فهرست کتاب


اصول کافی جلد اول

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

ائمه علیهم السلام آنچه واقع شده و مى شود میدانند و چیزى از ایشان نهان نیست.

بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ علیهم السلام یَعْلَمُونَ عِلْمَ مَا كَانَ وَ مَا یَكُونُ وَ أَنَّهُ لَا یَخْفَى عَلَیْهِمُ الشَّیْ ءُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ
1- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ قَالَ كُنَّا مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جَمَاعَةً مِنَ الشِّیعَةِ فِی الْحِجْرِ فَقَالَ عَلَیْنَا عَیْنٌ فَالْتَفَتْنَا یَمْنَةً وَ یَسْرَةً فَلَمْ نَرَ أَحَداً فَقُلْنَا لَیْسَ عَلَیْنَا عَیْنٌ فَقَالَ وَ رَبِّ الْكَعْبَةِ وَ رَبِّ الْبَنِیَّةِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ لَوْ كُنْتُ بَیْنَ مُوسَى وَ الْخَضِرِ لَأَخْبَرْتُهُمَا أَنِّی أَعْلَمُ مِنْهُمَا وَ لَأَنْبَأْتُهُمَا بِمَا لَیْسَ فِی أَیْدِیهِمَا لِأَنَّ مُوسَى وَ الْخَضِرَ ع أُعْطِیَا عِلْمَ مَا كَانَ وَ لَمْ یُعْطَیَا عِلْمَ مَا یَكُونُ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ وَ قَدْ وَرِثْنَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وِرَاثَةً
اصول كافى جلد 1 صفحه: 388 روایة: 1
1- سیف تمار (خرما فروش) گوید: با جماعتى از شیعیان در حجر اسمعیل خدمت امام صادق علیه السلام بودیم، حضرت فرمود: آیا جاسوسى مراقب ماست؟ ما براست و چپ نگاه كردیم و كسى را ندیدیم، عرض كردیم، بر سر ما جاسوسى نیست، حضرت سه مرتبه فرمود: بپروردگار این كعبه بپروردگار این ساختمان، اگر من با موسى و خضر مى بودم به آنها خبر مى دادم كه من از آنها داناترم و چیزى را كه نزد آنها نبود بایشان گزارش می دادم زیرا بموسی و خضر علیهماالسلام علم آنچه گذشته و واقع شده عطا شده بود، ولى علم آنچه تا روز قیامت واقع مى شود، عطا نشده بود، لیكن ما از راه وراثت آن علم را از رسول خدا صلى الله علیه و آله بدست آورده ایم.
شرح :
مجلسى ره گوید: اگر اشكال شود كه چگونه امام كه از گذشته و آینده اطلاع دارد درباره جاسوس از اصحابش مى پرسد، جواب گوئیم كه در سابق گفتیم كه امام مكلف نیست كه بچنین علمى عمل كند و باید در ظاهر طبق تقیه رفتار كند و یا آنكه امام براى اطلاع از بعضى مطالب محتاج بمراجعه كتب و یا توجه بعالم قدس است.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا مِنْهُمْ عَبْدُ الْأَعْلَى وَ أَبُو عُبَیْدَةَ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بِشْرٍ الْخَثْعَمِیُّ سَمِعُوا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنِّی لَأَعْلَمُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ مَا فِی الْجَنَّةِ وَ أَعْلَمُ مَا فِی النَّارِ وَ أَعْلَمُ مَا كَانَ وَ مَا یَكُونُ قَالَ ثُمَّ مَكَثَ هُنَیْئَةً فَرَأَى أَنَّ ذَلِكَ كَبُرَ عَلَى مَنْ سَمِعَهُ مِنْهُ فَقَالَ عَلِمْتُ ذَلِكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فِیهِ تِبْیَانُ كُلِّ شَیْ ءٍ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 388 روایة: 2
2- جماعتى از اصحاب كه عبدالاعلى و ابوعبیدة و عبدالله بن بشر خثعمى از آن جمله بودند، از امام صادق علیه السلام شنیدند كه فرمود: من آنچه در آسمانها و زمین است مى دانم و آنچه در بهشت و دوزخست مى دانم و گذشته و آینده را مى دانم، سپس اندكى تأمل كرد و دید این سخن بر شنوندگان گران آمد، لذا فرمود: من این مطالب را از كتاب خداى عزوجل مى دانم. خداى عزوجل مى فرماید «بیان هر چیز در قرآنست» (آیه شریفه در سوره نحل باین صورتست: تبیاناً لكل شئى» پس فرمایش امام علیه السلام یا بطریق نقل بمعنى و یا قرائت مختص بائمه است.

3- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ عَنْ جَمَاعَةَ بْنِ سَعْدٍ الْخَثْعَمِیِّ أَنَّهُ قَالَ كَانَ الْمُفَضَّلُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ الْمُفَضَّلُ جُعِلْتُ فِدَاكَ یَفْرِضُ اللَّهُ طَاعَةَ عَبْدٍ عَلَى الْعِبَادِ وَ یَحْجُبُ عَنْهُ خَبَرَ السَّمَاءِ قَالَ لَا اللَّهُ أَكْرَمُ وَ أَرْحَمُ وَ أَرْأَفُ بِعِبَادِهِ مِنْ أَنْ یَفْرِضَ طَاعَةَ عَبْدٍ عَلَى الْعِبَادِ ثُمَّ یَحْجُبَ عَنْهُ خَبَرَ السَّمَاءِ صَبَاحاً وَ مَسَاءً
اصول كافى جلد 1 صفحه: 389 روایة: 3
3- مفضل بامام صادق علیه السلام عرض كرد: قربانت گردم، ممكن است خدا اطاعت شخصى را بر بندگانش واجب سازد و خبر آسمان را از او پوشیده دارد؟ فرمود: نه، خدا بزرگوارتر و مهربانتر و مشفق تر از آنست كه اطاعت شخصى را بر بندگانش واجب كند و سپس خبر آسمان را در هر صبح و شام از او پوشیده دارد. (پس در هر صبح و شام از اخبار آسمانى بطریق الهام و تحدیث بامام افاضه مى شود).
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ ضُرَیْسٍ الْكُنَاسِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ وَ عِنْدَهُ أُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ عَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ یَتَوَلَّوْنَا وَ یَجْعَلُونَا أَئِمَّةً وَ یَصِفُونَ أَنَّ طَاعَتَنَا مُفْتَرَضَةٌ عَلَیْهِمْ كَطَاعَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص ثُمَّ یَكْسِرُونَ حُجَّتَهُمْ وَ یَخْصِمُونَ أَنْفُسَهُمْ بِضَعْفِ قُلُوبِهِمْ فَیَنْقُصُونَا حَقَّنَا وَ یَعِیبُونَ ذَلِكَ عَلَى مَنْ أَعْطَاهُ اللَّهُ بُرْهَانَ حَقِّ مَعْرِفَتِنَا وَ التَّسْلِیمَ لِأَمْرِنَا أَ تَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى افْتَرَضَ طَاعَةَ أَوْلِیَائِهِ عَلَى عِبَادِهِ ثُمَّ یُخْفِی عَنْهُمْ أَخْبَارَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ یَقْطَعُ عَنْهُمْ مَوَادَّ الْعِلْمِ فِیمَا یَرِدُ عَلَیْهِمْ مِمَّا فِیهِ قِوَامُ دِینِهِمْ فَقَالَ لَهُ حُمْرَانُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَ رَأَیْتَ مَا كَانَ مِنْ أَمْرِ قِیَامِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ع وَ خُرُوجِهِمْ وَ قِیَامِهِمْ بِدِینِ اللَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ وَ مَا أُصِیبُوا مِنْ قَتْلِ الطَّوَاغِیتِ إِیَّاهُمْ وَ الظَّفَرِ بِهِمْ حَتَّى قُتِلُوا وَ غُلِبُوا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا حُمْرَانُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ كَانَ قَدَّرَ ذَلِكَ عَلَیْهِمْ وَ قَضَاهُ وَ أَمْضَاهُ وَ حَتَمَهُ عَلَى سَبِیلِ الِاخْتِیَارِ ثُمَّ أَجْرَاهُ فَبِتَقَدُّمِ عِلْمٍ إِلَیْهِمْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَامَ عَلِیٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ع وَ بِعِلْمٍ صَمَتَ مَنْ صَمَتَ مِنَّا وَ لَوْ أَنَّهُمْ یَا حُمْرَانُ حَیْثُ نَزَلَ بِهِمْ مَا نَزَلَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِظْهَارِ الطَّوَاغِیتِ عَلَیْهِمْ سَأَلُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَدْفَعَ عَنْهُمْ ذَلِكَ وَ أَلَحُّوا عَلَیْهِ فِی طَلَبِ إِزَالَةِ مُلْكِ الطَّوَاغِیتِ وَ ذَهَابِ مُلْكِهِمْ إِذاً لَأَجَابَهُمْ وَ دَفَعَ ذَلِكَ عَنْهُمْ ثُمَّ كَانَ انْقِضَاءُ مُدَّةِ الطَّوَاغِیتِ وَ ذَهَابُ مُلْكِهِمْ أَسْرَعَ مِنْ سِلْكٍ مَنْظُومٍ انْقَطَعَ فَتَبَدَّدَ وَ مَا كَانَ ذَلِكَ الَّذِی أَصَابَهُمْ یَا حُمْرَانُ لِذَنْبٍ اقْتَرَفُوهُ وَ لَا لِعُقُوبَةِ مَعْصِیَةٍ خَالَفُوا اللَّهَ فِیهَا وَ لَكِنْ لِمَنَازِلَ وَ كَرَامَةٍ مِنَ اللَّهِ أَرَادَ أَنْ یَبْلُغُوهَا فَلَا تَذْهَبَنَّ بِكَ الْمَذَاهِبُ فِیهِمْ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 389 روایة: 4
4- ضریس كناسى گوید: در حالى كه جمعى از اصحاب خدمت امام باقر(ع) بودند، شنیدم كه آنحضرت مى فرمود: من در شگفتم از مردمى كه از ما پیروى مى كنند و ما را پیشواى خود مى دانند و مى گویند اطاعت ما چون اطاعت رسولخدا صلى الله علیه و آله واجب است، با وجود این دلیل و حجت خود را مى شكنند و با ضعف قلبى كه از خود نشان دهند خود را مغلوب كنند و حق ما را كاهش دهند و بر كسیكه خدایش برهان حق معرفت و گردن نهادن بامر ما را عطا فرموده خرده گیرى كنند، شما مى پذیرید كه خداى تبارك و تعالى اطاعت اولیائش را بر بندگانش واجب كند و سپس اخبار آسمانها و زمین را از ایشان پوشیده دارد و اصول علم را نسبت بسؤالاتى كه از ایشان مى شود و قوام دین ایشانست از آنها قطع كند.
شرح :
مقصود از این جملات، توبیخ و سرزنش شیعیانى است كه گویند امام اخبار آسمانها و زمین را نمى داند و از لحاظ علم مانند یكى از افراد بشر است. امام علیه السلام صریح و روشن باین شیعیان مى فهماند كه شما با این عقیده خود را در برابر اهل سنت مغلوب مى كنید زیرا آنها مى گویند: امام شما هم از لحاظ علم و دانش مانند امام ماست. اى شیعیان ضعیف و سست دل! چرا مقام ما را مى كاهید و حجت خود را خرد مى كنید؟! مگر ممكن است خدا شخصى را پیشواى دین مردم قرار دهد كه از جواب سؤالات مختلف ایشان عاجز بماند. ما در صفحه 303-300 راجع باین موضوع توضیح بیشترى داده ایم.
