اصول کافی جلد سوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب: در اینكه صبغه همان اسلام است

بابٌ فِى أَنَّ الصِّبْغَةَ هِیَ الْإِسْلَامُ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً قَالَ الْإِسْلَامُ وَ قَالَ فِى قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى قَالَ هِیَ الْإِیمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِیكَ لَهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 23 روایة:1
امام صادق (ع) درباره قول خداى عزوجل: «رنگ آمیزى خداست، كیست كه رنگ آمیزیش از خدا بهتر باشد؟ 138 سوره 2 -» فرمود: مقصود اسلام است و درباره قول خداى عزوجل «بدست آویزى محكم چنگ زده است 256 سوره 2 -» فرمود: آن دست آویز ایمان بخداى یگانه بى شریك است.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِى نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً قَالَ الصِّبْغَةُ هِیَ الْإِسْلَامُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 23 روایة:2
امام صادق (ع) راجع به قول خداى عزوجل: رنگ آمیزى خدا است، كیست كه رنگ آمیزیش از خدا بهتر باشد؟» فرمود: آن رنگ آمیزى اسلام است.
3- سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً قَالَ الصِّبْغَةُ هِیَ الْإِسْلَامُ وَ قَالَ فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ یَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى قَالَ هِیَ الْإِیمَانُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 23 روایة:3
محمد بن مسلم از یكى از دو امام پنجم یا ششم علیهما السلام نقل مى كند كه آنحضرت درباره خداى عزوجل: «رنگ آمیزى خداست، كیست كه رنگ آمیزیش بهتر از خدا باشد؟» فرمود: آن رنگ آمیزى اسلام است و راجع به قول خداى عزوجل: «هر كه بطغیانگر كافر شود، و بخدا ایمان آورد، بدست آویزى محكم چنگ زده است 256 سوره 2» فرمود: آن دست آویز ایمان است.
شرح- فطرت توحید و خداشناسى را كه در اول خلقت خدایتعالى به انسان عطا فرموده نامش را رنگ آمیزى گذاشته است، زیرا چنانكه رنگ آمیزى براى پارچه و لباس زیور و زینت است، اسلام و خداشناسى هم زیور و زینت روح انسانست و یا آنكه كلمه صبغه (رنگ آمیزى) از باب مشاكلت است، زیرا نصارى فرزندان خود را در آب زرد رنگى كه آنرا عمودیه مینامیدند، شستشو میدادند و عقیده داشتند كه فرزندشان بدین وسیله رنگ نصرانیت میگیرد و پاك مى شود، خداى تعالى مى فرماید: رنگ آمیزى خدا اسلام است نه نصرانیت.

