فهرست کتاب


اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: باب شرایع

بَابُ الشَّرَائِعِ
(1480)1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ جَمِیعاً عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَعْطَى مُحَمَّداً ص شَرَائِعَ نُوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسَى وَ عِیسَى ع التَّوْحِیدَ وَ الْإِخْلَاصَ وَ خَلْعَ الْأَنْدَادِ وَ الْفِطْرَةَ الْحَنِیفِیَّةَ السَّمْحَةَ وَ لَا رَهْبَانِیَّةَ وَ لَا سِیَاحَةَ أَحَلَّ فِیهَا الطَّیِّبَاتِ وَ حَرَّمَ فِیهَا الْخَبَائِثَ وَ وَضَعَ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلَالَ الَّتِى كَانَتْ عَلَیْهِمْ ثُمَّ افْتَرَضَ عَلَیْهِ فِیهَا الصَّلَاةَ وَ الزَّكَاةَ وَ الصِّیَامَ وَ الْحَجَّ وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ وَ الْمَوَارِیثَ وَ الْحُدُودَ وَ الْفَرَائِضَ وَ الْجِهَادَ فِى سَبِیلِ اللَّهِ وَ زَادَهُ الْوُضُوءَ وَ فَضَّلَهُ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَ بِخَوَاتِیمِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ وَ الْمُفَصَّلِ وَ أَحَلَّ لَهُ الْمَغْنَمَ وَ الْفَیْ ءَ وَ نَصَرَهُ بِالرُّعْبِ وَ جَعَلَ لَهُ الْأَرْضَ مَسْجِداً وَ طَهُوراً وَ أَرْسَلَهُ كَافَّةً إِلَى الْأَبْیَضِ وَ الْأَسْوَدِ وَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ أَعْطَاهُ الْجِزْیَةَ وَ أَسْرَ الْمُشْرِكِینَ وَ فِدَاهُمْ ثُمَّ كُلِّفَ مَا لَمْ یُكَلَّفْ أَحَدٌ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ وَ أُنْزِلَ عَلَیْهِ سَیْفٌ مِنَ السَّمَاءِ فِى غَیْرِ غِمْدٍ وَ قِیلَ لَهُ فَقاتِلْ فِى سَبِیلِ اللَّهِ لا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 27 روایة:1
امام صادق (ع) فرمود: همانا خداى تبارك و تعالى شریعتهاى نوح و ابراهیم و موسى و عیسى علیهم السلام را بمحمد صلى الله علیه و آله عطا فرمود، و آن شرایع یكتا پرستى است و اخلاص ترك بت پرستى و فطرت حنیفیه آسان (كه همان طریقه و روش اسلامست) و اینكه گوشه گیرى و صحرا گردى (كناره گیرى از جماعت مسلمین) نیست، چیزهاى پاكیزه را در این شرایع حلال كرد و پلیدیها را حرام نمود و تكلیف سنگین و زنجیرهائیكه بگردن آنها بود برداشت آنگاه در آن شرایع مقرر فرمود، نماز و زكوة روزه و حج و امر بمعروف و نهى از منكر و حلال و حرام و میراث ها و حدود و فرایض و جهاد در راه خدا را، را باضافه وضو (و وضو را براى محمد صلى الله علیه و آله اضافه فرمود) و آنحضرترا فضیلت بخشید بسبب سوره فاتحة الكتاب و آیات آخر سوره بقره و سوره هاى پر فصل (از سوره ق یا محمد یا فتح تا آخر قرآن) و غنیمت و فى ء را براى او حلال فرمود و او را با رعب (و ترسى كه در دل دشمنانش میافكند) نصرت بخشید، و زمین را برایش سجده گاه و پاك كننده (در تیمم) قرار داد، و او را بسوى همگان از سفید و سیاه و جن و انس ارسال فرمود، و گرفتن جزیه و اسیر كردن مشركین و فدیه گرفتن را باو عطا فرمود، سپس تكلیفى باو متوجه شد بهیچ یك از پیغمبران آن تكلیف متوجه نشده بود، و از آسمان شمشیرى بى غلاف بر او نازل شد و باو گفته شد «در راه خدا جنگ كن (و اگر ترا تنها گذاشتند) تنها خودت تكلیف دارى (كه با دشمنان دین بجنگى).
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ فَقَالَ نُوحٌ وَ إِبْرَاهِیمُ وَ مُوسَى وَ عِیسَى وَ مُحَمَّدٌ ص قُلْتُ كَیْفَ صَارُوا أُولِى الْعَزْمِ قَالَ لِأَنَّ نُوحاً بُعِثَ بِكِتَابٍ وَ شَرِیعَةٍ وَ كُلُّ مَنْ جَاءَ بَعْدَ نُوحٍ أَخَذَ بِكِتَابِ نُوحٍ وَ شَرِیعَتِهِ وَ مِنْهَاجِهِ حَتَّى جَاءَ إِبْرَاهِیمُ ع بِالصُّحُفِ وَ بِعَزِیمَةِ تَرْكِ كِتَابِ نُوحٍ لَا كُفْراً بِهِ فَكُلُّ نَبِیٍّ جَاءَ بَعْدَ إِبْرَاهِیمَ ع أَخَذَ بِشَرِیعَةِ إِبْرَاهِیمَ وَ مِنْهَاجِهِ وَ بِالصُّحُفِ حَتَّى جَاءَ مُوسَى بِالتَّوْرَاةِ وَ شَرِیعَتِهِ وَ مِنْهَاجِهِ وَ بِعَزِیمَةِ تَرْكِ الصُّحُفِ وَ كُلُّ نَبِیٍّ جَاءَ بَعْدَ مُوسَى ع أَخَذَ بِالتَّوْرَاةِ وَ شَرِیعَتِهِ وَ مِنْهَاجِهِ حَتَّى جَاءَ الْمَسِیحُ ع بِالْإِنْجِیلِ وَ بِعَزِیمَةِ تَرْكِ شَرِیعَةِ مُوسَى وَ مِنْهَاجِهِ فَكُلُّ نَبِیٍّ جَاءَ بَعْدَ الْمَسِیحِ أَخَذَ بِشَرِیعَتِهِ وَ مِنْهَاجِهِ حَتَّى جَاءَ مُحَمَّدٌ ص فَجَاءَ بِالْقُرْآنِ وَ بِشَرِیعَتِهِ وَ مِنْهَاجِهِ فَحَلَالُهُ حَلَالٌ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ فَهَؤُلَاءِ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ ع
اصول كافى جلد3 صفحه: 28 روایة:2
سماعة بن مهران گوید: قول خداى عزّوجلّ را: «چنانكه پیغمبران اولوالعزم صبر كردند توهم صبر كن 35 سوره 46 -» بامام صادق (ع) عرضكردم. فرمود: پیغمبران اوالوالعزم: نوح و ابراهیم و موسى و عیسى و محمد صلى الله علیه و آله میباشند.
