فهرست کتاب


اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: استوارى عمل و مداومت بر آن

بَابُ اسْتِوَاءِ الْعَمَلِ وَ الْمُدَاوَمَةِ عَلَیْهِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا كَانَ الرَّجُلُ عَلَى عَمَلٍ فَلْیَدُمْ عَلَیْهِ سَنَةً ثُمَّ یَتَحَوَّلُ عَنْهُ إِنْ شَاءَ إِلَى غَیْرِهِ وَ ذَلِكَ أَنَّ لَیْلَةَ الْقَدْرِ یَكُونُ فِیهَا فِى عَامِهِ ذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَكُونَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: هرگاه مردى عملى انجام مى دهد، تا یكسال ادامه دهد، سپس اگر خواهد بعمل دیگرى منتقل شود، زیرا شب قدرى كه آنچه خدا میخواهد (از خیرات و بركات) در آنست در یكسال میباشد.
(1655)2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا دَاوَمَ عَلَیْهِ الْعَبْدُ وَ إِنْ قَلَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة:2
امام باقر (ع) فرمود: دوست ترین اعمال نزد خداى عزوجل عملى است كه بنده آنرا ادامه دهد، اگر چه اندك باشد (یعنى اگر چه كوچك باشد یا از لحاظ شماره كم باشد).
3- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ عِیسَى بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ نَجَبَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ مَا مِنْ شَیْ ءٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ عَمَلٍ یُدَاوَمُ عَلَیْهِ وَ إِنْ قَلَّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة:3
امام باقر (ع) فرمود: چیزى نزد خداى عزوجل دوست تر از عملیكه ادامه داشته باشد نیست، اگر چه اندك باشد.
4- عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ص یَقُولُ إِنِّی لَأُحِبُّ أَنْ أُدَاوِمَ عَلَى الْعَمَلِ وَ إِنْ قَلَّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 130 روایة:4
على بن الحسین صلوات الله علیهما مى فرمود: من دوست دارم كه علم خود را ادامه دهم اگر چه كم باشد.
5- عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ص یَقُولُ إِنِّى لَأُحِبُّ أَنْ أَقْدِمَ عَلَى رَبِّى وَ عَمَلِى مُسْتَوٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 130 روایة:5
على بن الحسین (ص) میفرمود: من دوست دارم كه بر پروردگارم وارد شوم، در حالیكه عملم برابر باشد (و هر روزش از روز پیش كمتر نباشد).
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِیَّاكَ أَنْ تَفْرِضَ عَلَى نَفْسِكَ فَرِیضَةً فَتُفَارِقَهَا اثْنَیْ عَشَرَ هِلَالًا
اصول كافى جلد3 صفحه: 130 روایة:6
امام صادق (ع) فرمود: مبادا عملى را بر خود واجب گردانى و تا 12 ماه از آن دست بردارى.
شرح :مقصود اینستكه انجام عملى را پیش خود تصمیم گیرى و بدان ملتزم شوى، نه آنكه از راه نذر و عهد و یمین بر خود واجب گردانى،زیرا شكستن و برهم زدن این امور جایز نیست و هر یك كفاره مخصوصى دارد.

