اصول کافی جلد اول

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

خداى عزوجل هر علمى كه به پیغمبرش ص آموخت امر فرمود كه بامیرالمؤمنین ع بیاموزد و او در علم وى شریكست

بَابُ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یُعَلِّمْ نَبِیَّهُ عِلْماً إِلَّا أَمَرَهُ أَنْ یُعَلِّمَهُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنَّهُ كَانَ شَرِیكَهُ فِی الْعِلْمِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ جَبْرَئِیلَ ع أَتَى رَسُولَ اللَّهِ ص بِرُمَّانَتَیْنِ فَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِحْدَاهُمَا وَ كَسَرَ الْأُخْرَى بِنِصْفَیْنِ فَأَكَلَ نِصْفاً وَ أَطْعَمَ عَلِیّاً نِصْفاً ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا أَخِی هَلْ تَدْرِی مَا هَاتَانِ الرُّمَّانَتَانِ قَالَ لَا قَالَ أَمَّا الْأُولَى فَالنُّبُوَّةُ لَیْسَ لَكَ فِیهَا نَصِیبٌ وَ أَمَّا الْأُخْرَى فَالْعِلْمُ أَنْتَ شَرِیكِی فِیهِ فَقُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ كَیْفَ كَانَ یَكُونُ شَرِیكَهُ فِیهِ قَالَ لَمْ یُعَلِّمِ اللَّهُ مُحَمَّداً ص عِلْماً إِلَّا وَ أَمَرَهُ أَنْ یُعَلِّمَهُ عَلِیّاً ع
اصول كافى جلد 1 صفحه: 392 روایت 1
1- حمران گوید: امام صادق(ع) فرمود: جبرئیل (ع) دو انار براى پیغمبر صلى الله علیه و آله، آورد، رسولخدا صلى الله علیه و آله یكى را خورد و دیگرى را دو نیمه كرد، نیمى را هم خورد و نیمى را بعلى خورانید پس پیغمبر صلى الله علیه و آله فرمود: برادرم! مى دانى این دو انار چه بود؟ گفت: نه، فرمود اما اولى نبوت بود كه (مخصوص منست و) ترا از آن بهره ئى نیست و اما دیگرى علم و دانش بود كه تو در آن با من شریك هستى.
من گفتم: چگونه على در علم شریك پیغمبر بود؟ فرمود: خدا هیچ علمى را بمحمد صلى الله علیه و آله نیاموخت جز آنكه باو دستور داد كه آنرا بعلى(ع) بیاموزد.
2- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ نَزَلَ جَبْرَئِیلُ ع عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص بِرُمَّانَتَیْنِ مِنَ الْجَنَّةِ فَأَعْطَاهُ إِیَّاهُمَا فَأَكَلَ وَاحِدَةً وَ كَسَرَ الْأُخْرَى بِنِصْفَیْنِ فَأَعْطَى عَلِیّاً ع نِصْفَهَا فَأَكَلَهَا فَقَالَ یَا عَلِیُّ أَمَّا الرُّمَّانَةُ الْأُولَى الَّتِی أَكَلْتُهَا فَالنُّبُوَّةُ لَیْسَ لَكَ فِیهَا شَیْ ءٌ وَ أَمَّا الْأُخْرَى فَهُوَ الْعِلْمُ فَأَنْتَ شَرِیكِی فِیهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 392 روایة: 2
2- امام باقر(ع) فرمود: جبرئیل (ع) دو انار بهشتى آورد و هر دو را به آنحضرت داد، پیغمبر صلى الله علیه و آله یكى را خورد و دیگرى را از میان دو نیمه كرد، سپس نیمى را بعلى علیه السلام داد تا بخورد، آنگاه فرمود: اى على! انار اولى را كه من خوردم نبوت بود كه ترا در آن بهره ئى نیست و دیگرى علم و دانش بود كه تو با من در آن شریك هستى.
(680) 3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ نَزَلَ جَبْرَئِیلُ عَلَى مُحَمَّدٍ ص بِرُمَّانَتَیْنِ مِنَ الْجَنَّةِ فَلَقِیَهُ عَلِیٌّ ع فَقَالَ مَا هَاتَانِ الرُّمَّانَتَانِ اللَّتَانِ فِی یَدِكَ فَقَالَ أَمَّا هَذِهِ فَالنُّبُوَّةُ لَیْسَ لَكَ فِیهَا نَصِیبٌ وَ أَمَّا هَذِهِ فَالْعِلْمُ ثُمَّ فَلَقَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص بِنِصْفَیْنِ فَأَعْطَاهُ نِصْفَهَا وَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ص نِصْفَهَا ثُمَّ قَالَ أَنْتَ شَرِیكِی فِیهِ وَ أَنَا شَرِیكُكَ فِیهِ قَالَ فَلَمْ یَعْلَمْ وَ اللَّهِ رَسُولُ اللَّهِ ص حَرْفاً مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا وَ قَدْ عَلَّمَهُ عَلِیّاً ثُمَّ انْتَهَى الْعِلْمُ إِلَیْنَا ثُمَّ وَضَعَ یَدَهُ عَلَى صَدْرِهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 393 روایة: 3
3- محمد بن مسلم گوید: شنیدم امام باقر(ع) مى فرمود: جبرئیل براى محمد صلى الله علیه و آله دو انار بهشتى آورد، على علیه السلام او را ملاقات كرد و گفت: این دو انار كه در دست دارى چیست؟ گفت اما این یكى نبوت است كه تو از آن بهره ئى ندارى و اما این یكى علمست، سپس رسولخدا صلى الله علیه و آله آن را دو نیمه كرد، نیمى را بعلى داد و نیمى را خود گرفت، سپس فرمود: در این تو با من شریك هستى و من با تو.
پس امام باقر(ع) فرمود: بخدا كه پیغمبر صلى الله علیه و آله از آنچه خدایش تعلیم داد حرفى نیاموخت جز آنكه آنرا بعلى تعلیم داد، سپس آن علم بما رسید، آنگاه دست بر سینه خود نهاد.

جهات علوم ائمه علیه السلام

بَابُ جِهَاتِ عُلُومِ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَمِّهِ حَمْزَةَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ عَلِیٍّ السَّائِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ مُوسَى ع قَالَ قَالَ مَبْلَغُ عِلْمِنَا عَلَى ثَلَاثَةِ وُجُوهٍ مَاضٍ وَ غَابِرٍ وَ حَادِثٍ فَأَمَّا الْمَاضِی فَمُفَسَّرٌ وَ أَمَّا الْغَابِرُ فَمَزْبُورٌ وَ أَمَّا الْحَادِثُ فَقَذْفٌ فِی الْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِی الْأَسْمَاعِ وَ هُوَ أَفْضَلُ عِلْمِنَا وَ لَا نَبِیَّ بَعْدَ نَبِیِّنَا
اصول كافى جلد 1 صفحه: 393 روایة: 1
1- موسى بن جعفر(ع) فرمود: علم ما بسه جهت رسائى دارد: گذشته و آینده و پدید شونده اما گذشته براى ما تفسیر شده است (یعنى اخبار گذشته را پیغمبر براى ما توضیح داده است) و اما آینده (دو جامعه و مصحفى كه نزد ماست) نوشته شده و اما پدید شونده از راه الهام بدل و تأثیر در گوش باشد (كه هر روز و هر ساعت مخصوصاً شبهاى جمعه و قدر براى ما حاصل آید) و آن بهترین دانش ماست، (زیرا مخصوص بما و از اسرار امامت است ولى با وجود همه این علوم كه ما داریم پیغمبر نیستیم) و پیغمبرى بعد از پیغمبر ما نیست.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی زَاهِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَى عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ أَخْبِرْنِی عَنْ عِلْمِ عَالِمِكُمْ قَالَ وِرَاثَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مِنْ عَلِیٍّ ع قَالَ قُلْتُ إِنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ یُقْذَفُ فِی قُلُوبِكُمْ وَ یُنْكَتُ فِی آذَانِكُمْ قَالَ أَوْ ذَاكَ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 394 روایة: 2
2- حارث بن مغیرة گوید: بامام صادق(ع) عرض كردم، از علم عالم خود (یعنى امام از شما خانواده) بمن خبر دهید، فرمود: از رسولخدا صلى الله علیه و آله و از على (ع) بارث رسیده است. عرض كردم: بما گزارش مى دهند كه علم بدل شما الهام مى شود و در گوش شما وارد مى گردد، فرمود: گاهى هم چنین است.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع رُوِّینَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ عِلْمَنَا غَابِرٌ وَ مَزْبُورٌ وَ نَكْتٌ فِی الْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِی الْأَسْمَاعِ فَقَالَ أَمَّا الْغَابِرُ فَمَا تَقَدَّمَ مِنْ عِلْمِنَا وَ أَمَّا الْمَزْبُورُ فَمَا یَأْتِینَا وَ أَمَّا النَّكْتُ فِی الْقُلُوبِ فَإِلْهَامٌ وَ أَمَّا النَّقْرُ فِی الْأَسْمَاعِ فَأَمْرُ الْمَلَكِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 394 روایة: 3
3- مفضل بن عمر گوید بحضرت ابوالحسن علیه السلام عرض كردم: براى ما از امام صادق علیه السلام روایت كرده اند كه فرموده است: همانا علم ما یا مربوط به گذشته است و یا نوشته شده و یا وارد شدن در دل و تأثیر در گوش. فرمود: اما گذشته مربوط بامور پیشین است كه مى دانیم و اما نوشته شده مربوط به آینده است و اما وارد شدن بدل الهامست و اما تأثیر در گوش امر فرشته است.
توضیح: در كتاب بصائر الدرجات بعد از ذكر این خبر گوید: زراره مثل این خبر را از امام صادق علیه السلام روایت كرده، گوید بحضرت عرض كردم: امام كه شخص گوینده را نمى بیند چگونه مى فهمد كه آن امر از فرشته است و از شیطان نیست؟ فرمود: آرامش و سكونى بر امام القا شود كه بفهمد از جانب فرشته است و اگر از جانب شیطان باشد هراسى عارضش شود، علاوه بر آنكه اى زراره شیطان متعرض صاحب امر امامت نگردد. - مرآت العقول -.