باب: در اینكه سكینه ایمان است

بَابٌ فِى أَنَّ السَّكِینَةَ هِیَ الْإِیمَانُ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْزَلَ السَّكِینَةَ فِى قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ هُوَ الْإِیمَانُ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ قَالَ هُوَ الْإِیمَانُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 24 روایة:1
ابوحمزه گوید: از امام باقر علیه السلام راجع به قول خداى عزوجل: «سكینه را در دل مؤمنین نازل كرد 4 سوره 48 -» پرسیدم، فرمود: سكینه ایمانست و باز درباره قول خداى عزّوجلّ: «با روحى از جانب خود ایشانرا تأیید كرد» پرسیدم، فرمود: آن روح ایمانست.
(1470)2- عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ فُضَیْلٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع أُولئِكَ كَتَبَ فِى قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ هَلْ لَهُمْ فِیمَا كَتَبَ فِى قُلُوبِهِمْ صُنْعٌ قَالَ لَا
اصول كافى جلد3 صفحه: 24 روایة:2
فضیل گوید: بامام صادق (ع) عرضكردم: اینكه خدا فرماید: «ایشانند كه خدا ایمانرا در دلهایشان رقم زده، 22 سوره 58» آیا خود آنها نسبت بآنچه خدا در دلهایشان رقم زده دستى دارند؟» فرمود: نه.
شرح: این روایت با عنوان باب مناسبت ندارد و گویا از روایات باب سابق بوده و اشتباهاً در اینجا درج شده است. و نیز روایتى بدین مضمون در ج 1 ص 229 بشماره 411 گذشت و در آنجا شرحى نسبت بآن بیان شد، كه مختصرش اینست: احداث وایجاد ایمان در دل مؤمن از عهده بنده خارج است و وظیفه او نیست بلكه این كار فقط بدست خداست، ولى وظیفه بنده اینست كه صفحه دل را از تعصب و اغراض باطل پاك كند و آنرا آماده پذیرش قلم خدا سازد، مثلاً درصدر همین آیه صفتى براى مؤمنین ذكر نموده و سپس فرموده است اولئك كتب... و پیداست كه غیر ایشان مشمول رقم زدن خدا نمى شوند و صدر آیه اینست: لَّا تَجِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ یُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ «گروهى را که بخدا و روز جزا ایمان آورده اند، نبینى كه با كسانیكه با خدا وپیغمبرش مخالفت مى كنند، دوستى ورزند، اگر چه پدران یا پسران یا برادران یا خویشانشان باشند».
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ السَّكِینَةُ الْإِیمَانُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 24 روایة:3
محمد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: سكینه همان ایمانست.
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ غَیْرِهِمَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ هُوَ الَّذِى أَنْزَلَ السَّكِینَةَ فِى قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ هُوَ الْإِیمَانُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 25 روایة:4
امام صادق (ع) درباره خداى عزّوجلّ: «او است كه سكینه را در دلهاى مؤمنین نازل كرده 26 سوره 48» فرمود: آن سكینه ایمانست.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ جَمِیلٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ هُوَ الَّذِى أَنْزَلَ السَّكِینَةَ فِى قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ هُوَ الْإِیمَانُ قَالَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ قَالَ هُوَ الْإِیمَانُ وَ عَنْ قَوْلِهِ وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى قَالَ هُوَ الْإِیمَانُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 25 روایة:5
جمیل گوید: از امام صادق (ع) درباره قول خداى عزّوجلّ «اوست كه سكینه را در دلهاى مؤمنین نازل كرده» پرسیدم فرمود: آن سكینه ایمانست. و اینكه فرماید: «و با روحى از خود تأییدشان كرد» آن روح ایمانست و راجع به قول خدایتعالى «و كلمه تقوى را گردن گیرشان ساخت، 26 سوره 48» پرسیدم، فرمود: آن كلمه ایمانست.