باب: باب عبادت

بَابُ الْعِبَادَةِ
(1660)1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِى التَّوْرَاةِ مَكْتُوبٌ یَا ابْنَ آدَمَ تَفَرَّغْ لِعِبَادَتِى أَمْلَأُ قَلْبَكَ غِنًى وَ لَا أَكِلْكَ إِلَى طَلَبِكَ وَ عَلَیَّ أَنْ أَسُدَّ فَاقَتَكَ وَ أَمْلَأَ قَلْبَكَ خَوْفاً مِنِّى وَ إِنْ لَا تَفَرَّغْ لِعِبَادَتِى أَمْلَأُ قَلْبَكَ شُغُلًا بِالدُّنْیَا ثُمَّ لَا أَسُدَّ فَاقَتَكَ وَ أَكِلْكَ إِلَى طَلَبِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 130 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: در تورات نوشته است: اى آدمى زاد! تنها بعبادت من پرداز تا دلت را از بى نیازی پركنم و نسبت بخواستت ترا بخودت وانگذارم، و بر من است كه نیاز را از تو بردارم و دلت را از ترس خود پركنم، و اگر براى عبادتم خود را فارغ نسازى: دلت را از گرفتارى دنیا پركنم، سپس در نیاز را برویت نبندم و ترا با خواستت واگذارم.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى یَا عِبَادِیَ الصِّدِّیقِینَ تَنَعَّمُوا بِعِبَادَتِی فِی الدُّنْیَا فَإِنَّكُمْ تَتَنَعَّمُونَ بِهَا فِی الْ آخِرَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 131 روایة:2
امام صادق (ع) فرمود: خداى تبارك و تعالى فرماید: اى بندگان راستى پیشه من! در دنیا از نعمت عبادتم برخوردار باشید كه در آخرت از آن برخوردار خواهید بود.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَفْضَلُ النَّاسِ مَنْ عَشِقَ الْعِبَادَةَ فَعَانَقَهَا وَ أَحَبَّهَا بِقَلْبِهِ وَ بَاشَرَهَا بِجَسَدِهِ وَ تَفَرَّغَ لَهَا فَهُوَ لَا یُبَالِى عَلَى مَا أَصْبَحَ مِنَ الدُّنْیَا عَلَى عُسْرٍ أَمْ عَلَى یُسْرٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 131 روایة:3
رسولخدا (ص) فرمود: بهترین مردم كسى است كه عاشق عبادت شود، با عبادت دست بگردن شود و آنرا از دل دوست دارد و با تن خود انجام دهد و براى آن فارغ شود (بكار دیگر دل مشغول ندارد) چنین شخصى باك ندارد كه زندگى دنیایش بسختى گذرد یا بآسانى.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ شَاذَانَ بْنِ الْخَلِیلِ قَالَ وَ كَتَبْتُ مِنْ كِتَابِهِ بِإِسْنَادٍ لَهُ یَرْفَعُهُ إِلَى عِیسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ عِیسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا الْعِبَادَةُ قَالَ حُسْنُ النِّیَّةِ بِالطَّاعَةِ مِنَ الْوُجُوهِ الَّتِى یُطَاعُ اللَّهُ مِنْهَا أَمَا إِنَّكَ یَا عِیسَى لَا تَكُونُ مُؤْمِناً حَتَّى تَعْرِفَ النَّاسِخَ مِنَ الْمَنْسُوخِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا مَعْرِفَةُ النَّاسِخِ مِنَ الْمَنْسُوخِ قَالَ فَقَالَ أَ لَیْسَ تَكُونُ مَعَ الْإِمَامِ مُوَطِّناً نَفْسَكَ عَلَى حُسْنِ النِّیَّةِ فِى طَاعَتِهِ فَیَمْضِى ذَلِكَ الْإِمَامُ وَ یَأْتِى إِمَامٌ آخَرُ فَتُوَطِّنُ نَفْسَكَ عَلَى حُسْنِ النِّیَّةِ فِى طَاعَتِهِ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ هَذَا مَعْرِفَةُ النَّاسِخِ مِنَ الْمَنْسُوخِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 131 روایة: 4
عیسى بن عبدالله به امام صادق (ع) عرضكرد: قربانت، عبادت چیست؟ فرمود: نیت خوب داشتن بعبادت از راهى كه خدا از آنراه اطاعت شود، همانا اى عیسى! مؤمن نباشى تا آنكه ناسخ را از منسوخ تشخیص دهى (تا بناسخ عمل كنى و منسوخ را كنار گذارى).
