 157 روایة:5
رسولخدا (ص) فرمود: آنكه خلق نیكو دارد، پاداش روزه گیر شب زنده دار، دارد.
6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَكْثَرُ مَا تَلِجُ بِهِ أُمَّتِیَ الْجَنَّةَ تَقْوَى اللَّهِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 157 روایة:6
رسولخدا (ص) فرمود: بیشتر چیزى كه امتم را ببهشت میبرد، تقواى خدا و حسن خلق است.
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنٍ الْأَحْمَسِیِّ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْخُلُقَ الْحَسَنَ یَمِیثُ الْخَطِیئَةَ كَمَا تَمِیثُ الشَّمْسُ الْجَلِیدَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 157 روایة:7
امام صادق (ع) فرمود: خلق نیكو گناه را آب كند، چنانكه خورشید یخ را آب میكند.
8- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْبِرُّ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ یَعْمُرَانِ الدِّیَارَ وَ یَزِیدَانِ فِى الْأَعْمَارِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 157 روایة:8
امام صادق (ع) فرمود: نیكوكارى و حسن خلق خانه ها را آباد كند و بر عمرها بیفزاید.
(1745)9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ قَالَ حَدَّثَنِى یَحْیَى بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِلَى بَعْضِ أَنْبِیَائِهِ ع الْخُلُقُ الْحَسَنُ یَمِیثُ الْخَطِیئَةَ كَمَا تَمِیثُ الشَّمْسُ الْجَلِیدَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 157 روایة:9
امام صادق (ع) فرمود: خداى تبارك و تعالى بیكى از پیغمبرانش وحى فرمود: كه خلق خوش گناه را آب میكند، چنانكه خورشید یخ را آب میكند.
10- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ هَلَكَ رَجُلٌ عَلَى عَهْدِ النَّبِیِّ ص فَأَتَى الْحَفَّارِینَ فَإِذَا بِهِمْ لَمْ یَحْفِرُوا شَیْئاً وَ شَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا یَعْمَلُ حَدِیدُنَا فِى الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا نَضْرِبُ بِهِ فِى الصَّفَا فَقَالَ وَ لِمَ إِنْ كَانَ صَاحِبُكُمْ لَحَسَنَ الْخُلُقِ ائْتُونِى بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ فَأَتَوْهُ بِهِ فَأَدْخَلَ یَدَهُ فِیهِ ثُمَّ رَشَّهُ عَلَى الْأَرْضِ رَشّاً ثُمَّ قَالَ احْفِرُوا قَالَ فَحَفَرَ الْحَفَّارُونَ فَكَأَنَّمَا كَانَ رَمْلًا یَتَهَایَلُ عَلَیْهِمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 158 روایة:10
امام صادق (ع) فرمود: مردى در زمان پیغمبر (ص) وفات كرد، او را نزد گوركنها بردند، آنها نتوانستند چیزى از زمین بكنند، بپیغمبر (ص) شكایت كردند، و گفتند: یا رسول الله كلنگ ما در زمین كارگر نمیشود، مثل اینكه آنرا بسنگ خارا میزنیم.
پیغمبر (ص) فرمود: براى چه؟ رفیق شما كه خوش خلق بود، ظرف آبى بیاورید، چون آنرا آوردند، دست در آن برد و بر زمین پاشید، سپس فرمود: بكنید: گوركنها كندند، زمین مثل ریگ نرمى بود كه روى آنها میریخت.
شرح -گویا رسولخدا (ص) از اظهار تعجب خویش میخواهد بفهماند، حسن خلق موجب سهولت امر است در دنیا و آخرت و بدخلقى باعث دشوارى و سختى است در دنیا و آخرت. و سختى و صلابت زمین از طبیعت خود اوست، سپس با اظهار اعجاز یا امرى طبیعى كه كیفیتش معلوم نیست، زمین سخت را نرم و ملایم فرمود.
11- عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْخُلُقَ مَنِیحَةٌ یَمْنَحُهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ خَلْقَهُ فَمِنْهُ سَجِیَّةٌ وَ مِنْهُ نِیَّةٌ فَقُلْتُ فَأَیَّتُهُمَا أَفْضَلُ فَقَالَ صَاحِبُ السَّجِیَّةِ هُوَ مَجْبُولٌ لَا یَسْتَطِیعُ غَیْرَهُ وَ صَاحِبُ النِّیَّةِ یَصْبِرُ عَلَى الطَّاعَةِ تَصَبُّراً فَهُوَ أَفْضَلُهُمَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 158 روایة:11
امام صادق (ع) فرمود: خلق و خوى بخششى است كه خداى عزوجل بمخلوقش عطا میكند، برخى از آن غریزى و فطرى و برخى از آن نیت است (یعنى با تصمیم و اكتساب و تمرین پیدا میشود و غریزه و فطرت ثانوى میگردد).
عرضكردم: كدامیك از ایندو بهتر است؟ فرمود: آنكه غریزه دارد، بر آن سرشته شده و غیر آن نتواند كند و آنكه نیت دارد، بسختى خود را بصبر بر طاعت وامیدارد، پس این بهتر است.
شرح - برخى از اخلاق حمیده مانند سخاوت و حیا و غیرت و صبر در بعضى از مردم سرشته شده و فطرى و ذاتى آنها است و صفات نیك دیگرى در همین اشخاص یا اشخاص دیگر بنحو اقتضا و عاریه قرار دارد كه اگر انسان روى آنها تمرین كند و خود را بسختى به آنها وا دارد بتدریج ممكن است همان اخلاق و صفات مانند دسته اول ملكه راسخه آنها گردند كه نتوانند از آن تجاوز كنند و دست بردارند، و پیداست كه از نظر واقع و حقیقت بدون ملاحظه دار تكلیف دسته اول بهتر است وهر كس آنها را طالبتر، ولى از نظر عالم تكلیف و ثواب و عقاب و فضیلت با دسته دوم است، زیرا آنها با تحمل رنج و مشقت بدسته اول رسیده اند و تحمل رنج مشقت نزد خدا بى ثواب و پاداش نباشد.
12- وَ عَنْهُ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَیُعْطِى الْعَبْدَ مِنَ الثَّوَابِ عَلَى حُسْنِ الْخُلُقِ كَمَا یُعْطِى الْمُجَاهِدَ فِى سَبِیلِ اللَّهِ یَغْدُو عَلَیْهِ وَ یَرُوحُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 159 روایة:12
امام صادق (ع) فرمود: خداى تبارك و تعالى ثوابى را كه بر حسن خلق بنده میدهد مانند ثواب كسى است كه هر صبح و شام در راه خدا جهاد كند.
13- عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْحَجَّالِ عَنْ أَبِى عُثْمَانَ الْقَابُوسِیِّ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَعَارَ أَعْدَاءَهُ أَخْلَاقاً مِنْ أَخْلَاقِ أَوْلِیَائِهِ لِیَعِیشَ أَوْلِیَاؤُهُ مَعَ أَعْدَائِهِ فِى دَوْلَاتِهِمْ
وَ فِى رِوَایَةٍ أُخْرَى وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمَا تَرَكُوا وَلِیّاً لِلَّهِ إِلَّا قَتَلُوهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 159 روایة:13
امام صادق (ع) فرمود: خداى تبارك و تعالى پاره اى از اخلاق دوستانش را بدشمنانش عاریه میدهد تا دوستانش بتوانند در زمان دولت دشمنانش زندگى كنند.
