اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: اجتناب از محرمات

بَابُ اِجتِنابُ المَحارِم
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ كَثِیرٍ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ قَالَ مَنْ عَلِمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَرَاهُ وَ یَسْمَعُ مَا یَقُولُهُ وَ یَفْعَلُهُ مِنْ خَیْرٍ أَوْ شَرٍّ فَیَحْجُزُهُ ذَلِكَ عَنِ الْقَبِیحِ مِنَ الْأَعْمَالِ فَذَلِكَ الَّذِى خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى
اصول كافى جلد3 صفحه: 126 روایة:1
امام صادق (ع) درباره قول خداى عزوجل «و براى آنكه از مقام پروردگارش ترسد دو بهشت است، 46 سوره 55» فرمود: هر كه بداند خداى عزوجل او را میبیند و هر چه میگوید و میكند از خیر و شر میشنود (آگاهست) و همین دانش او را از كارهاى زشت باز دارد، كسى است كه از مقام پروردگارش ترسیده و خود را از هوس باز داشته است.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ كُلُّ عَیْنٍ بَاكِیَةٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ غَیْرَ ثَلَاثٍ عَیْنٍ سَهِرَتْ فِى سَبِیلِ اللَّهِ وَ عَیْنٍ فَاضَتْ مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ وَ عَیْنٍ غُضَّتْ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 126 روایة:2
امام باقر (ع) فرمود: هر چشمى روز قیامت گریانست، جز سه چشم: چشمى كه در راه خدا شب را بیدار باشد و چشمى كه از ترس خدا گریان شود و چشمى كه از محرمات خدا بسته شود.
(1645)3- عَلِیٌّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِیمَا نَاجَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ مُوسَى ع یَا مُوسَى مَا تَقَرَّبَ إِلَیَّ الْمُتَقَرِّبُونَ بِمِثْلِ الْوَرَعِ عَنْ مَحَارِمِی فَإِنِّی أُبِیحُهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ لَا أُشْرِكُ مَعَهُمْ أَحَداً
اصول كافى جلد3 صفحه: 127 روایة:3
امام صادق (ع) فرمود: در ضمن آنچه خداى عزوجل با موسى (ع) مناجات فرمود، این بود كه: اى موسى! تقرب جویندگان بمن بچیزى مانند پرهیز از محرماتم تقرب نجسته اند. همانا من اقامت در بهشتهاى جاودانه را بآنها اجازه دهم و دیگرى را با آنها شریك نسازم (یعنى بهشتهاى عدن مختص پرهیزكاران از محرماتست).
4-عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مِنْ أَشَدِّ مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَى خَلْقِهِ ذِكْرُ اللَّهِ كَثِیراً ثُمَّ قَالَ لَا أَعْنِى سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ إِنْ كَانَ مِنْهُ وَ لَكِنْ ذِكْرَ اللَّهِ عِنْدَ مَا أَحَلَّ وَ حَرَّمَ فَإِنْ كَانَ طَاعَةً عَمِلَ بِهَا وَ إِنْ كَانَ مَعْصِیَةً تَرَكَهَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 127 روایة:4
امام صادق (ع) فرمود، سخت تر چیزیكه خدا بر خلقش واجب ساخته، ذكر بسیار خداست، مقصود گفتن سبحان الله و الحمد الله و لا اله الا الله و الله اكبر نیست، اگر چه این هم از جمله ذكر است، بلكه مقصود یاد آوردن خداست در آنچه حلال و حرام فرموده كه اگر طاعت خداست عمل كند و اگر معصیت است ترك نماید.
5- ابْنُ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ إِنْ كَانَتْ أَعْمَالُهُمْ أَشَدَّ بَیَاضاً مِنَ الْقَبَاطِیِّ وَ لَكِنْ كَانُوا إِذَا عَرَضَ لَهُمُ الْحَرَامُ لَمْ یَدَعُوهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 127 روایة:5
سلیمان بن خالد گوید: از امام صادق (ع) این قول خداى عزوجل را پرسیدم: «و بكردارهائى كه انجام داده اند پردازیم و آنها را غبارى پراكنده كنیم،23 سوره 25» فرمود: هان بخدا سوگند كردارهاى ایشان سفیدتر از پارچه هاى نازك مصرى بود، ولى چون بحرامى بر میخوردند، از آن دست بر نمیداشتند.
شرح : مفسرین قرآن ذیل آیه شریفه و شارحین اصول كافى ذیل این حدیث مطالبى مفصل راجع به احباط و تكفیر و عقاید فرق اسلامى در آن باره ذكر نموده اند، ولى خلاصه و عصاره آنها كه مناسب این مختصر است، اینستكه.
مقصود از كردارهاى سفیدتر از آن پارچه ها، مانند مهمان نوازى و صله رحم و فریادرسى گرفتار آنست كه همه آنها اعمالى است محبوب ومطلوب شارع و بهمین جهت آنها را بسیار سفید دانسته است و مقصود از غبار پراكنده، ذرات ریز و كوچكى است كه در شعاع آفتاب از روزنه اتاق دیده میشود و كنایه از اینستكه این كردار و اعمال پسندیده و مطلوب بواسطه عدم پرهیز از حرام بى اثر و نتیجه میگردد، و اجر و ثوابیرا كه خداى متعال در برابر اعمال وعده فرموده است، بچنین شخصى عطا نمیفرماید.
6- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ تَرَكَ مَعْصِیَةً لِلَّهِ مَخَافَةَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَرْضَاهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 128 روایة:6
امام صادق (ع) از قول رسولخدا (ص) فرماید: هر كه گناهى را بواسطه ترس از خداى تبارك و تعالى ترك كند، خدا او را در روز قیامت خوشنود گرداند.