عرضكردم: قربانت تشخیص دادن ناسخ از منسوخ چیست؟ فرمود: مگر نه اینستكه با امامى هستى و با حسن نیت باطاعتش تصمیم میگیرى، سپس آن امام در میگذرد و امام دیگر میآید و تو با حسن نیت باطاعت او تصمیم میگیرى؟ عرضكردم: چرا، فرمود: همین تشحیص ناسخ از منسوخست.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْعُبَّادَ ثَلَاثَةٌ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَوْفاً فَتِلْكَ عِبَادَةُ الْعَبِیدِ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى طَلَبَ الثَّوَابِ فَتِلْكَ عِبَادَةُ الْأُجَرَاءِ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حُبّاً لَهُ فَتِلْكَ عِبَادَةُ الْأَحْرَارِ وَ هِیَ أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 131 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود: عبادت كنندگان سه دسته اند: 1- گروهى كه خداى عزوجل را از ترس عبادت كنند و این بردگانست، 2- مردمیكه خداى تبارك و تعالى را بطمع ثواب عبادت كنند و این عبادت مزدورانست، 3- دسته اى كه خداى عزوجل را براى دوستیش عبادت كنند و این عبادت آزادگان و بهترین عبادتست.
(1665)6- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا أَقْبَحَ الْفَقْرَ بَعْدَ الْغِنَى وَ أَقْبَحَ الْخَطِیئَةَ بَعْدَ الْمَسْكَنَةِ وَ أَقْبَحُ مِنْ ذَلِكَ الْعَابِدُ لِلَّهِ ثُمَّ یَدَعُ عِبَادَتَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 132 روایة:6
رسولخدا (ص) فرمود: چه زشت است فقر بعد از ثروتمندى و چه زشت است گناه بعد از خوارى و درویشى و زشت تر از آن كسى است كه عبادت خدا كند و سپس آنرا وا گذارد.
شرح : زشتى فقر بعد از ثروتمندى یا از لحاظ اسراف و تبذیر و بیكار ماندن و خرج كردنست و یا از لحاظ اینستكه انسان با وجود آنكه ثروت دارد و مدتى با دست باز زندگى میكرده است، ناگاه طریق بخل و خست پیش گیرد و چون فقرا زندگى كند و یا مقصود زشتى در نظر اهل دنیاست، اگر چه نزد خدا پسندیده باشد و اما زشتى گناه بعد از خوارى و درویشى بمعنى گناه كردن در زمان پیرى و سستى و یا گناه كردن در زمان غنا و ثروت است، پس از آنكه بفقر و درویشى مبتلى باشد.
7- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ مَنْ عَمِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَیْهِ فَهُوَ مِنْ أَعْبَدِ النَّاسِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 132 روایة:7
على بن الحسین صلوات الله علیهما فرمود: كسى كه بدانچه خدا بر او واجب ساخته عمل كند عابدترین مردمست.

باب: نیت

بَابُ النِّیَّةِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ص قَالَ لَا عَمَلَ إِلَّا بِنِیَّةٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 132 روایة:1
على بن الحسین صلوات الله علیهما فرمود: عملى نباشد، جز بوسیله نیت.
شرح - مقصود از عمل عبادات و طاعات و مراد به نیت قصد تقرب بخدایتعالى ست پس نماز و روزه و حج و امثال آن بدون قصد تقرب و رضاى حق تعالى صحیح نیست و هیچ اجرو پاداشى ندارد و نیز اعمالى كه بر انسان واجب نیست مانند صدقه دادن و تعلیم و ارشاد زمانى موجب پاداش و ثواب گردد كه به نیت تقرب و رضاى خدا انجام گیرد.
2- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نِیَّةُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ وَ نِیَّةُ الْكَافِرِ شَرٌّ مِنْ عَمَلِهِ وَ كُلُّ عَامِلٍ یَعْمَلُ عَلَى نِیَّتِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 133 روایة:2
رسولخدا (ص) فرمود: نیت مؤمن بهتر از عمل اوست و نیت كافر بدتر از عملش باشد و هر كس طبق نیتش كار میكند.