عرضكردم: اینها چگونه اولوالعزم گشتند؟ فرمود: زیرا جناب نوح با كتاب و شریعتى مبعوث شد و هر پیغمبریكه پس از نوح آمد، كتاب و شریعت و طریقه او را اخذ كرد، تا زمانیكه جناب ابراهیم علیه السلام آمد با صحف و فرمان ترك كتاب نوح. نه از راه كافر شدن بآن (بلكه اوضاع زمانش مقتضى ترویج كتاب نوح نبود، و ان هم بدستور خدایتعالى بود) سپس هر پیغمبرى كه بعد از ابراهیم علیه السلام آمد بشریعت و طریقه صحف او رفتار كرد، تا زمانیكه جناب موسى آمد و تورات و شریعت و طریقه خود را با فرمان ترك صحف آورد، و هر پیغمبریكه بعد از موسى (ع) آمد، بتورات و شریعت و طریقه او متمسك شد، تا زمانیكه جناب مسیح (ع) با انجیل و فرمان ترك شریعت و طریقه موسى آمد، سپس هر پیغمبریكه بعد از مسیح آمد شریعت و طریقه او را گرفت، تا زمانیكه محمد صلى الله علیه و آله آمد و قرآن و شریعت و طریقه خود را آورد، پس حلال او حلالست تا روز قیامت، و حرام او حرامست تا روز قیامت. و پیغمبران اولوالعزم اینها هستند.

باب: پایه هاى اسلام

بَابُ دَعَائِمِ الْإِسْلَامِ
1- حَدَّثَنِى الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ الزِّیَادِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عُثْمَانَ عَنْ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ الْوَلَایَةِ وَ لَمْ یُنَادَ بِشَیْ ءٍ كَمَا نُودِیَ بِالْوَلَایَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 29 روایة:1
امام باقر (ع) فرمود: اسلام روى پنج پایه نهاده شده: نماز و زكوة و روزه و حج و ولایت (در روز غدیر خم یا در عالم میثاق) فریاد زده شد، براى هیچ چیز دیگر فریاد زده نشد.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَجْلَانَ أَبِی صَالِحٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْقِفْنِى عَلَى حُدُودِ الْإِیمَانِ فَقَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ وَ الْإِقْرَارُ بِمَا جَاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ صَلَوَاتُ الْخَمْسِ وَ أَدَاءُ الزَّكَاةِ وَ صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ حِجُّ الْبَیْتِ وَ وَلَایَةُ وَلِیِّنَا وَ عَدَاوَةُ عَدُوِّنَا وَ الدُّخُولُ مَعَ الصَّادِقِینَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 29 روایة:2
عجلان گوید: بامام صادق (ع) عرضكردم: مرا بر حدود ایمان آگاه فرما، فرمود: گواهى دادن باینكه شایسته پرستشى جز خدا نیست و اینكه محمد رسولخداست و اقرار نمودن بآنچه او از جانب خدا آورده و نمازهاى پنجگانه و پرداخت زكاة و روزه ماه رمضان و حج كعبه و دوستى ولى ما و دشمنى با دشمن ما و همراه بودن با راستگویان (چنانچه خدایتعالى فرماید: «با راستگویان همراه باشید 119 سوره 9» ).
3- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْكُوفِیِّ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ الْوَلَایَةِ وَ لَمْ یُنَادَ بِشَیْ ءٍ كَمَا نُودِیَ بِالْوَلَایَةِ فَأَخَذَ النَّاسُ بِأَرْبَعٍ وَ تَرَكُوا هَذِهِ یَعْنِی الْوَلَایَةَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 29 روایة:3
امام باقر (ع) فرمود: اسلام روى پنج پایه نهاده شده: نماز و زكوة و روزه و حج و ولایت. بچیزى مانند ولایت فریاد زده نشد، مردم آن چهار را گرفتند و این یعنى ولایت را رها كردند.
(1485)4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ قَالَ أَثَافِیُّ الْإِسْلَامِ ثَلَاثَةٌ الصَّلَاةُ وَ الزَّكَاةُ وَ الْوَلَایَةُ لَا تَصِحُّ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ إِلَّا بِصَاحِبَتَیْهَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 30 روایة:4
امام صادق (ع) فرمود: پایه هاى اجاق اسلام سه چیز است: نماز و زكوة و ولایت، هیچ یك از اینها جز بهمراه دو تاى دیگر درست نباشد (پیداست كه نماز و زكوة بدون ولایت مقبول نباشد).