باب: انجام واجبات

بَابُ أَدَاءِ الْفَرَائِضِ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ص مَنْ عَمِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَیْهِ فَهُوَ مِنْ خَیْرِ النَّاسِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 128 روایة:1
على بن الحسین صلوات الله علیهما فرمود: هر كه بدانچه خدا بر او واجب ساخته عمل كند، از جمله بهترین مردمست.
(1650)2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا قَالَ اصْبِرُوا عَلَى الْفَرَائِضِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 128 روایة: 2
امام صادق (ع) درباره قول خداى عزّوجلّ: «صبر كنید و با صبر غلبه جویید و مرزدارى كنید، آخر سوره 3» فرمود: بر واجبات صبر كنید (یعنى واجباتى را كه انجامش كلفت و مشقت دارد تحمل كنید).
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَبِى السَّفَاتِجِ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا قَالَ اصْبِرُوا عَلَى الْفَرَائِضِ وَ صَابِرُوا عَلَى الْمَصَائِبِ وَ رَابِطُوا عَلَى الْأَئِمَّةِ ع
وَ فِى رِوَایَةِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِى السَّفَاتِجِ وَ زَادَ فِیهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ فِیمَا افْتَرَضَ عَلَیْكُمْ
اصول كافى جلد3 صفحه: 128 روایة: 3
امام صادق (ع) درباره قول خداى عزّوجلّ «صبر كنید و با صبر غلبه جویید و مرزدارى كنید» فرمود: صبر كنید بر واجبات و با صبر غلبه جوئید بر مصیبتها و دست بدامن ائمه علیهم السلام باشید (زیرا حدود و ثغور اسلام و ایمان بوسیله ایشان از دستبرد بدعتگزاران و دین تراشان محفوظ ماند).
و بروایت ابى السفاتج در این حدیث زیاد شده است: پس از خداى پروردگار خویش نسبت بآنچه بر شما واجب كرده پروا كنید.
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اعْمَلْ بِفَرَائِضِ اللَّهِ تَكُنْ أَتْقَى النَّاسِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة: 4
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: بواجبات عمل كن تا پرهیزگارترین مردم باشى.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِى جَمِیلَةَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مَا تَحَبَّبَ إِلَیَّ عَبْدِی بِأَحَبَّ مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَیْهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة: 5
امام صادق (ع) فرمود: خداى تبارك و تعالى فرماید: بنده من با چیزى محبوبتر از انجام آنچه بر او واجب كرده ام، بدوستى من نگراید.

باب: استوارى عمل و مداومت بر آن

بَابُ اسْتِوَاءِ الْعَمَلِ وَ الْمُدَاوَمَةِ عَلَیْهِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا كَانَ الرَّجُلُ عَلَى عَمَلٍ فَلْیَدُمْ عَلَیْهِ سَنَةً ثُمَّ یَتَحَوَّلُ عَنْهُ إِنْ شَاءَ إِلَى غَیْرِهِ وَ ذَلِكَ أَنَّ لَیْلَةَ الْقَدْرِ یَكُونُ فِیهَا فِى عَامِهِ ذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَكُونَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: هرگاه مردى عملى انجام مى دهد، تا یكسال ادامه دهد، سپس اگر خواهد بعمل دیگرى منتقل شود، زیرا شب قدرى كه آنچه خدا میخواهد (از خیرات و بركات) در آنست در یكسال میباشد.
(1655)2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا دَاوَمَ عَلَیْهِ الْعَبْدُ وَ إِنْ قَلَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة:2
امام باقر (ع) فرمود: دوست ترین اعمال نزد خداى عزوجل عملى است كه بنده آنرا ادامه دهد، اگر چه اندك باشد (یعنى اگر چه كوچك باشد یا از لحاظ شماره كم باشد).
3- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ عِیسَى بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ نَجَبَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ مَا مِنْ شَیْ ءٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ عَمَلٍ یُدَاوَمُ عَلَیْهِ وَ إِنْ قَلَّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 129 روایة:3
امام باقر (ع) فرمود: چیزى نزد خداى عزوجل دوست تر از عملیكه ادامه داشته باشد نیست، اگر چه اندك باشد.
4- عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ص یَقُولُ إِنِّی لَأُحِبُّ أَنْ أُدَاوِمَ عَلَى الْعَمَلِ وَ إِنْ قَلَّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 130 روایة:4
على بن الحسین صلوات الله علیهما مى فرمود: من دوست دارم كه علم خود را ادامه دهم اگر چه كم باشد.
5- عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ص یَقُولُ إِنِّى لَأُحِبُّ أَنْ أَقْدِمَ عَلَى رَبِّى وَ عَمَلِى مُسْتَوٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 130 روایة:5
على بن الحسین (ص) میفرمود: من دوست دارم كه بر پروردگارم وارد شوم، در حالیكه عملم برابر باشد (و هر روزش از روز پیش كمتر نباشد).
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِیَّاكَ أَنْ تَفْرِضَ عَلَى نَفْسِكَ فَرِیضَةً فَتُفَارِقَهَا اثْنَیْ عَشَرَ هِلَالًا
اصول كافى جلد3 صفحه: 130 روایة:6
امام صادق (ع) فرمود: مبادا عملى را بر خود واجب گردانى و تا 12 ماه از آن دست بردارى.
شرح :مقصود اینستكه انجام عملى را پیش خود تصمیم گیرى و بدان ملتزم شوى، نه آنكه از راه نذر و عهد و یمین بر خود واجب گردانى،زیرا شكستن و برهم زدن این امور جایز نیست و هر یك كفاره مخصوصى دارد.