اگر راز ائمه حفظ شود سود و زیان هر كس را باو خبر دهند

بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ علیهم السلام لَوْ سُتِرَ عَلَیْهِمْ لَأَخْبَرُوا كُلَّ امْرِئٍ بِمَا لَهُ وَ عَلَیْهِ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع لَوْ كَانَ لِأَلْسِنَتِكُمْ أَوْكِیَةٌ لَحَدَّثْتُ كُلَّ امْرِئٍ بِمَا لَهُ وَ عَلَیْهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 393 روایة: 1
1- امام باقر علیه السلام فرمود: اگر زبانهاى شما لجام و بندى مى داشت سود و زیان هر مردى را برایش گزارش مى دادم.
(685) 2- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَصِیرٍ یَقُولُ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ أَیْنَ أَصَابَ أَصْحَابَ عَلِیٍّ مَا أَصَابَهُمْ مَعَ عِلْمِهِمْ بِمَنَایَاهُمْ وَ بَلَایَاهُمْ قَالَ فَأَجَابَنِی شِبْهَ الْمُغْضَبِ مِمَّنْ ذَلِكَ إِلَّا مِنْهُمْ فَقُلْتُ مَا یَمْنَعُكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ ذَلِكَ بَابٌ أُغْلِقَ إِلَّا أَنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ صَلَوَاتٌ عَلَیْهِمَا فَتَحَ مِنْهُ شَیْئاً یَسِیراً ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ أُولَئِكَ كَانَتْ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ أَوْكِیَةٌ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 395 روایة: 2
2- ابو بصیر گوید: بامام صادق علیه السلام عرض كردم: چرا باصحاب على علیه السلام مصیبت ها رسید با وجود آنكه از مرگ و مصیبت خود آگاه بودند؟ حضرت بمانند شخص خشمگین بمن جوابداد: آن مصیبت ها تنها از ناحیه خودشان به آنها رسید، عرض كردم: قربانت گردم مانع شما چیست؟ (كه مرگ و مصیبت اصحاب خود را به آنها نمى گوئید؟) فرمود: این دریست بسته شده، تنها حسین بن على صلوات الله علیهما اندكى از آنرا گشود (كه در شب عاشورا شهادت و مصیبت اصحابش را به آنها خبر داد) سپس فرمود اى ابا محمد: اصحاب آنحضرت بر دهان خود لجام و بندى داشتند.
شرح :
علامه مجلسى (ره) پس از آنكه «ما اصابهم» را ببلا و مصیبت تفسیر كرده چنانكه گفتیم، احتمال دیگرى را هم ذكر نموده است و آن احتمال اینست كه مقصود از «ما اصابهم» قرب و منزلتى است كه اصحاب امیرامؤمنین علیه السلام نزد آنحضرت پیدا كردند و علم منایا و بلایا هم داشتند و حضرت در جواب فرمود: این مقام و منزلت را آنها بواسطه قابلیت و استعداد خویش بدست آوردند زیرا راز نگهدار بودند، شما توقع دارید كه به آن مقام و علوم برسید اما چون راز نگهدار نیستند قابلیت ندارید.

پایان جزء اول اصول کافی مشتمل بر 685 حدیث با ترجمه و شرح بقلم سید جواد مصطفوی خراسانی
جزء دوم با حدیث 686 که در ابتدای باب «التفویض الی رسول الله (ص) و الی الائمه فی امر الدین» است انشاءالله بهمان سبک شروع می شود.
تهران سوم مهرماه 1344
مطابق بیست و نهم جمادی الاولی 1385