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسَةِ أَشْیَاءَ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَایَةِ قَالَ زُرَارَةُ فَقُلْتُ وَ أَیُّ شَیْ ءٍ مِنْ ذَلِكَ أَفْضَلُ فَقَالَ الْوَلَایَةُ أَفْضَلُ لِأَنَّهَا مِفْتَاحُهُنَّ وَ الْوَالِی هُوَ الدَّلِیلُ عَلَیْهِنَّ قُلْتُ ثُمَّ الَّذِى یَلِى ذَلِكَ فِى الْفَضْلِ فَقَالَ الصَّلَاةُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ الصَّلَاةُ عَمُودُ دِینِكُمْ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ الَّذِى یَلِیهَا فِى الْفَضْلِ قَالَ الزَّكَاةُ لِأَنَّهُ قَرَنَهَا بِهَا وَ بَدَأَ بِالصَّلَاةِ قَبْلَهَا وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الزَّكَاةُ تُذْهِبُ الذُّنُوبَ قُلْتُ وَ الَّذِى یَلِیهَا فِى الْفَضْلِ قَالَ الْحَجُّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَحَجَّةٌ مَقْبُولَةٌ خَیْرٌ مِنْ عِشْرِینَ صَلَاةً نَافِلَةً وَ مَنْ طَافَ بِهَذَا الْبَیْتِ طَوَافاً أَحْصَى فِیهِ أُسْبُوعَهُ وَ أَحْسَنَ رَكْعَتَیْهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ وَ قَالَ فِى یَوْمِ عَرَفَةَ وَ یَوْمِ الْمُزْدَلِفَةِ مَا قَالَ قُلْتُ فَمَا ذَا یَتْبَعُهُ قَالَ الصَّوْمُ قُلْتُ وَ مَا بَالُ الصَّوْمِ صَارَ آخِرَ ذَلِكَ أَجْمَعَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ قَالَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ أَفْضَلَ الْأَشْیَاءِ مَا إِذَا فَاتَكَ لَمْ تَكُنْ مِنْهُ تَوْبَةٌ دُونَ أَنْ تَرْجِعَ إِلَیْهِ فَتُؤَدِّیَهُ بِعَیْنِهِ إِنَّ الصَّلَاةَ وَ الزَّكَاةَ وَ الْحَجَّ وَ الْوَلَایَةَ لَیْسَ یَقَعُ شَیْ ءٌ مَكَانَهَا دُونَ أَدَائِهَا وَ إِنَّ الصَّوْمَ إِذَا فَاتَكَ أَوْ قَصَّرْتَ أَوْ سَافَرْتَ فِیهِ أَدَّیْتَ مَكَانَهُ أَیَّاماً غَیْرَهَا وَ جَزَیْتَ ذَلِكَ الذَّنْبَ بِصَدَقَةٍ وَ لَا قَضَاءَ عَلَیْكَ وَ لَیْسَ مِنْ تِلْكَ الْأَرْبَعَةِ شَیْ ءٌ یُجْزِیكَ مَكَانَهُ غَیْرُهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ ذِرْوَةُ الْأَمْرِ وَ سَنَامُهُ وَ مِفْتَاحُهُ وَ بَابُ الْأَشْیَاءِ وَ رِضَا الرَّحْمَنِ الطَّاعَةُ لِلْإِمَامِ بَعْدَ مَعْرِفَتِهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ وَ مَنْ تَوَلَّى فَما أَرْسَلْناكَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً أَمَا لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَیْلَهُ وَ صَامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِیعِ مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِیعَ دَهْرِهِ وَ لَمْ یَعْرِفْ وَلَایَةَ وَلِیِّ اللَّهِ فَیُوَالِیَهُ وَ یَكُونَ جَمِیعُ أَعْمَالِهِ بِدَلَالَتِهِ إِلَیْهِ مَا كَانَ لَهُ عَلَى اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ حَقٌّ فِى ثَوَابِهِ وَ لَا كَانَ مِنْ أَهْلِ الْإِیمَانِ ثُمَّ قَالَ أُولَئِكَ الْمُحْسِنُ مِنْهُمْ یُدْخِلُهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 30 روایة:5
امام باقر (ع) فرمود: بناى اسلام روى پنج چیز است؟ نماز و زكاة و حج و روزه و ولایت.
زراره گوید بحضرت عرضكردم: كدامیك از اینها برتر است؟ فرمود: ولایت برتر است. زیرا ولایت كلید آنهاست و شخص والى دلیل و راهنماى آنهاست (ائمه علیهم السلام راهنماى نماز و زكاة و حج و روزه مى باشند و این اعمال بدون راهنمایى آنها درست نیست).
عرضكردم: سپس كدامیك برترى دارد؟ فرمود: نماز، رسول خدا صلى الله علیه و آله فرموده: نماز ستون دین شماست.
عرضكردم: پس از آن كدامیك برترى دارد؟ فرمود: زكوة، زیرا خدا زكوة را همدوش نماز قرار داده و نماز را پیش از زكوة ذكر نموده و رسولخدا صلى الله علیه و آله فرمود: زكوة گناه را میبرد.
عرضكردم: پس از آن كدامیك برترى دارد؟ فرمود: حج، خداى عزّوجلّ فرماید: «براى خداست بر مردم زیارت خانه خدا كعبه آنها كه بدان راه توانند یافت و هر كه كفر ورزد، خدا از جهانیان بى نیاز است 97 سوره 3» و رسولخدا صلى الله علیه و آله فرمود: یك حج پذیرفته از بیست نماز نافله بهتر است و هر كه گرد اینخانه طوافى كند كه هفت شوطش را بشمارد (تا كم و زیاد نشود) و دو ركعت نمازشرا نیكو گزارد خدا او را بیامرزد، و راجع بروز عرفه و مزدلفه چه مطالبى فرموده است (كه همه مى دانند، مانند ثوابهاى بسیارى كه براى عبادت در این دو روز بیان فرموده و نیز فضیلت وقوف بعرفات و مشعر را).
عرضكردم: پس از این كدام است؟ فرمود: روزه.
عرضكردم: چرا روزه آخر همه اینها قرار گرفت؟ فرمود: رسولخدا صلى الله علیه و آله فرموده است: روزه سپر آتش دوزخ است، سپس فرمود: برترین چیزها آنست كه چون از دستت رفت، توبه كردن از آن پذیرفته نیست، جز آنكه بر گردى و عین آن عمل را بجا آوردى، و نماز و زكوة و حج و ولایت، جز انجام دادن خود آنها، چیز دیگرى جاى آنها را نمى گیرد، ولى روزه (ماه رمضان) اگر از تو فوت شود یا تقصیرى در آن روا دارى یا مسافرت كنى، در ایام غیر رمضان بجا میآوردى و آن گناه را با صدقه دادن و قضا كردن جبران مى كنى. ولى هیچیك از آن چهار، چیز دیگرى جایگزینش نشود.