چقدر مایه تأسف و تأثر است كه اقیانوس علمى با آب شیرین و گوارایش در كنار مردمى جاهل و فقیر و تشنه قرار گیرد و با كمال صفا و صمیمیت سرشارى و گوارائى آب خود را به آنها تذكر دهد و آن تشنگان بیچاره بجاى اینكه در طریق استفاده از آن اقیانوس با یكدیگر مسابقه گذارند و جانبازى كنند، چشم روى هم گذاشته و بگویند تو گودال آبى بیش نیستى.
آفرین و صدها هزار آفرین بر روشندلان بیدارى چون زراره و ابو بصیر و ابن مسلم كه چشم باز كردند و تا اندازه اى بعظمت آن اقیانوس پى بردند و قطراتى از آن بر گرفتند كه تا روز قیامت تشنه دلانرا سیراب كند و به آنها نشاط و خرمى دهد.
دنباله حدیث - حمران عرض كرد قربانت گردم، پس بفرمائید: موضوع قیام على بن ابیطالب و امام حسن و امام حسین علیه السلام چگونه شد كه ایشان براى یارى دین خداى عز ذكره خروج و قیام كردند و چه بلاها از طغیانگران سركش دیدند و بالاخره هم بر ایشان غلبه كردند و امامان كشته و مغلوب شدند.
امام باقر(ع) فرمود: اى حمران خداى تبارك و تعالى آن مصیبات را براى ایشان مقدر فرموده و از مرحله قضا و امضا و حتم گذرانیده و در اختیار خود آنها گذاشته بود و پس از آنكه خود آنها آن مصیبات را اختیار كردند، خدا هم آنرا بمرحله اجرا گذاشت، پس على و حسن و حسین علیه السلام با خبرى كه قبلا از پیغمبر صلى الله علیه و آله شنیده بودند و مى دانستند، قیام كردند و هر كس از ما هم كه سكوت كند، سكوتش از روى علم و بصیرت است:
اى حمران! اگر ایشان در زمان گرفتارى و غلبه طغیانگران از خداى عزوجل جداً بخواهند كه سلطنت طغیانگران را زایل كند و دولتشان را نابود سازد، خدا اجابت مى كند و آن گرفتارى را از ایشان برمى دارد و پس از آن سرآمدن مدت طغیانگران و نابودى سلطنتشان از پاره شدن و از هم پاشیدن یك گلوبند برشته كشیده زودتر انجام مى گیرد.
اى حمران بلاهائى كه به آنها میرسد، بواسطه گناهى كه از آنها سر زده و یا براى عقوبت نافرمانى خدا نمى باشد، بلكه براى درجات و كرامتى است كه خدا خواسته بدان نائل آیند، نسبت بایشان گمانهاى دیگر مبر.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع بِمِنًى عَنْ خَمْسِمِائَةِ حَرْفٍ مِنَ الْكَلَامِ فَأَقْبَلْتُ أَقُولُ یَقُولُونَ كَذَا وَ كَذَا قَالَ فَیَقُولُ قُلْ كَذَا وَ كَذَا قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا الْحَلَالُ وَ هَذَا الْحَرَامُ أَعْلَمُ أَنَّكَ صَاحِبُهُ وَ أَنَّكَ أَعْلَمُ النَّاسِ بِهِ وَ هَذَا هُوَ الْكَلَامُ فَقَالَ لِی وَیْكَ یَا هِشَامُ لَا یَحْتَجُّ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ بِحُجَّةٍ لَا یَكُونُ عِنْدَهُ كُلُّ مَا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 391 روایة: 5
5- هشام بن حكم گوید: در منى از امام صادق علیه السلام پانصد مطلب از علم كلام پرسیدم و گفتم آنها (متكلمین) چنین و چنان مى گویند، امام مى فرمود: تو چنین و چنان بگو. (هشام از حاضر جوابى و تسلط آنحضرت بر مسائل علم كلام تعجب كرد، گوید) من گفتم: من مى دانم كه مسائل حلال و حرام در دست شماست و شما از همه مردم نسبت به آن داناترید ولى اینها علم كلامست؟!! بمن فرمود: واى بر تو اى هشام خداى تبارك و تعالى براى خلقش حجتى مقرر نمى دارد كه همه احتیاجات مردم نزد او نباشد (حجت خدا كسى است كه از هر چه پرسند جواب گوید).