(1750)14- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ كَامِلٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا خَالَطْتَ النَّاسَ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تُخَالِطَ أَحَداً مِنَ النَّاسِ إِلَّا كَانَتْ یَدُكَ الْعُلْیَا عَلَیْهِ فَافْعَلْ فَإِنَّ الْعَبْدَ یَكُونُ فِیهِ بَعْضُ التَّقْصِیرِ مِنَ الْعِبَادَةِ وَ یَكُونُ لَهُ حُسْنُ خُلُقٍ فَیُبَلِّغُهُ اللَّهُ بِ [حُسْنِ ]خُلُقِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 159 روایة:14
امام صادق (ع) فرمود: هرگاه با مردم آمیزش كنى، اگر توانى كه دستت بالاتر از آنكه با او آمیزش كرده اى باشد بكن (یعنى در عطا و احسان و سایر آداب معاشرت از او جلو باش) زیرا گاهى بنده در عبادت كوتاهى و تقصیر میكند، ولى حسن خلق دارد و خدا بسبب حسن خلقش او را بدرجه روزه دارى كه بعبادت بپاخیزد میرساند.
15- عدة من أصحابنا، عن أحمد بن أبى عبدالله، عن أبیه، عن حمّاد بن عیسى، عن حریز بن عبدالله، عن بحر السقا قال: قال لى أبو عبدالله (ع) یا بحر حسن الخلق یسر. ثم قال: ألا اخبرك بحدیث ما هو فى یدى أحد من أهل المدینة؟ قلت: بلى، قال:
بینا رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم ذات یوم جالس فی المسجد اذ جاءت جاریه لبعض النصار و هو قائم فاخذت بطرف ثوبه فقام لها النبی صلی الله علیه و آله فلم تقل شیئاً و لم یقل لها النبى (ص) شیئاً حتى فعلت ذلك ثلاث مرات فقام لها النبى فى الرابعة و هى خلفه، فأخذت هدبة من ثوبه ثم رجعت.
فقال لها الناس: فعل الله بک و فعل حبست رسول الله (ص) ثلاث مرات لاتقولین له شیئاً و لا هو یقول لك شیئاً، ما كانت حاجتک الیه؟.
قالت: ان لنا مریضاً فأرسلنى أهلى لاخذ هدبة من ثوبه، (ل)یستشفى بها؟ فلما أردت أخذها رآنى فقام فاستحییت منه أن آخذها و هویرانى و أكره أن أستأمره فى أخذها، فأخذتها.
اصول كافى جلد3 صفحه: 159 روایة:15
بحر سقا گوید: امام صادق (ع) بمن فرمود: اى بحر خوشخلقى مایه آسانى امور است (شادى میبخشد) سپس فرمود: آیا داستانى را كه همه اهل مدینه میدانند برایت نقل نكنم؟ عرضكردم: چرا، فرمود:
روزى رسولخدا (ص) در مسجد نشسته بود كه كنیز یكى از انصار آمد و خود او هم ایستاده بود، كنیز گوشه جامه پیغمبر را گرفت، پیغمبر (ص) بخاطر آن زن برخاست، ولى او چیزى نگفت، پیغمبر (ص) هم باو چیزى نفرمود، تا سه بار اینكار كرد، پیغمبر در مرتبه چهارم برخاست و كنیز پشت سرش بود، آنگاه كنیز رشته اى از جامه حضرت برگرفت و برگشت.
مردم باو گفتند خدا: ترا چنین و چنان كند كه رسولخدا (ص) را سه بار نگهداشتى و چیزى باو نگفتى، كه او هم بتو چیزى نفرمود: از پیغمبر چه میخواستى؟
كنیز گفت: ما بیمارى داریم، اهل خانه مرا فرستادند كه رشته اى از جامه پیغمبر برگیرم تا بیمار از آن شفا جوید، و چون خواستم رشته را برگیرم، مرا دید و برخاست، من از او شرم كردم كه رشته را برگیرم در حالیكه مرا میبیند، و نمیخواستم در گرفتن رشته با او مشورت كنم، تا (در مرتبه چهارم) برگرفتم.
16- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَفَاضِلُكُمْ أَحْسَنُكُمْ أَخْلَاقاً الْمُوَطَّئُونَ أَكْنَافاً الَّذِینَ یَأْلَفُونَ وَ یُؤْلَفُونَ وَ تُوَطَّأُ رِحَالُهُمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 160 روایة:16
رسولخدا (ص) فرمود: با فضیلت ترین شما كسانى باشند كه اخلاقشان نیكوتر باشد و همنشین نواز باشند، آنها با مردم انس گیرند و مردم با آنها انس گیرند و روى فرششان نشینند.
17- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الْمُؤْمِنُ مَأْلُوفٌ وَ لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یَأْلَفُ وَ لَا یُؤْلَفُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:17
امیر المؤمنین (ع) فرمود: مؤمن الفت گیر است و كسیكه الفت نگیرد و با او الفت نگیرند خیر ندارد.
18- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ حُسْنَ الْخُلُقِ یَبْلُغُ بِصَاحِبِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:18
امام صادق (ع) فرمود: حسن خلق صاحبش را بدرجه روزه دارى كه بعبادت ما خیزد میرساند.

باب: باب خوشروئى

بَابُ حُسْنِ الْبِشْرِ
(1755)1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا بَنِى عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ فَالْقَوْهُمْ بِطَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ الْبِشْرِ
وَ رَوَاهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَى عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یَا بَنِى هَاشِمٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:1
رسولخدا (ص) فرمود: اى پسران عبدالمطلب: شما نتوانید با اموال خود بهمه مردم گشایش دهید، پس با چهره باز و خوشروئى با آنها برخورد كنید.
و در روایت دیگر (بجاى پسران عبدالمطلب) پسران هاشم فرموده.
2- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ أَتَى اللَّهَ بِوَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ الْإِنْفَاقُ مِنْ إِقْتَارٍ وَ الْبِشْرُ لِجَمِیعِ الْعَالَمِ وَ الْإِنْصَافُ مِنْ نَفْسِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: سه چیز است كه هر كه یكى از آنها را نزد خدا برد، خدا بهشت را براى او واجب كند: انفاق در حال تنگدستى و خوشروئى براى همه مردم و انصاف دادن از خود (یعنى حق را بگوید اگرچه بر زیان او باشد).
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ ص رَجُلٌ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِى فَكَانَ فِیمَا أَوْصَاهُ أَنْ قَالَ الْقَ أَخَاكَ بِوَجْهٍ مُنْبَسِطٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 161 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: مردى خدمت رسولخدا صلى الله علیه و آله آمد و عرضكرد: یا رسول الله مرا سفارشى كن، از جمله سفارشات پیغمبر باو این بود كه برادرت را با چهره باز ملاقات كن.
4- عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا حَدُّ حُسْنِ الْخُلُقِ قَالَ تُلِینُ جَنَاحَكَ وَ تُطِیبُ كَلَامَكَ وَ تَلْقَى أَخَاكَ بِبِشْرٍ حَسَنٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:4
یكى از اصحاب گوید بامام صادق (ع) عرضكردم: اندازه حسن خلق چیست؟ فرمود: اینكه فروتنى كنى و خوش سخن باشى و برادرت را با خوشروئى برخورد كنى.
5- عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ فُضَیْلٍ قَالَ صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ وَ حُسْنُ الْبِشْرِ یَكْسِبَانِ الْمَحَبَّةَ وَ یُدْخِلَانِ الْجَنَّةَ وَ الْبُخْلُ وَ عُبُوسُ الْوَجْهِ یُبْعِدَانِ مِنَ اللَّهِ وَ یُدْخِلَانِ النَّارَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:5
فضیل (از امام باقر یا امام صادق (ع)) نقل كند كه فرمود: احسانهاى نیكو و خوشروئى، جلب محبت كنند و ببهشت در آورند، و بخل و ترشروئى، از خدا دور كنند و بدوزخ در آورند.
(1760)6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَنْ أَبِى الْحَسَنِ مُوسَى ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حُسْنُ الْبِشْرِ یَذْهَبُ بِالسَّخِیمَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:6
رسولخدا (ص) فرمود: خوشروئى كینه دل را میبرد.