سپس فرمود: بالاترین مرتبه امر دین و كلیدش و در همه چیز و مایه خرسندى خداى رحمان، اطاعت امام است، بعد از شناسایى او، همانا خداى عزّوجلّ مى فرماید: هر كه پیغمبر را فرمان برد خدا را فرمان برده است و هر كه پشت كند، ما ترا به نگهبانى آنها نفرستاده ایم، 80 سوره 4» همانا اگر مردى شبها را بعبادت بپا خیزد و روزها را روزه دارد تمام اموالشرا صدقه دهد و در تمام دوران عمرش بحج رود، و امر ولایت ولى خدا را نشناسد تا از او پیروى كند و تمام اعمالش با راهنمایى او باشد، براى او از ثواب خداى جل و عز حقى نیست و او از اهل ایمان نباشد، سپس فرمود: خدا نیكوكاران از ایشان (اهل ولایت یا مستضعفین از مخالفین) را بفضل رحمت خود داخل بهشت كند.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ عِیسَى بْنِ السَّرِیِّ أَبِی الْیَسَعِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع أَخْبِرْنِى بِدَعَائِمِ الْإِسْلَامِ الَّتِى لَا یَسَعُ أَحَداً التَّقْصِیرُ عَنْ مَعْرِفَةِ شَیْ ءٍ مِنْهَا الَّذِی مَنْ قَصَّرَ عَنْ مَعْرِفَةِ شَیْ ءٍ مِنْهَا فَسَدَ دِینُهُ وَ لَمْ یَقْبَلِ [اللَّهُ ]مِنْهُ عَمَلَهُ وَ مَنْ عَرَفَهَا وَ عَمِلَ بِهَا صَلَحَ لَهُ دِینُهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ عَمَلَهُ وَ لَمْ یَضِقْ بِهِ مِمَّا هُوَ فِیهِ لِجَهْلِ شَیْ ءٍ مِنَ الْأُمُورِ جَهْلُهُ فَقَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ الْإِیمَانُ بِأَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص وَ الْإِقْرَارُ بِمَا جَاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ حَقٌّ فِى الْأَمْوَالِ الزَّكَاةُ وَ الْوَلَایَةُ الَّتِى أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا وَلَایَةُ آلِ مُحَمَّدٍ ص قَالَ فَقُلْتُ لَهُ هَلْ فِى الْوَلَایَةِ شَیْ ءٌ دُونَ شَیْ ءٍ فَضْلٌ یُعْرَفُ لِمَنْ أَخَذَ بِهِ قَالَ نَعَمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِى الْأَمْرِ مِنْكُمْ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ مَاتَ وَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً وَ كَانَ رَسُولَ اللَّهِ ص وَ كَانَ عَلِیّاً ع وَ قَالَ الْ آخَرُونَ كَانَ مُعَاوِیَةَ ثُمَّ كَانَ الْحَسَنَ ع ثُمَّ كَانَ الْحُسَیْنَ ع وَ قَالَ الْ آخَرُونَ یَزِیدَ بْنَ مُعَاوِیَةَ وَ حُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ وَ لَا سِوَاءَ وَ لَا سِوَاءَ قَالَ ثُمَّ سَكَتَ ثُمَّ قَالَ أَزِیدُكَ فَقَالَ لَهُ حَكَمٌ الْأَعْوَرُ نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ ثُمَّ كَانَ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ثُمَّ كَانَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ أَبَا جَعْفَرٍ وَ كَانَتِ الشِّیعَةُ قَبْلَ أَنْ یَكُونَ أَبُو جَعْفَرٍ وَ هُمْ لَا یَعْرِفُونَ مَنَاسِكَ حَجِّهِمْ وَ حَلَالَهُمْ وَ حَرَامَهُمْ حَتَّى كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ فَفَتَحَ لَهُمْ وَ بَیَّنَ لَهُمْ مَنَاسِكَ حَجِّهِمْ وَ حَلَالَهُمْ وَ حَرَامَهُمْ حَتَّى صَارَ النَّاسُ یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا كَانُوا یَحْتَاجُونَ إِلَى النَّاسِ وَ هَكَذَا یَكُونُ الْأَمْرُ وَ الْأَرْضُ لَا تَكُونُ إِلَّا بِإِمَامٍ وَ مَنْ مَاتَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً وَ أَحْوَجُ مَا تَكُونُ إِلَى مَا أَنْتَ عَلَیْهِ إِذْ بَلَغَتْ نَفْسُكَ هَذِهِ وَ أَهْوَى بِیَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ وَ انْقَطَعَتْ عَنْكَ الدُّنْیَا تَقُولُ لَقَدْ كُنْتُ عَلَى أَمْرٍ حَسَنٍ
أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیسَى بْنِ السَّرِیِّ أَبِی الْیَسَعِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 32 روایة:6
عیسى بن سرى گوید: بامام صادق (ع) علیه السلام عرضكردم: اركان اسلام را به من خبر ده، آن اركان كه براى هیچكس كوتاهى در شناسائى آنها روا نیست، و كسیكه در شناسائى آنها كوتاهى كند، دین خود را تباه ساخته و خدا كردار او را نپذیرد و هر كه آن اركان را بشناسد و بآنها عمل كند: دینش شایسته گشته و كردارش پذیرفته شده و با روشى كه دارد (كه اركان اسلام را مى داند و بآنها عمل میكند) ندانستن هیچ امر دیگر، براى او تنگى و فشار نیاورد؟ فرمود گواهى دادن به یكتایى خدا و اینكه محمد صلى الله علیه و آله فرستاده خداست و اقرار بآنچه او از جانب خدا آورد و اینكه زكوة اموال حق است و ولایتى (4) كه خداى عزّوجلّ بدان امر فرموده است و آن ولایت آل محمد صلى الله علیه و آله است.
عرضكردم: آیا نسبت بامر ولایت دلیل مخصوصى براى كسیكه ادعاء آن فضیلت كند میباشد كه بآن شناخته شود؟ (آیا نسبت بولایت بیان و برهان مخصوصى رسیده است كه متمسك بآن شناخته شود؟) فرمود آرى، خداى عزّوجلّ فرماید: «كسانیكه ایمان آورده اید! اطاعت كنید خدا را و اطاعت كنید پیغمبر و والیان امر از خودتانرا، 59 سوره 4» و رسولخدا صلى الله علیه و آله فرمود: هر كه بمیرد و امام و پیشواى خود را نشناسد بمرگ دوران جاهلیت مرده است. و امام و پیشواى مردم پیغمبر صلى الله علیه و آله بود و على علیه السلام و دیگران گفتند: معاویه امام بوده است، سپس حسن علیه السلام بود و بعد از او حسین علیه السلام و دیگران گفتند. یزید بن معاویة (و حسین بن على) ولى برابر نباشند، برابر نباشند (پر واضح است كه معاویه در برابر على علیه السلام و یزید در برابر حسین علیه السلام قابلیت امامت ندارند) سپس سكوت نمود و باز فرمود: برایت زیادتر بگویم؟ حكم اعور عرضكرد: آرى قربانت گردم، فرمود: سپس على بن الحسین امام بود و بعد از او ابوجعفر محمد بن على، و شیعیان پیش از ابوجعفر مناسك حج و حلال و حرام خود را نمى دانستند، چون ابوجعفر آمد، در علم را گشود و مناسك حج و حلال و حرام مردم را بیان فرمود، تا آنجا كه مردمى كه شیعه بآنها محتاج بودند (در امر مناسك و حلال و حرام) خود محتاج شیعه گشتند، و امر امامت اینگونه میباشد، زمین بى امام باقى نماند و هر كه بمیرد و امامش را نشناسد، بمرگ جاهلیت مرده است، و زمانى كه از همه بیشتر احتیاج دارى بروشى كه دارى (عقیده تشیع) زمانى است كه نفست باینجا برسدبا دست اشاره بگردنش فرمود و دنیا از تو بریده شود، خواهى گفت: عقیده خوبى داشتم (یعنى هنگام جاندادن عظمت و فضیلت ولایت خویش را مى فهمى).