شرح - مرحوم مجلسى در توجیه و تفسیر این روایت 12 قول از دانشمندان حدیث نقل میكند، و سپس تحقیقى لطیف و تفصیلى عمیق از خود بیان میفرماید كه بواسطه اهمیت مقام و از نظر اینكه نیت ركن و پایه همه اعمالست مختصرى از بیاناتش را در اینجا ذكر میكنیم:
تصحیح نیت از مشكلترین اعمال انسانست، زیرا نیت تابع حالت نفسانى است و قبول و رد و درجات كمالش مربوط بهمان حالت نفسانى میباشد و تصحیح نیت جز با بیرون ساختن محبت دنیا بوسیله ریاضات شاقه و تفكرات صحیحه ممكن نگردد، زیرا دل سلطان و فرمانرواى بدن است و همه اعضاء و جوارح محكوم فرمان او میباشند و در یكدل دو محبت متناقض جمع نشود، چنانچه خدای تعالی فرماید: ما جعل الله لرجل من قلبین فی جوفه خدا در اندرون هیچ کس دو دل قرار نداده و چون دنیا و آخرت دو مطلوب مخالف و متناقض یکدیگرند، محبت آندو در یک دل جمع نشود، از اینرو كسى كه محبت دنیا در دلش جایگزین شده آخرت را فراموش كرده است، همیشه فكر و خیال و اعضاء و جوارحش متوجه دنیاست و هر عملى كه انجام میدهد نتیجه غائى و مقصود حقیقیش دنیاست، اگر چه بدروغ دم از خدا و آخرت زند از اینرو در عبادات و طاعاتش هم اعمالى را انتخاب میكند كه بدانها وعده بسیارى مال داده شده و بطاعاتى كه موجب تقرب و محبت خداست اعتنائى ندارد.
و نیز كسیكه حب جاه و شهرت بر دلش مستولى گشته، در همه اعمال و رفتارش از آن منظور و هدف پیروى مى كند، و همچنین است اغراض دنیوى دیگر كه عمل بنده خالص نگردد تا زمانیكه تمام این اغراض فاسد كه موجب دورى از حقتعالى است ازدل بیرون رود، بنابراین درجات و مراتب نیت در مردم متعدد و بلكه بیشمار است و بلكه هر انسانى در حالات مختلف و متفاوت نیتهاى مختلف و متفاوت دارد كه برخى از آنها موجب فساد و بطلان عمل و بعضى موجب صحت و درستى آن و پاره ئى موجب كمال و ترقى آنست.
آنچه موجب فساد و بطلان عمل است ریاى خالص است كه علاوه بر اینكه عبادت را از ثواب ساقط میكند موجب كیفر و عقاب هم میگردد، و اما هرگاه قصد ریا و ضمیمه تابع باشد و یا غیر از ریا ضمائم دیگرى در نیتش باشد، مانند قصد نظافت وسرد شدن در وضو و غسل تفصیلى دارد (كه حكمش در رسائل فقها موجود است).
و اما ضمیمه نمودن بعضى از مطالب مباحه دنیوى مانند وسعت رزق و طول عمر را جماعتى مبطل دانسته اند، ولى گفتار آنها خالى از اشكال نیست، زیرا گزاردن نماز حاجت و نماز استخاره و تلاوت قرآن و اذكار و دعوات مأثوره، بدون شك عبادتست و بآن امر شده و این مطالب دنیوى از نتائج آنها ذكر شده است و محالست كه انسان قصد و نیت خود را از آنها خالى كند،زیرا نیت چنانكه دانستى گفتن بزبان و خطور بدل نیست، بلكه واقع و حقیقت آن در باطن دل انسان مستتر است وداعى حقیقى انسان هم همان واقع و حقیقت است.
و اما نیات مقاصدى كه موجب كمال عمل میشود و از اغراض دنیوى خالى است، بحسب اشخاص و احوال ایشان مختلف است و نیت هر كس تابع طریقه و شاكله و حالت باطنى اوست كه برخى از آنها را یادآور میشویم:
1- نیت كسانیكه در عذاب و عقاب آخرت میاندیشند و دنیا در نظرشان پست میشود و عبادت خویش را براى ترس از عذاب انجام میدهند.
2- كسانی باشند كه نعمت هاى بهشت و حور و قصور آن ایشانرا بعبادت تحریك كند.