باب: راستگوئى و اداء امانت

بَابُ الصِّدْقِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: خداى عزوجل هیچ پیغمبرى را مبعوث نفرمود جز با راستگوئى و اداء امانت به نیكوكار و بدكردار.
شرح - مراد اینستكه هر پیغمبرى راستگو و امانت دار بوده و یا آنكه این دو صفت در برنامه شریعت او بوده كه باید تبلیغ كند و بمردم بگوید.
2- عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِیَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 162 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: بروزه و نماز مردم گول نخورید، زیرا بسا انسان بنماز و روزه شیفته میشود تا آنجا كه اگر ترك كند بهراس افتد، ولى آنها را براستگوئى واداء امانت بیازمائید.
شرح : گاهى ترس از تكفیر مردم یا طمع بمال و تعظیم آنها یا جهات دنیوى دیگر موجب میشود كه انسان بر نماز و روزه مداومت كند و ترك آنها ننماید، پس نماز و روزه معیار كامل و همیشگى صلاح و ترس از خدا نیست، ولی راستگوئى و اداء امانت چون زیان مالى در بر دارد، از آن دواعى و جهات خالى است و باعث و موجبش ترس از خدا و ملكه عدالت و تقوى است،علاوه بر اینكه این دو صفت موجب كمال نفس و صفات نیك دیگر است، چنانكه راستگوئى ملازمه عدم نفاق و ریا وتهمت و امثال آنست.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِى نَجْرَانَ عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكَى عَمَلُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: هر كه زبانش راست باشد كردارش پاك است.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِى الْمِقْدَامِ قَالَ قَالَ لِى أَبُو جَعْفَرٍ ع فِى أَوَّلِ دَخْلَةٍ دَخَلْتُ عَلَیْهِ تَعَلَّمُوا الصِّدْقَ قَبْلَ الْحَدِیثِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:4
عمر و بن ابى المقدام گوید: نخستین بار كه خدمت امام باقر (ع) رسیدم، فرمود: پیش از یاد گرفتن حدیث راستگوئى بیاموزید.
(1765)5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى كَهْمَسٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِى یَعْفُورٍ یُقْرِئُكَ السَّلَامَ قَالَ عَلَیْكَ وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا أَتَیْتَ عَبْدَ اللَّهِ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ وَ قُلْ لَهُ إِنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ یَقُولُ لَكَ انْظُرْ مَا بَلَغَ بِهِ عَلِیٌّ ع عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَالْزَمْهُ فَإِنَّ عَلِیّاً ع إِنَّمَا بَلَغَ مَا بَلَغَ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:5
ابى كهمس گوید: به امام صادق (ع) عرضكردم: عبدالله بن ابى یعفور بشما سلام میرساند فرمود: بر تو و بر او سلام باد، چون نزد عبدالله رفتى سلامش رسان و باو بگو، جعفر بن محمد بتو میگوید در آنچه على نزد رسولخدا (ص) بمقام رسید بنگر و ملازمش باش، همانا على نزد رسولخدا (ص) بسبب راستگوئى و اداء امانت بآن مقام رسید.
6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا فُضَیْلُ إِنَّ الصَّادِقَ أَوَّلُ مَنْ یُصَدِّقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ وَ تُصَدِّقُهُ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ
اصول كافى جلد3 صفحه: 163 روایة:6
فضیل بن یسار گوید: امام صادق (ع) فرمود: اى فضیل! نخستین كسیكه راستگو را تصدیق میكند خداى عزوجل است كه میداند او راستگو است و خودش هم خود را تصدیق مى كند و مى داند راستگو است.