7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِى نَصْرٍ عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ الْوَلَایَةِ وَ الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ صَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ الْحَجِّ
اصول كافى جلد3 صفحه: 33 روایة:7
امام باقر (ع) فرمود: اسلام روى پنج ستون بنا نهاده شده: ولایت و نماز و زكوة و روزه ماه رمضان و حج.
8- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ الْوَلَایَةِ وَ لَمْ یُنَادَ بِشَیْ ءٍ مَا نُودِیَ بِالْوَلَایَةِ یَوْمَ الْغَدِیرِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 33 روایة:8
امام باقر (ع) فرمود: بناى اسلام روى پنج پایه است: نماز و زكوة و روزه و حج و ولایت و چنانچه براى ولایت در روز غدیر فریاد زده شد، براى چیز دیگرى فریاد زده نشد.
(1490)9- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عِیسَى بْنِ السَّرِیِّ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع حَدِّثْنِى عَمَّا بُنِیَتْ عَلَیْهِ دَعَائِمُ الْإِسْلَامِ إِذَا أَنَا أَخَذْتُ بِهَا زَكَى عَمَلِى وَ لَمْ یَضُرَّنِى جَهْلُ مَا جَهِلْتُ بَعْدَهُ فَقَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص وَ الْإِقْرَارُ بِمَا جَاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ حَقٌّ فِى الْأَمْوَالِ مِنَ الزَّكَاةِ وَ الْوَلَایَةُ الَّتِى أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا وَلَایَةُ آلِ مُحَمَّدٍ ص فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ مَنْ مَاتَ وَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِى الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَكَانَ عَلِیٌّ ع ثُمَّ صَارَ مِنْ بَعْدِهِ الْحَسَنُ ثُمَّ مِنْ بَعْدِهِ الْحُسَیْنُ ثُمَّ مِنْ بَعْدِهِ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ثُمَّ مِنْ بَعْدِهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ ثُمَّ هَكَذَا یَكُونُ الْأَمْرُ إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَصْلُحُ إِلَّا بِإِمَامٍ وَ مَنْ مَاتَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً وَ أَحْوَجُ مَا یَكُونُ أَحَدُكُمْ إِلَى مَعْرِفَتِهِ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُهُ هَاهُنَا قَالَ وَ أَهْوَى بِیَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ یَقُولُ حِینَئِذٍ لَقَدْ كُنْتُ عَلَى أَمْرٍ حَسَنٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 34 روایة:9
عیسى بن سرى گوید: بامام صادق (ع) عرضكردم: پایه هایى كه اسلام بر آن نهاده شده بمن بفرما كه چون بآنها چنگ زنم، كردارم بى عیب و پاك باشد و چیزهاى دیگرى را كه نمى دانم زیانم نرساند، فرمود: گواهى دادن بیگانگى خدا و اینكه حقى بعنوان زكوة در اموالست و ولایتى كه خداى عزّوجلّ بآن امر فرموده و آن ولایت آل محمد صلى الله علیه و آله است، زیرا رسولخدا صلى الله علیه و آله فرمود: هر كه بمیرد و امامش را نشناسد. بمرگ جاهلیت مرده است.
خداى عزّوجلّ فرماید «اطاعت كنید خدا را و اطاعت كنید پیغمبر و والیان امر از خودتانرا» والى امر على (ع) بود و پس از او حسن، و پس از او حسین، و پس از او على بن الحسین و پس از او محمد بن على، سپس امر امامت همینگونه باشد (بپسر امام سابق رسد) همانا زمین را شایسته نیست كه بدون امام باشد (زمین بى امام اصلاح نشود) و هر كه بمیرد و امامش را نشناسد بمرگ جاهلیت مرده است و زمانیكه یكى از شما از همه بیشتر بمعرفت امام احتیاج دارد، زمانى است كه نفسش باینجا برسد با دست اشاره بسینه اش فرمودآنگاه خواهد گفت: عقیده خوبى داشتم.
10- عَنْهُ عَنْ أَبِى الْجَارُودِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى جَعْفَرٍ ع یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ هَلْ تَعْرِفُ مَوَدَّتِى لَكُمْ وَ انْقِطَاعِى إِلَیْكُمْ وَ مُوَالَاتِى إِیَّاكُمْ قَالَ فَقَالَ نَعَمْ قَالَ فَقُلْتُ فَإِنِّى أَسْأَلُكَ مَسْأَلَةً تُجِیبُنِى فِیهَا فَإِنِّى مَكْفُوفُ الْبَصَرِ قَلِیلُ الْمَشْیِ وَ لَا أَسْتَطِیعُ زِیَارَتَكُمْ كُلَّ حِینٍ قَالَ هَاتِ حَاجَتَكَ قُلْتُ أَخْبِرْنِی بِدِینِكَ الَّذِی تَدِینُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ أَنْتَ وَ أَهْلُ بَیْتِكَ لِأَدِینَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ قَالَ إِنْ كُنْتَ أَقْصَرْتَ الْخُطْبَةَ فَقَدْ أَعْظَمْتَ الْمَسْأَلَةَ وَ اللَّهِ لَأُعْطِیَنَّكَ دِینِى وَ دِینَ آبَائِیَ الَّذِی نَدِینُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ شَهَادَةَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص وَ الْإِقْرَارَ بِمَا جَاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ الْوَلَایَةَ لِوَلِیِّنَا وَ الْبَرَاءَةَ مِنْ عَدُوِّنَا وَ التَّسْلِیمَ لِأَمْرِنَا وَ انْتِظَارَ قَائِمِنَا وَ الِاجْتِهَادَ وَ الْوَرَعَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 34 روایة:10
ابى جارود گوید: بامام باقر (ع) عرضكردم: یا ابن رسول الله! آیا شما دوستى و دلباختگى و پیروى مرا نسبت بخود مى دانید؟ فرمود: آرى، عرضكردم: من از شما پرسشى دارم كه مى خواهم به من پاسخ فرمایى، زیرا چشمم نابیناست و كمتر راه مى روم و نمى توانم همیشه بزیارت شما آیم، فرمود: حاجتت را بپرس، عرضكردم: دینى كه شما و خاندانتان خدا را با آن عبادت مى كنید، بمن بفرمایید تا من هم خداى عزّوجلّ را با آن دیندارى كنم. فرمود: اگر پیشگفتار را كوتاه آوردى، ولى پرسشى بزرگ نمودى بخدا دین خود و دین پدرانم را كه خداى عزّوجلّ را با آن دیندارى مى كنیم، بتو مى گویم. آن دین شهادت بوحدانیت خدا و رسالت محمد صلى الله علیه و آله و اقرار بآنچه او از جانب خدا آورده و ولایت ولى ما (خانواده) و بیزارى از دشمن ما و گردن نهادن بفرمان ما و انتظار قائم ما و كوشش (در امر واجب و حلال) و پرهیزگارى (از محرمات) است.
11- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُهُ یَسْأَلُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَخْبِرْنِى عَنِ الدِّینِ الَّذِى افْتَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْعِبَادِ مَا لَا یَسَعُهُمْ جَهْلُهُ وَ لَا یُقْبَلُ مِنْهُمْ غَیْرُهُ مَا هُوَ فَقَالَ أَعِدْ عَلَیَّ فَأَعَادَ عَلَیْهِ فَقَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص وَ إِقَامُ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءُ الزَّكَاةِ وَ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ ثُمَّ سَكَتَ قَلِیلًا ثُمَّ قَالَ وَ الْوَلَایَةُ مَرَّتَیْنِ ثُمَّ قَالَ هَذَا الَّذِى فَرَضَ اللَّهُ عَلَى الْعِبَادِ وَ لَا یَسْأَلُ الرَّبُّ الْعِبَادَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَیَقُولَ أَلَّا زِدْتَنِى عَلَى مَا افْتَرَضْتُ عَلَیْكَ وَ لَكِنْ مَنْ زَادَ زَادَهُ اللَّهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص سَنَّ سُنَناً حَسَنَةً جَمِیلَةً یَنْبَغِى لِلنَّاسِ الْأَخْذُ بِهَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 35 روایة:11
على بن ابى حمزه گوید: شنیدم ابوبصیر از امام صادق علیه السلام پرسید و عرضكرد: قربانت گردم، بمن خبر ده دینى را كه خداى عزّوجلّ بر بندگان واجب ساخته و بندگان را نادانى آن روا نباشد و جز آن از ایشان پذیرفته نیست كدامست؟ فرمود: دوباره بگو، او دوباره گفت، حضرت فرمود: گواهى دادن باینكه شایسته پرستشى جز خدا نیست و محمد صلى الله علیه و آله رسولخداست و گزاردن نماز و دادن زكوة و حج خانه كعبه براى هر كه بدان راه تواند یافت و روزه ماه رمضان، سپس اندكى سكوت نمود و باز فرمود: و ولایت دوبار آنگاه فرمود: اینست آنچه را خدا بر بندگان واجب ساخته و پروردگار در روز قیامت از بندگانش نخواهد پرسید كه چرا از آنچه بر شما واجب ساختم زیادتر انجام ندادید، ولى هر كه زیاد كند، خدا هم پاداش او را زیاد كند. همانا رسولخدا صلى الله علیه و آله سنتهایى نیكو و آراسته وضع فرمود كه مردم را سزاوار است بآنها عمل كنند.
12- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبِى زَیْدٍ الْحَلَّالِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ أَبِى الْعَلَاءِ الْأَزْدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ عَلَى خَلْقِهِ خَمْساً فَرَخَّصَ فِى أَرْبَعٍ وَ لَمْ یُرَخِّصْ فِى وَاحِدَةٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 36 روایة:12
امام صادق (ع) میفرمود: خداى عزّوجلّ پنج چیز را بر خلقش واجب ساخت كه نسبت بچهار آن رخصت فرمود و نسبت بیك چیزش رخصت نفرمود.
شرح -گویا مراد اینست كه: نماز و روزه و حج در بعضى اوقات بواسطه عذر و فقدان شرائط ساقط مى شود، چنانچه نماز از حایض و نفساء و فاقد الطهورین (بنا بقولى) ساقط است. و زكوة از مالیكه بحد نصاب نرسیده یا یكسال بر آن نگذشته یا از تصرف مالك خارج بوده ساقط است و حج از غیر مستطیع روزه از مسافر و مریض و پیر و دچار تشنگى ساقط است، ولى ولایت در هیچ حال و از هیچ مكلفى ساقط نیست ممكن است مقصود این باشد كه: ترك آن چهار امر، مسلمان را بسر حد كفر و خلود دوزخ نرساند بخلاف امر و ولایت.
13-عَنْهُ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِیِّ قَالَ دَخَلَ رَجُلٌ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ مَعَهُ صَحِیفَةٌ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع هَذِهِ صَحِیفَةُ مُخَاصِمٍ یَسْأَلُ عَنِ الدِّینِ الَّذِى یُقْبَلُ فِیهِ الْعَمَلُ فَقَالَ رَحِمَكَ اللَّهُ هَذَا الَّذِى أُرِیدُ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیكَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً ص عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ تُقِرَّ بِمَا جَاءَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ الْوَلَایَةُ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ عَدُوِّنَا وَ التَّسْلِیمُ لِأَمْرِنَا وَ الْوَرَعُ وَ التَّوَاضُعُ وَ انْتِظَارُ قَائِمِنَا فَإِنَّ لَنَا دَوْلَةً إِذَا شَاءَ اللَّهُ جَاءَ بِهَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 36 روایة:13
اسماعیل جعفى گوید: مردى خدمت امام باقر علیه السلام رسید و نوشته ئى همراه داشت، حضرت فرمود: این نوشته مخاصم است (5) كه پرسش مى كند از دینى كه عمل در آن پذیرفته مى شود، عرضكرد خدایت رحمت كند، همین را مى خواستم. امام باقر علیه السلام فرمود: گواهى دادن باینكه شایسته پرستشى جز خداى یكتاى بى شریك نیست و اینكه محمد صلى الله علیه و آله بنده و فرستاده اوست، و اقرار نمودن بآنچه از جانب خدا آمده و ولایت ما خانواده و بیزارى از دشمن ما و گردن نهادن بامر ما و پرهیزگارى و فروتنى و انتظار قائم ما، زیرا براى او دولتى است كه هر زمان خدا بخواهد با آن دولت میآید.