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ لَا وَ اللَّهِ لَا یَكُونُ عَالِمٌ جَاهِلًا أَبَداً عَالِماً بِشَیْ ءٍ جَاهِلًا بِشَیْ ءٍ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَجَلُّ وَ أَعَزُّ وَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ یَفْرِضَ طَاعَةَ عَبْدٍ یَحْجُبُ عَنْهُ عِلْمَ سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ ثُمَّ قَالَ لَا یَحْجُبُ ذَلِكَ عَنْهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 391 روایة 6
6- ابو حمزه گوید: شنیدم امام باقر(ع) مى فرمود: نه بخدا عالم هرگز جاهل نباشد (یعنى عالمى كه خدا اطاعتش را بر مردم واجب كرده و او همان امامست) ممكن نیست چیزى را بداند و چیزى را نداند (او همه چیز مى داند) سپس فرمود: خدا والاتر از آنست كه فرمانبرى از بنده ئى را واجب كند كه علم آسمان و زمینش را از او نهان داشته است و باز فرمود: آنرا از او نهان نكند.

خداى عزوجل هر علمى كه به پیغمبرش ص آموخت امر فرمود كه بامیرالمؤمنین ع بیاموزد و او در علم وى شریكست

بَابُ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یُعَلِّمْ نَبِیَّهُ عِلْماً إِلَّا أَمَرَهُ أَنْ یُعَلِّمَهُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنَّهُ كَانَ شَرِیكَهُ فِی الْعِلْمِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ جَبْرَئِیلَ ع أَتَى رَسُولَ اللَّهِ ص بِرُمَّانَتَیْنِ فَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِحْدَاهُمَا وَ كَسَرَ الْأُخْرَى بِنِصْفَیْنِ فَأَكَلَ نِصْفاً وَ أَطْعَمَ عَلِیّاً نِصْفاً ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا أَخِی هَلْ تَدْرِی مَا هَاتَانِ الرُّمَّانَتَانِ قَالَ لَا قَالَ أَمَّا الْأُولَى فَالنُّبُوَّةُ لَیْسَ لَكَ فِیهَا نَصِیبٌ وَ أَمَّا الْأُخْرَى فَالْعِلْمُ أَنْتَ شَرِیكِی فِیهِ فَقُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ كَیْفَ كَانَ یَكُونُ شَرِیكَهُ فِیهِ قَالَ لَمْ یُعَلِّمِ اللَّهُ مُحَمَّداً ص عِلْماً إِلَّا وَ أَمَرَهُ أَنْ یُعَلِّمَهُ عَلِیّاً ع
اصول كافى جلد 1 صفحه: 392 روایت 1
1- حمران گوید: امام صادق(ع) فرمود: جبرئیل (ع) دو انار براى پیغمبر صلى الله علیه و آله، آورد، رسولخدا صلى الله علیه و آله یكى را خورد و دیگرى را دو نیمه كرد، نیمى را هم خورد و نیمى را بعلى خورانید پس پیغمبر صلى الله علیه و آله فرمود: برادرم! مى دانى این دو انار چه بود؟ گفت: نه، فرمود اما اولى نبوت بود كه (مخصوص منست و) ترا از آن بهره ئى نیست و اما دیگرى علم و دانش بود كه تو در آن با من شریك هستى.
من گفتم: چگونه على در علم شریك پیغمبر بود؟ فرمود: خدا هیچ علمى را بمحمد صلى الله علیه و آله نیاموخت جز آنكه باو دستور داد كه آنرا بعلى(ع) بیاموزد.
2- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ نَزَلَ جَبْرَئِیلُ ع عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص بِرُمَّانَتَیْنِ مِنَ الْجَنَّةِ فَأَعْطَاهُ إِیَّاهُمَا فَأَكَلَ وَاحِدَةً وَ كَسَرَ الْأُخْرَى بِنِصْفَیْنِ فَأَعْطَى عَلِیّاً ع نِصْفَهَا فَأَكَلَهَا فَقَالَ یَا عَلِیُّ أَمَّا الرُّمَّانَةُ الْأُولَى الَّتِی أَكَلْتُهَا فَالنُّبُوَّةُ لَیْسَ لَكَ فِیهَا شَیْ ءٌ وَ أَمَّا الْأُخْرَى فَهُوَ الْعِلْمُ فَأَنْتَ شَرِیكِی فِیهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 392 روایة: 2
2- امام باقر(ع) فرمود: جبرئیل (ع) دو انار بهشتى آورد و هر دو را به آنحضرت داد، پیغمبر صلى الله علیه و آله یكى را خورد و دیگرى را از میان دو نیمه كرد، سپس نیمى را بعلى علیه السلام داد تا بخورد، آنگاه فرمود: اى على! انار اولى را كه من خوردم نبوت بود كه ترا در آن بهره ئى نیست و دیگرى علم و دانش بود كه تو با من در آن شریك هستى.
(680) 3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ نَزَلَ جَبْرَئِیلُ عَلَى مُحَمَّدٍ ص بِرُمَّانَتَیْنِ مِنَ الْجَنَّةِ فَلَقِیَهُ عَلِیٌّ ع فَقَالَ مَا هَاتَانِ الرُّمَّانَتَانِ اللَّتَانِ فِی یَدِكَ فَقَالَ أَمَّا هَذِهِ فَالنُّبُوَّةُ لَیْسَ لَكَ فِیهَا نَصِیبٌ وَ أَمَّا هَذِهِ فَالْعِلْمُ ثُمَّ فَلَقَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص بِنِصْفَیْنِ فَأَعْطَاهُ نِصْفَهَا وَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ص نِصْفَهَا ثُمَّ قَالَ أَنْتَ شَرِیكِی فِیهِ وَ أَنَا شَرِیكُكَ فِیهِ قَالَ فَلَمْ یَعْلَمْ وَ اللَّهِ رَسُولُ اللَّهِ ص حَرْفاً مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا وَ قَدْ عَلَّمَهُ عَلِیّاً ثُمَّ انْتَهَى الْعِلْمُ إِلَیْنَا ثُمَّ وَضَعَ یَدَهُ عَلَى صَدْرِهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 393 روایة: 3
3- محمد بن مسلم گوید: شنیدم امام باقر(ع) مى فرمود: جبرئیل براى محمد صلى الله علیه و آله دو انار بهشتى آورد، على علیه السلام او را ملاقات كرد و گفت: این دو انار كه در دست دارى چیست؟ گفت اما این یكى نبوت است كه تو از آن بهره ئى ندارى و اما این یكى علمست، سپس رسولخدا صلى الله علیه و آله آن را دو نیمه كرد، نیمى را بعلى داد و نیمى را خود گرفت، سپس فرمود: در این تو با من شریك هستى و من با تو.
پس امام باقر(ع) فرمود: بخدا كه پیغمبر صلى الله علیه و آله از آنچه خدایش تعلیم داد حرفى نیاموخت جز آنكه آنرا بعلى تعلیم داد، سپس آن علم بما رسید، آنگاه دست بر سینه خود نهاد.