7- ابْنُ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّمَا سُمِّیَ إِسْمَاعِیلُ صَادِقَ الْوَعْدِ لِأَنَّهُ وَعَدَ رَجُلًا فِى مَكَانٍ فَانْتَظَرَهُ فِى ذَلِكَ الْمَكَانِ سَنَةً فَسَمَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَادِقَ الْوَعْدِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ الرَّجُلَ أَتَاهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ مَا زِلْتُ مُنْتَظِراً لَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:7
امام صادق (ع) فرمود: همانا اسماعیل صادق الوعد نامیده شد كه با مردى در جائى وعده گذاشت و او یكسال در آنجا انتظار او را میكشید، از اینرو خداى عزوجل او را صادق الوعد نامیده، سپس آن مرد آمد و اسماعیل باو گفت: من همواره در انتظار تو بودم.
شرح - قرآن كریم در سوره مریم از اسماعیل پیغمبر یاد میكند و او را صادق الوعد «درست و عده» معرفى میكند،
مرحوم طبرسى گوید: او اسماعیل بن ابراهیم است و برخى گفته اند: اسماعیل پیش از پدر خود مرد و او اسماعیل بن حزقیل است.
8- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ الْخَزَّازِ عَنْ جَدِّهِ الرَّبِیعِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا رَبِیعُ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَصْدُقُ حَتَّى یَكْتُبَهُ اللَّهُ صِدِّیقاً
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:8
ربیع بن سعد گوید : امام باقر علیه السلام به من فرمود : اى ربیع ، همانا مرد راست میگوید، تا اینكه خدا او را صدّیق «بسیار راستگو» مینویسد.
9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ الْعَبْدَ لَیَصْدُقُ حَتَّى یُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الصَّادِقِینَ وَ یَكْذِبُ حَتَّى یُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْكَاذِبِینَ فَإِذَا صَدَقَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَدَقَ وَ بَرَّ وَ إِذَا كَذَبَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ كَذَبَ وَ فَجَرَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:9
امام صادق (ع) میفرمود: بنده راست میگوید، تا آنجا كه نزد خدا از راستگویان نوشته میشود و دروغ، میگوید تا آنجا كه نزد خدا از دروغگویان نوشته مى شود، پس چون (بنده اول) راست گوید، خداى عزوجل فرماید: راست گفت و خوب كرد و چون (بنده دوم) دروغ گوید، خداى عزوجل فرماید دروغ گفت و بدكارى كرد.
(1770)10- عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِى یَعْفُورٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَیْرِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِیَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 164 روایة:10
امام صادق (ع) فرمود: مردم را بغیر زبان (بلكه با كردار) خود به خیر و نیكو كارى دعوت كنید، مردم باید كوشش در عبادت و راستگوئى و پرهیزكارى شما را ببینند.
11- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ قَالَ قَالَ أَبُو الْوَلِیدِ حَسَنُ بْنُ زِیَادٍ الصَّیْقَلُ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكَى عَمَلُهُ وَ مَنْ حَسُنَتْ نِیَّتُهُ زِیدَ فِى رِزْقِهِ وَ مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِ بَیْتِهِ مُدَّ لَهُ فِى عُمُرِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:11
امام صادق (ع) فرمود: هر كه زبانش راست شد، عملش پاك گشت، پس هر كه حسن نیت داشته باشد روزیش زیاد شود و هر كه با خانواده اش خوشرفتارى كند، عمرش دراز شود.
12- عَنْهُ عَنْ أَبِى طَالِبٍ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَنْظُرُوا إِلَى طُولِ رُكُوعِ الرَّجُلِ وَ سُجُودِهِ فَإِنَّ ذَلِكَ شَیْ ءٌ اعْتَادَهُ فَلَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ لِذَلِكَ وَ لَكِنِ انْظُرُوا إِلَى صِدْقِ حَدِیثِهِ وَ أَدَاءِ أَمَانَتِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 165 روایة:12
امام صادق (ع) فرمود: بطول دادن ركوع و سجود مرد ننگرید، زیرا بآن عادت گرفته و اگر ترك كند، وحشتش گیرد، ولى براستى گفتار و اداء امانتش بنگرید.