(1495)14- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَیْثٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ فِى مَنْزِلِ أَخِیهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا حَوَّلَكَ إِلَى هَذَا الْمَنْزِلِ قَالَ طَلَبُ النُّزْهَةِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَ لَا أَقُصُّ عَلَیْكَ دِینِى فَقَالَ بَلَى قُلْتُ أَدِینُ اللَّهَ بِشَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیكَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ أَنَّ السَّاعَةَ آتِیَةٌ لَا رَیْبَ فِیهَا وَ أَنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ مَنْ فِى الْقُبُورِ وَ إِقَامِ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءِ الزَّكَاةِ وَ صَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ حِجِّ الْبَیْتِ وَ الْوَلَایَةِ لِعَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ الْوَلَایَةِ لِلْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ الْوَلَایَةِ لِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ الْوَلَایَةِ لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَ لَكَ مِنْ بَعْدِهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ وَ أَنَّكُمْ أَئِمَّتِی عَلَیْهِ أَحْیَا وَ عَلَیْهِ أَمُوتُ وَ أَدِینُ اللَّهَ بِهِ فَقَالَ یَا عَمْرُو هَذَا وَ اللَّهِ دِینُ اللَّهِ وَ دِینُ آبَائِیَ الَّذِی أَدِینُ اللَّهَ بِهِ فِی السِّرِّ وَ الْعَلَانِیَةِ فَاتَّقِ اللَّهَ وَ كُفَّ لِسَانَكَ إِلَّا مِنْ خَیْرٍ وَ لَا تَقُلْ إِنِّى هَدَیْتُ نَفْسِى بَلِ اللَّهُ هَدَاكَ فَأَدِّ شُكْرَ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ عَلَیْكَ وَ لَا تَكُنْ مِمَّنْ إِذَا أَقْبَلَ طُعِنَ فِى عَیْنِهِ وَ إِذَا أَدْبَرَ طُعِنَ فِى قَفَاهُ وَ لَا تَحْمِلِ النَّاسَ عَلَى كَاهِلِكَ فَإِنَّكَ أَوْشَكَ إِنْ حَمَلْتَ النَّاسَ عَلَى كَاهِلِكَ أَنْ یُصَدِّعُوا شَعَبَ كَاهِلِكَ
اصول كافى جلد3 صفحه: 36 روایة:14
عمرو بن حریث گوید: خدمت امام صادق (ع) رسیدم و آن حضرت در منزل برادرش عبدالله بن محمد بود.
عرضكردم: قربانت گردم، چرا باین منزل منتقل شدى؟ فرمود: براى تفریح.(6)
عرضكردم: قربانت گردم، دینم را براى شما نقل نكنم؟ فرمود: چرا.
عرضكردم: من خدا را دیندارى مى كنم با شهادت دادن باینكه شایسته پرستشى جز خداى یگانه بى شریك نیست و اینكه محمد بنده و فرستاده اوست و روز قیامت آمدنى است، شكى در آن نباشد، و اینكه خدا در گور رفتگانرا بر انگیزاند. و گزاردن نماز و دادن زكوة و روزه ماه رمضان و حج خانه كعبه و ولایت امیرالمؤمنین على علیه السلام بعد از رسولخدا صلى الله علیه و آله و ولایت حسن و حسین و ولایت على بن الحسین و ولایت محمد بن على و شما پس از او، صلوات الله علیهم اجمعین و اینكه شما امامان من هستید. بر این روش زندگى كنم و بر این روش بمیرم و خدا را با آن دیندارى كنم.
فرمود: اى عمرو! این بخدا دین من است و دین پدرانم كه خدا را در پنهان و آشكار دیندارى مى كنم پس از خدا پروا كن و زبانت را جز از سخن خیر نگهدار و نگو من از جانب خود هدایت یافتم، بلكه خدا ترا هدایت فرموده، پس شكر نعمتهایى را كه خداى عزّوجلّ بتو داده بگزار، و از كسانى مباش كه چون رو آورد و حاضر باشد، روبرو سرزنش شود، و چون پشت كند و غایب شود، غیبتش كنند (بلكه تقیه را از دست مده و با همه مردم خوشرفتارى كن) و مردم را بر دوش خود سوار مكن (مردم را بر خود مسلط مكن و خود را مدیون آنها مساز، باینكه از آنها ضمانت كنى یا وعده ئى بدهى كه نتوانى وفا كنى یا سستى و مداهنه از خود نشان دهى) زیرا اگر مردم را بر دوش خود سوار كنى، استخوان شانه ات بشكستن نزدیك شود (زیرا بار میمانى و درمانده میشوى و شاید از هستى ساقط گردى).
15- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ أَ لَا أُخْبِرُكَ بِالْإِسْلَامِ أَصْلِهِ وَ فَرْعِهِ وَ ذِرْوَةِ سَنَامِهِ قُلْتُ بَلَى جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ أَمَّا أَصْلُهُ فَالصَّلَاةُ وَ فَرْعُهُ الزَّكَاةُ وَ ذِرْوَةُ سَنَامِهِ الْجِهَادُ ثُمَّ قَالَ إِنْ شِئْتَ أَخْبَرْتُكَ بِأَبْوَابِ الْخَیْرِ قُلْتُ نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ وَ الصَّدَقَةُ تَذْهَبُ بِالْخَطِیئَةِ وَ قِیَامُ الرَّجُلِ فِى جَوْفِ اللَّیْلِ بِذِكْرِ اللَّهِ ثُمَّ قَرَأَ ع تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 38 روایة:15
سلیمان بن خالد گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: نمى خواهى كه اصل و فرع و بالاترین كنگره اسلام را بتو خبر دهم؟ عرضكردم: چرا قربانت گردم، فرمود: اما اصلش نماز است و فرعش زكوة و بالاترین كنگره اش جهاد، سپس فرمود: اگر دلت مى خواهد درهاى خیر را بتو خبر مى دهم؟ عرضكردم: آرى قربانت، فرمود: روزه سپر آتش دوزخ است و صدقه گناه را میزداید و شب زنده دارى مرد بذكر خدا، سپس این آیه را قرائت فرمود: «پهلوهایشان از بستر خواب دورى گزیند، 16 سوره 32»،

باب: اسلام حفظ جان و اداء امانت كند اما ثواب در برابر ایمان است

بَابُ أَنَّ الْإِسْلَامَ یُحْقَنُ بِهِ الدَّمُ وَ تُؤَدَّى بِهِ الْأَمَانَةُ وَ أَنَّ الثَّوَابَ عَلَى الْإِیمَانِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَیْمَنَ عَنِ الْقَاسِمِ الصَّیْرَفِیِّ شَرِیكِ الْمُفَضَّلِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْإِسْلَامُ یُحْقَنُ بِهِ الدَّمُ وَ تُؤَدَّى بِهِ الْأَمَانَةُ وَ تُسْتَحَلُّ بِهِ الْفُرُوجُ وَ الثَّوَابُ عَلَى الْإِیمَانِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 38 روایة:1
امام صادق (ع) میفرمود: بوسیله اسلام خون شخص محفوظ شود و امانت ادا شود و زناشوئى حلال گردد، ولى ثواب در برابر ایمان است.