جهات علوم ائمه علیه السلام

بَابُ جِهَاتِ عُلُومِ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَمِّهِ حَمْزَةَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ عَلِیٍّ السَّائِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ مُوسَى ع قَالَ قَالَ مَبْلَغُ عِلْمِنَا عَلَى ثَلَاثَةِ وُجُوهٍ مَاضٍ وَ غَابِرٍ وَ حَادِثٍ فَأَمَّا الْمَاضِی فَمُفَسَّرٌ وَ أَمَّا الْغَابِرُ فَمَزْبُورٌ وَ أَمَّا الْحَادِثُ فَقَذْفٌ فِی الْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِی الْأَسْمَاعِ وَ هُوَ أَفْضَلُ عِلْمِنَا وَ لَا نَبِیَّ بَعْدَ نَبِیِّنَا
اصول كافى جلد 1 صفحه: 393 روایة: 1
1- موسى بن جعفر(ع) فرمود: علم ما بسه جهت رسائى دارد: گذشته و آینده و پدید شونده اما گذشته براى ما تفسیر شده است (یعنى اخبار گذشته را پیغمبر براى ما توضیح داده است) و اما آینده (دو جامعه و مصحفى كه نزد ماست) نوشته شده و اما پدید شونده از راه الهام بدل و تأثیر در گوش باشد (كه هر روز و هر ساعت مخصوصاً شبهاى جمعه و قدر براى ما حاصل آید) و آن بهترین دانش ماست، (زیرا مخصوص بما و از اسرار امامت است ولى با وجود همه این علوم كه ما داریم پیغمبر نیستیم) و پیغمبرى بعد از پیغمبر ما نیست.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی زَاهِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَى عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ أَخْبِرْنِی عَنْ عِلْمِ عَالِمِكُمْ قَالَ وِرَاثَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مِنْ عَلِیٍّ ع قَالَ قُلْتُ إِنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ یُقْذَفُ فِی قُلُوبِكُمْ وَ یُنْكَتُ فِی آذَانِكُمْ قَالَ أَوْ ذَاكَ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 394 روایة: 2
2- حارث بن مغیرة گوید: بامام صادق(ع) عرض كردم، از علم عالم خود (یعنى امام از شما خانواده) بمن خبر دهید، فرمود: از رسولخدا صلى الله علیه و آله و از على (ع) بارث رسیده است. عرض كردم: بما گزارش مى دهند كه علم بدل شما الهام مى شود و در گوش شما وارد مى گردد، فرمود: گاهى هم چنین است.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع رُوِّینَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ عِلْمَنَا غَابِرٌ وَ مَزْبُورٌ وَ نَكْتٌ فِی الْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِی الْأَسْمَاعِ فَقَالَ أَمَّا الْغَابِرُ فَمَا تَقَدَّمَ مِنْ عِلْمِنَا وَ أَمَّا الْمَزْبُورُ فَمَا یَأْتِینَا وَ أَمَّا النَّكْتُ فِی الْقُلُوبِ فَإِلْهَامٌ وَ أَمَّا النَّقْرُ فِی الْأَسْمَاعِ فَأَمْرُ الْمَلَكِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 394 روایة: 3
3- مفضل بن عمر گوید بحضرت ابوالحسن علیه السلام عرض كردم: براى ما از امام صادق علیه السلام روایت كرده اند كه فرموده است: همانا علم ما یا مربوط به گذشته است و یا نوشته شده و یا وارد شدن در دل و تأثیر در گوش. فرمود: اما گذشته مربوط بامور پیشین است كه مى دانیم و اما نوشته شده مربوط به آینده است و اما وارد شدن بدل الهامست و اما تأثیر در گوش امر فرشته است.
توضیح: در كتاب بصائر الدرجات بعد از ذكر این خبر گوید: زراره مثل این خبر را از امام صادق علیه السلام روایت كرده، گوید بحضرت عرض كردم: امام كه شخص گوینده را نمى بیند چگونه مى فهمد كه آن امر از فرشته است و از شیطان نیست؟ فرمود: آرامش و سكونى بر امام القا شود كه بفهمد از جانب فرشته است و اگر از جانب شیطان باشد هراسى عارضش شود، علاوه بر آنكه اى زراره شیطان متعرض صاحب امر امامت نگردد. - مرآت العقول -.