باب: باب اخلاص

بَابُ الْإِخْلَاصِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَنِیفاً مُسْلِماً قَالَ خَالِصاً مُخْلِصاً لَیْسَ فِیهِ شَیْ ءٌ مِنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 25 روایة:1
امام صادق (ع) راجع به قول خداى عزّوجلّ: «حنیفاً مسلماً» فرمود: یعنى «خالصاً مخلصاً» كه چیزى از پرستش بتها در آن نباشد.
توضیح- حنیف بمعناى طریقه مستقیم و معتدلى است كه از افراط و تفریط خالى باشد و مسلم بمعنى منقاد و مطیع در برابر اوامر و نواهى خدایتعالى است.
(1475)2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ إِلَى أَبِى جَعْفَرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا هُوَ اللَّهُ وَ الشَّیْطَانُ وَ الْحَقُّ وَ الْبَاطِلُ وَ الْهُدَى وَ الضَّلَالَةُ وَ الرُّشْدُ وَ الْغَیُّ وَ الْعَاجِلَةُ وَ الْ آجِلَةُ وَ الْعَاقِبَةُ وَ الْحَسَنَاتُ وَ السَّیِّئَاتُ فَمَا كَانَ مِنْ حَسَنَاتٍ فَلِلَّهِ وَ مَا كَانَ مِنْ سَیِّئَاتٍ فَلِلشَّیْطَانِ لَعَنَهُ اللَّهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 25 روایة:2
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: همانا خداست و شیطان، حق است و باطل، هدایت است و گمراهى، راه راست است و نومیدى، دنیاست و آخرت، حسناتست و سیئات، پس هر چه حسناتست از خداست و هر چه سیئات از شیطان لعنةالله -.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ص كَانَ یَقُولُ طُوبَى لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ الْعِبَادَةَ وَ الدُّعَاءَ وَ لَمْ یَشْغَلْ قَلْبَهُ بِمَا تَرَى عَیْنَاهُ وَ لَمْ یَنْسَ ذِكْرَ اللَّهِ بِمَا تَسْمَعُ أُذُنَاهُ وَ لَمْ یَحْزُنْ صَدْرَهُ بِمَا أُعْطِیَ غَیْرُهُ
اصول كافى جلد3 صفحه: 26 روایة:3
حضرت رضا علیه السلام فرماید: امیرالمؤمنین (ع) میفرمود: خوشا حال كسى كه عبادت و دعایش را براى خدا خالص كند و دلش را بآنچه چشمش مى بیند مشغول ندارد و بدانچه گوش مى شنود، یاد خدا را فراموش نكند، و براى آنچه بدیگرى داده شده اندوهگین نشود.
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا قَالَ لَیْسَ یَعْنِى أَكْثَرَ عَمَلًا وَ لَكِنْ أَصْوَبَكُمْ عَمَلًا وَ إِنَّمَا الْإِصَابَةُ خَشْیَةُ اللَّهِ وَ النِّیَّةُ الصَّادِقَةُ وَ الْحَسَنَةُ ثُمَّ قَالَ الْإِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ حَتَّى یَخْلُصَ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ وَ الْعَمَلُ الْخَالِصُ الَّذِى لَا تُرِیدُ أَنْ یَحْمَدَكَ عَلَیْهِ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ النِّیَّةُ أَفْضَلُ مِنَ الْعَمَلِ أَلَا وَ إِنَّ النِّیَّةَ هِیَ الْعَمَلُ ثُمَّ تَلَا قَوْلَهُ عَزَّ وَ جَلَّ قُلْ كُلٌّ یَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ یَعْنِی عَلَى نِیَّتِهِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 26 روایة:4
سفیان بن عیینه گوید: امام صادق (ع) راجع به قول خداى عزّوجلّ: «تا بیازماید شما را كه كدامیك نیكو كردارترید، 2 سوره 67 -» فرمود: مقصود پركردارتر نیست، بلكه مقصود درست كردارتر است، و درستى همانا ترس از خدا و نیت صادق و كار نیك است.
سپس فرمود: پایدارى بر عمل تا خالص ماند، سخت تر از خود عمل است و عمل خالص آنست كه: نخواهى هیچكس جز خداى عزّوجلّ ترا بر آن بستاید، همانا نیت همان عمل است، سپس این قول خداى عزّوجلّ را تلاوت فرمود: «بگو همگى طبق روش خود عمل مى كنند، 84 سوره 17 -» یعنى طبق نیت خود.
5- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ قَالَ الْقَلْبُ السَّلِیمُ الَّذِى یَلْقَى رَبَّهُ وَ لَیْسَ فِیهِ أَحَدٌ سِوَاهُ قَالَ وَ كُلُّ قَلْبٍ فِیهِ شِرْكٌ أَوْ شَكٌّ فَهُوَ سَاقِطٌ وَ إِنَّمَا أَرَادُوا الزُّهْدَ فِى الدُّنْیَا لِتَفْرُغَ قُلُوبُهُمْ لِلْ آخِرَةِ
اصول كافى جلد3 صفحه: 26 روایة:5
و باز سفیان گوید: از آنحضرت پرسیدم قول خداى عزّوجلّ را: «جز كسیكه با دل سالم نزد خدا آید، 89 سوره 26» فرمود: دل سالم كسى دارد كه پروردگارش را ملاقات كند، در حالى كه جز خدا احدى در دلش نباشد، و هر دلى كه در آن شركى یا شكى باشد، ساقط است و (انبیاء و اولیاء خدا) زهد دنیا را اختیار كردند تا دلشان براى آخرت فارغ باشد.
6- بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنِ السِّنْدِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِیمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِینَ یَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِینَ یَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِى الدُّنْیَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِى قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ ثُمَّ تَلَا إِنَّ الَّذِینَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَیَنالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ ذِلَّةٌ فِى الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ كَذلِكَ نَجْزِى الْمُفْتَرِینَ فَلَا تَرَى صَاحِبَ بِدْعَةٍ إِلَّا ذَلِیلًا وَ مُفْتَرِیاً عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَلَى رَسُولِهِ ص وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِهِ ص إِلَّا ذَلِیلًا
اصول كافى جلد3 صفحه: 27 روایة:6
امام باقر (ع) فرمود: هیچ بنده ئى چهل روز ایمانش را بخداى عزّوجلّ خالص نگرداند یا فرمود: هیچ بنده ئى ذكر خدا را چهل روز نیكو انجام ندهد جز آنكه خداى عزّوجلّ او را نسبت بدنیا زاهد سازد و درد و داروى دنیا را باو بنماید، پس حكمت را در دلش ثابت كند و زبانش را بآن گویا سازد سپس تلاوت فرمود: «كسانیكه گوساله پرستیدند، بزودى خشم پروردگارشان با ذلت در زندگى دنیا بآنها برسد، افترا بندانرا اینگونه جزا مى دهیم 152 سوره 7» از اینرو هیچ بدعت گزارى را نبینى، جز اینكه ذلیل است، و هیچ افترا زننده بخدا و پیغمبر و اهل بیتش صلوات الله علیهم را نبینى جز اینكه ذلیل است.