شرح - چنانچه در روایات بعد توضیح داده مى شود، اسلام بمعنى اقرار بشهادتین است بوسیله زبان، و ایمان عقیده قلبى و رفتار عملى است طبق موازین و مقررات این دین شریف. پس كافریكه با مسلمین مى جنگد، بمحض اینكه شهادتین بزبان جارى كند، از لحاظ ظاهر یك از افراد مسلمین محسوب مى شود و مسلمانرا روا نیست بروى او شمشیر بكشد، و چون امانتى نزد مسلمان سپارد، لازم است باو رد كند یا اگر كسى نزد او امانتى سپارد، لازمست بصاحبش رد كند، زیرا راستگویى و رد امانت از مشخصات بارز مسلمان است. و نیز مى تواند با زنى مسلمان ازدواج نماید. اما ثواب و پاداشى كه خدا در آخرت میدهد مربوط بایمان و عقیده قلبى و امتثال مقررات شرعى است.
2- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ الْإِیمَانُ إِقْرَارٌ وَ عَمَلٌ وَ الْإِسْلَامُ إِقْرَارٌ بِلَا عَمَلٍ
اصول كافى جلد3 صفحه: 40 روایة:2
امام باقر یا امام صادق علیهما السلام فرمود: ایمان اقرار است و عمل. و اسلام اقرار بدون عمل است.
توضیح- پیداست كه مقصود از اقرار، اعتراف زبانى و تلفظ بشهادتین است و كلمه بلا عمل بنحو لا بشرط است نه بشرط لا، زیرا كسیكه عمل بمقررات اسلام كرد و مؤمن شد، مسلمان هم مى باشد.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا یَدْخُلِ الْإِیمانُ فِى قُلُوبِكُمْ فَقَالَ لِى أَ لَا تَرَى أَنَّ الْإِیمَانَ غَیْرُ الْإِسْلَامِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 39 روایة:3
جمیل بن دراج گوید: از امام صادق (ع) این قول خداى عزّوجلّ را پرسیدم: «اعراب گفتند ما ایمان آوردیم. بگو ایمان نیاوردید، بلكه بگویید اسلام آوردیم، تا هنوز ایمان در دلهایتان نفوذ نكرده است، 14 سوره 49» فرمود: مگر نمى بینى كه ایمان غیر از اسلام است.
(1500)4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ السِّمْطِ قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْإِسْلَامِ وَ الْإِیمَانِ مَا الْفَرْقُ بَیْنَهُمَا فَلَمْ یُجِبْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فَلَمْ یُجِبْهُ ثُمَّ الْتَقَیَا فِى الطَّرِیقِ وَ قَدْ أَزِفَ مِنَ الرَّجُلِ الرَّحِیلُ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع كَأَنَّهُ قَدْ أَزِفَ مِنْكَ رَحِیلٌ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَ فَالْقَنِى فِى الْبَیْتِ فَلَقِیَهُ فَسَأَلَهُ عَنِ الْإِسْلَامِ وَ الْإِیمَانِ مَا الْفَرْقُ بَیْنَهُمَا فَقَالَ الْإِسْلَامُ هُوَ الظَّاهِرُ الَّذِى عَلَیْهِ النَّاسُ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیكَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ إِقَامُ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءُ الزَّكَاةِ وَ حِجُّ الْبَیْتِ وَ صِیَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ فَهَذَا الْإِسْلَامُ وَ قَالَ الْإِیمَانُ مَعْرِفَةُ هَذَا الْأَمْرِ مَعَ هَذَا فَإِنْ أَقَرَّ بِهَا وَ لَمْ یَعْرِفْ هَذَا الْأَمْرَ كَانَ مُسْلِماً وَ كَانَ ضَالًّا
اصول كافى جلد3 صفحه: 39 روایة: 4
سفیان بن سمط گوید: مردى از امام صادق (ع) پرسید: میان اسلام و ایمان چه فرقست؟ حضرت جوابش را نفرمود، سپس سؤال كرد، باز جوابش نفرمود، آنگاه روز در میان راه بیكدیگر برخوردند و كوچ كردن آنمرد نزدیك شده بود، امام صادق (ع) باو فرمود: گویا كوچ كردنت نزدیك شده است، عرضكرد: آرى فرمود: در خانه مرا دیدار كن. آن مرد بدیدارش رفت و از آنحضرت فرق میان اسلام و ایمان را پرسید.
حضرت فرمود: اسلام همین صورت ظاهرى است كه مردم دارند، یعنى شهادت دادن باینكه شایسته پرستشی جز خداى یگانه بى شریك نیست و اینكه محمد و بنده رسول اوست و گزاردن نماز و دادن زكوة و حج خانه كعبه و روزه ماه رمضان. اینست اسلام.
اما ایمان معرفت این امر (ولایت) است با این (صورت ظاهریكه بیان شد) پس اگر كسى بآنها اقرار كند و باین امر (ولایت) عارف نباشد، مسلمان است و گمراه.
5- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِى بَصِیرٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا فَمَنْ زَعَمَ أَنَّهُمْ آمَنُوا فَقَدْ كَذَبَ وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُمْ لَمْ یُسْلِمُوا فَقَدْ كَذَبَ
اصول كافى جلد3 صفحه:40 روایة:5
ابوبصیر گوید: شنیدم امام باقر (ع) مى فرمود: «اعراب گفتند: ایمان آوردیم، بگو ایمان نیاوردید، بلكه بگوئید اسلام آوردیم» پس هر كه معتقد باشد، آنها ایمان آوردند دروغ گفته و هر كس معتقد باشد، آنها اسلام نیاورده اند، دروغ گفته است.
شرح- بیضاوى گوید: این آیه درباره جمعى از بنى اسد نازل شد كه در سال قطحى بمدینه خدمت پیغمبر صلى الله علیه و آله آمدند و اقرار بشهادتین كردند و گفتند: ما بازاد و راحله خود نزد شما آمده ایم، نه مانند فلان طایفه كه با اسلحه بجنگ شما میآیند. و مقصودشان از این سخن گرفتن صدقه و منت نهادن بر پیغمبر صلى الله علیه و آله بود.
6- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَكَمِ بْنِ أَیْمَنَ عَنْ قَاسِمٍ شَرِیكِ الْمُفَضَّلِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْإِسْلَامُ یُحْقَنُ بِهِ الدَّمُ وَ تُؤَدَّى بِهِ الْأَمَانَةُ وَ تُسْتَحَلُّ بِهِ الْفُرُوجُ وَ الثَّوَابُ عَلَى الْإِیمَانِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 40 روایة:6
امام صادق علیه السلام مى فرمود: بسبب اسلام جان محفوظ ماند، و اداى امانت شود، و زناشویى حلال گردد، ولى ثواب در برابر ایمانست (بحدیث اول این باب رجوع شود).