گروهى از دانشمندان عبادت این دو طایفه را باطل دانسته اند، ولى اینان حقیقت تكلیف و درجات مردم را بخوبى ندانسته اند كه بیشترمردم (باصطلاح این زمان و ملاحظه احوال این مردم صدى نود و نه) را ممكن نیست عبادات خود را بغیراز ایندو وجه انجام دهند و غیر از این نمیتوانند درك كنند و این نیت منافى با اخلاص نمیباشد، زیرا عبادت بقصدآنچه در آخرت وعده داده شده، از شوائب دنیوى پاك و خالص است و دلیلى هم ندارد كه عبادت باید خالصاً لوجه الله وحتى از اینگونه اغراض هم خالى باشد، بلكه دلیل برعكس این عقیده موجود است.
مانند آیه شریفه: ادعوه خوفاً و طمعاً و یدعوننا رغباً و رهباً.
و نیز امیرالمؤمنین (ع) در وقفنامه خود مى نویسد: هذا ما اوصى به فى ماله عبدالله على ابتغاء وجه الله تعالى لیولجنى به الجنة ویصرفنى به عن النار.
و گویا اینها حقیقت معنى نیت را درك نكرده و گمان كرده اند كه با گفتن اینكه تدریسم را براى محبت خدا انجام مى دهم درست مى شود،غافل از اینكه این گفتار جز لقلقه زبان و ادعائى كاذب بیش نیست و حقیقت نیت همان میل و توجه دل است به آنچه مى خواهد و اگر محبت خدا مطلوب دل نباشد با گفتن بزبان و خطور بدل بدست نمى آید و مثل این است كه شخص سیر بگوید: من میل به غذا دارم پیداست كه این گفتار براى او اشتها نمى آورد.
3- كسانى كه در نعمتهاى بى پایان خدا مى اندیشند و چون شكر منعم را واجب مى دانند براى سپاسگزارى خدا عبادتش مى كنند، چنانچه امیرالمؤمنین (ع) فرماید: لولم یتوعدالله على معصیته لكان یجب ان لایعصى شكراً لنعمته.
4- كسانى كه از راه حیا و شرمسارى عبادت خدا مى كنند، زیرا او را بر نهان و آشكار خود مطلع مى دانند چنانچه پیغمبر صلى الله علیه و آله مى فرماید: اعبد الله كانك تراه فان لم تكن تراه فانه یراك.
5- كسانى كه خدا را بقصد تقرب عبادت مى كنند و مقصود قرب معنوى و ارتفاع مقام بنده است كه از نقائص خود كاسته و بكمال نزدیك شود.
6- كسانى كه خدا را براى اهلیت و سزاواریش عبادت مى كنند، چنانكه امیرالمؤمنین علیه السلام فرماید: ولكن وجدتك أهلا للعبادة فعبدتك ولى این ادعا از غیر خاندان امیرالمؤمنین علیه السلام پذیرفته نیست، زیرا حقیقت این ادعا این است كه: اگر خدا بهشت و جهنمى هم نمى آفرید بلكه اگر بر فرض محال فرمانبران را بدوزخ مى برد آنها خدا را عبادت مى كردند، براى اینكه سزاوار عبادت است چنانچه حضرت ابراهیم در دنیا آتش را انتخاب كرد و بر او سرد و سلامت شد و اولیاء دیگرخدا كشته شدن و زجر و شكنجه بدست اشرار را پذیرفتند.
7- كسانى كه براى محبت و دوستى خدا او را عبادت كنند و این بالاترین درجات مقربین است از این بیان معنى جمله اخیر روایت دانسته مى شود.
و اما راجع به بهتر بودن نیت مؤمن از عملش و بدى نیت كافر نسبت به عملش در یكى از دوازده قول از امام باقر(ع) روایت مى كند كه علتش این است كه مؤمن كارهاى خیر زیادى را قصد مى كند كه به انجام آن موفق نمى شود و همچنین كافر نسبت بمقاصد زشت و بدش و از امام صادق(ع) روایت شده كه چون عمل در معرض ریاء بندگانست و نیت خالص براى خدااست، نیت مؤمن از عملش بهتر است و خدا به نیت ثوابى دهد كه به عمل ندهد.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِى بَصِیرٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ الْفَقِیرَ لَیَقُولُ یَا رَبِّ ارْزُقْنِى حَتَّى أَفْعَلَ كَذَا وَ كَذَا مِنَ الْبِرِّ وَ وُجُوهِ الْخَیْرِ فَإِذَا عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ مِنْهُ بِصِدْقِ نِیَّةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلَ مَا یَكْتُبُ لَهُ لَوْ عَمِلَهُ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ كَرِیمٌ
اصول كافى جلد3 صفحه: 135 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: بنده مؤمن فقیر مى گوید: پروردگارا بمن (مال و ثروت) روزى كن تا از احسان و راههاى خیر چنین و چنان كنم. (مسجد بسازم و اطعام دهم و به بینوایان كمك كنم) و چون خداى عزوجل بداند نیتش صادق است و راست مى گوید، براى او همان اجر و پاداش را مى نویسد كه اگر انجام داد مى نوشت، همانا خدا وسعت بخش و كریم است.
(1670)4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَمْرٍو عَنْ حَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنْ أَبِى بَصِیرٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَدِّ الْعِبَادَةِ الَّتِى إِذَا فَعَلَهَا فَاعِلُهَا كَانَ مُؤَدِّیاً فَقَالَ حُسْنُ النِّیَّةِ بِالطَّاعَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 135 روایة:4
ابوبصیر گوید: از امام صادق (ع) پرسیدم درباره اندازه عبادتى كه چون كسى انجام دهد، وظیفه خود را انجام داده باشد؟ فرمود: حسن نیت به طاعت است (چنانچه در حدیث 1663 بیان شد).
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّمَا خُلِّدَ أَهْلُ النَّارِ فِى النَّارِ لِأَنَّ نِیَّاتِهِمْ كَانَتْ فِى الدُّنْیَا أَنْ لَوْ خُلِّدُوا فِیهَا أَنْ یَعْصُوا اللَّهَ أَبَداً وَ إِنَّمَا خُلِّدَ أَهْلُ الْجَنَّةِ فِى الْجَنَّةِ لِأَنَّ نِیَّاتِهِمْ كَانَتْ فِى الدُّنْیَا أَنْ لَوْ بَقُوا فِیهَا أَنْ یُطِیعُوا اللَّهَ أَبَداً فَبِالنِّیَّاتِ خُلِّدَ هَؤُلَاءِ وَ هَؤُلَاءِ ثُمَّ تَلَا قَوْلَهُ تَعَالَى قُلْ كُلٌّ یَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ قَالَ عَلَى نِیَّتِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 136 روایة:5
امام صادق (ع) فرمود: اهل دوزخ از این رو در دوزخ جاودان باشند كه نیت داشتند اگر در دنیا جاودان باشند همیشه نافرمانى خدا كنند و اهل بهشت از این رو در بهشت جاودان باشند كه نیت داشتند اگر در دنیا باقى بمانند همیشه اطاعت خدا كنند، پس این دسته و آن دسته بسبب نیت خویش جاودانى شدند، سپس قول خدایتعالى را تلاوت نمود: «بگو هركس طبق طریقه خویش عمل مى كند، 79 سوره 17» فرمود: یعنى طبق نیت خویش.
شرح - از توضیحى كه ذیل روایت دوم این باب راجع به معنى نیت بیان شد، معلوم گشت كه نیت خوب لازمه طینت پاك و صفات حمیده و ملكات فاضله است و بدان جهت استحقاق جاودانى بودن در بهشت را پیدا مى كند، زیرا چنین اشخاصى آماده اعمال صالحه و موجبات ثواب مى باشند و مانع انجام دادن از جانب آنها نیست و كافر با آن حالت خبیثى كه دارد، براى ضد اعمال و صفات مؤمن آماده است.